Родни Филипп Хайд: Жаңа Зеландия саяхатшысының өмірі мен саяси жолы

Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері

Родни Филип Хайд (16 желтоқсан 1956 жылы туған) – Жаңа Зеландияның ACT партиясының бұрынғы саясаткері. Хид 1996 жылдан 2011 жылға дейін ACT партиясының парламент мүшесі болды, 2004-2011 жылдар аралығында ACT партиясын басқарды және 2005-2011 жылдар аралығында сайлау округін өкілдік етті. Бесінші Ұлттық үкіметте Хид 2011 жылға дейін жергілікті басқару министрі, коммерция вице-министрі және реттеу реформалары министрі қызметтерін атқарды. 2011 жылдың сәуір айында Дон Браштан келген басшылыққа талас салғаннан кейін ACT партиясының басшылығынан қалып, сол жылы өткен жалпы сайлауда парламенттен шығып қалды.

Парламент мүшесі

Хайд алғаш рет 1996 жылы парламентке депутаттық тізім бойынша енді. 2004 жылы Ричард Пребл зейнетке шыққаннан кейін өткен қатысуы жоғары болған ішкі сайлауда ол партияның парламенттік басшылығына ие болды. Ол 2005 жылы "ACT қайтып келді" атты үгітпен Эпсом сайлау округінде Ұлттық партияның депутаты Ричард Уорттан жеңіске жетті. Ол бұл орынды сақтап қалды. Хайдтың қатаң пікірлерімен, медиадағы беделімен және қарсыласатын стилімен танымал болды. 2002 жылы, Хид әлі парламенттің артқы қатарында отырғанда, бір сарапшы оны "оппозицияның көшбасшысы" деп сипаттады. Хайдтың қолдаушылары оны ең тиімді оппозициялық депутаттардың бірі деп атап, оның жігері мен адалдығын жоғары бағалады.

Парламентке кіру

1996 жылғы сайлауда Хайд АТК партиясының тізімінде жетінші орынды иеленді. АТК партиясы Хайдтың Парламентке өтуіне жеткілікті дауыс жинады, осылайша ол партияның "негізін қалаушы" депутаттарының бірі болды. Ол партия қатарында біртіндеп көтеріліп, 2002 жылғы сайлауда АТК тізімінде екінші орынға жетті. Өзінің алғашқы сөйлеуінде Хайд депутаттардың иеленіп отырған "жеңілдіктеріне" тікелей шабуыл жасады, және бұл "жеңілдіктерді жою" оның саяси мансабының айрықша ерекшелігіне айналды, ол өзі де осындай жеңілдіктерді пайдаланғаны үшін әшкере болғанға дейін – салық төлеушілер қаражатымен сүйіктісін Лондон мен Гавайиге саяхатқа алып кеткені үшін. Дегенмен, Хайд "дау-дамағалдарды" табу және жария етуде үлкен беделге ие болғанын мәлімдейді, олар депутаттардың жеңілдіктерімен немесе басқа да үкіметтік мәселелермен байланысты болды. Хайдтың сыншылары оның "дау-дамағалдарының" сенсациялық және әстеусіздікке толы екенін, олардың жалғыз мақсаты – бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аудару екенін айтады; бірақ оның қолдаушылары Хайдтың үнемі қадағалауы "үкіметтің адалдығын сақтайды" және басшылықтың салық төлеушілердің ақшасын бекер шығындамайтынын қамтамасыз етеді деп сендіреді. Роджер Дуглас өзі Хайдтың ең белгілі сыншыларының біріне айналды, ол Хайдтың "трюктерінің" АТК-ның негізгі экономикалық үндеуінен алшақтататынын, назарды популистік құқық тәртібі мәселелеріне және қақтығыс тудыратын нәсілдік саясатқа ауыстыратынын айтты. Партиялық конференцияда Дуглас "қысқа мерзімді дауыс пен назар үшін кез келген өзгермелі бағытты ұстанатын" депутаттарды айыптады, бұл пікір Хайдға немесе оның қолдаушыларына қатысты деп есептелді. Хайд бұл сынды мойындайды, бірақ өзін таза экономикалық теорияға назар аударғанның қызығушылық тудырмауымен қорғайды: "Мәселе мынада, осы айтылған трюктер жақсы жарияланады, ал менің еркін нарық идеяларын түсіндіру жұмысым еш із қалдырмайды". Дуглас пен Хайд арасындағы шиеленіс 2000 жылы Хайдтың АТК вице-президенті лауазымына кандидат болған кезде күшейді: Дугластың қолдаушылары бұл әрекетті Дугластың партиядағы ұйымдық билігіне қарсы қимыл ретінде қарастырды. Дуглас пен Хайд президенттік және вице-президенттік лауазымдарынан бас тартты, бұл екі топ арасында шартты бейбітшілік орнағанын көрсетті. 2008 жылы екі адам тығыз жұмыс істеді, Дуглас Хайд пен Хизер Ройдан кейін партия тізімінде үшінші орынды иеленді.

Hide held the seventh place on the ACT party list for the 1996 election. ACT received enough votes for Hide to enter Parliament, making him one of the party's "founding" MPs. He gradually rose through the party's ranks, reaching second place in the ACT list for the 2002 election. In his maiden speech, Hide made a specific attack on "perks" enjoyed by MPs, and this "perk busting" became a characteristic of his political career until he was himself exposed for taking advantage of such perks, in taking his girlfriend on a tax payer funded trip to London and Hawaii. Hide still however claims to have developed a substantial reputation for finding and exposing "scandals", whether they relate to MPs' perks or to other governmental matters. Hide's critics often claim that his "scandals" rely on sensationalism and exaggeration, and have as their only purpose the gaining of media attention; but his supporters believe that Hide's constant scrutiny "keeps the government honest" and ensures that the administration does not waste taxpayers' money. Roger Douglas himself has emerged as one of Hide's more prominent critics, referring to Hide's "stunts" as detracting from ACT's core economic message, shifting focus to populist issues of law and order and to provocative race relations policies. At a party conference, Douglas condemned MPs "who run any fickle line capable of grabbing short term votes and attention", a comment allegedly directed at Hide or at his supporters. Hide acknowledges the criticism, but defends himself on the grounds that a focus on pure economic theory will not attract interest: "the problem is that the so called stunts are particularly well reported and my work explaining free market ideas disappears without trace." The tension between Douglas and Hide increased when Hide made a bid for the vice presidency of ACT in 2000: supporters of Douglas interpreted this action as a challenge to Douglas' organisational authority within the party. Both Douglas and Hide stood down from their roles as president and vice president, suggesting an uneasy truce between these two factions. In 2008 the two men worked closely together with Douglas holding third place on the party list following Hide and Heather Roy.

ACT партиясының басшылығы

Көптеген адамдар біраз уақыттан бері Хайд өзін ACT партиясының әлеуетті парламенттік көшбасшысы ретінде көріп жүргенін білетін, және ол өзі де мұны айтуға тартынбады. Бірнеше рет Хайдтың партия басшысы Ричард Пребблдің орнына талас түсуі мүмкін деген қауесет тарады, бірақ мұндай сын ешқашан орын алмады. Преббл зейнеткерлікке шыққанда, оның қарсыластары бұл Хидтің құпия науқанының нәтижесі болды деп мәлімдеді. Алайда, Пребблдің өзі бұл айыптауды жоққа шығарды және оның жеке себептермен қызметтен кеткеніне көбірек сенімді, ол бұл туралы бұрыннан хабарлаған болатын. Преббл зейнетке шығуын жариялағанда, Хид тез арада партия басшылығына үміткер болатынын мәлімдеді. Бірақ Преббл Хидтің өзінің орнын басуына құлшыныс танытпады, және жаңа басшылыққа үміткерлерді мадақтаған сөзінде, басқаларына ерекше тоқталды. Преббл таңдаған мұрагерлік әдісі де Хидке қарсы болғандай көрінді: дәстүрлі басшылыққа талас тудыратын қарапайым партия мүшелерінің дауысынан гөрі, ACT партиясының барлық мүшелері қатысқан төрт кісілік сайлау өтті (бірақ сайлау тек "көрсеткіш" ретінде сақталды). Көптеген адамдар Дугластың үлкен ықпалы бар партия ұйымы Хидті ұнатпайды деп санайды. Хид Стивен Франкс, Кен Ширли және Мюриел Ньюманға қарсы ACT партиясының парламенттік басшылығы үшін күресті. Ол өзінің жоғары беделі мен күшті имиджі ACT-тің саяси өмірде сақталуы үшін өте маңызды екенін айтты. Стивен Франкс, "Хайдқа қарсы" кандидат және консерватор ретінде танылған ол, Роджер Дугластың қолдауын алды. Бірақ ақырында Хид жеңіске жетті, және партия 2004 жылдың 13 маусымында Хидті жаңа басшы ретінде таныстырды. Хид басшылық еткен кезде, 2005 жылғы қыркүйектегі сайлауда ACT партиясының парламенттегі өкілдігі күрт азайды. Партиялық дауыс берудегі ACT үлесі 7%-дан 1,5%-ға дейін төмендеді; Парламенттегі өкілдігі тоғыз депутаттан екіге дейін азайды. Бұл азаюға қарамастан, партия Епсом округінен жеңіс алып, парламентте қалды. Дауыс беру үлесінің төмендеуіне байланысты ACT салық төлеушілердің қаржыландыратын парламенттік ресурстарын қысқартуға ұшырады, және Хид өзінің сайлау кеңсесін Ремуэрадан ACT бас кеңсесімен бір орналасқан Ньюмаркетке көшірді. Сайлаудан кейінгі стратегия ретінде Родни Хайд өзінің жоғары беделін пайдаланып, Еңбек партиясының танымал депутаттарына шабуыл жасады. Оның Еңбек партиясының министрі Дэвид Бенсон Поуптың балаларды зәбірлеуіне қарсы науқаны, оны қазір ересектер растады, 2005 жылдың соңында да жаңалықтарда кеңінен жарияланды. 2006 жылы Хид Ұлттық партияның (сол кезде Дон Браш басқарған) басшылығы туралы болжамдар айтты, бұл оған жаңалықтар әкелді, бірақ ACT пен Ұлттық арасындағы бұрынғы ынтымақтастық қарым-қатынасты қиындатты.

Many people had known for some time that Hide saw himself as a potential parliamentary leader of the ACT party, and he himself showed no reluctance in saying so. At several points, rumours circulated that Hide planned to challenge party leader Richard Prebble for his position, although such a challenge never emerged. When Prebble eventually announced his retirement, his critics claimed that this had been brought about by secret campaigning by Hide. However, Prebble himself has denied this claim and it appears more likely that he stood down for personal reasons, as he publicly claimed. When Prebble announced his retirement, Hide quickly indicated that he would seek the caucus leadership. Prebble, however, appeared unenthusiastic about the prospect of Hide succeeding him, and in a speech praising each of the new leadership contenders, pointedly dwelled on the others. The succession method chosen by Prebble also appeared to disfavour Hide: rather than a simple caucus vote, which a conventional leadership challenge would have called, a four way election involved all ACT party members (although the election remained only "indicative"). Many people consider that the party organisation, in which Douglas has considerable influence, dislikes Hide. Hide campaigned against Stephen Franks, Ken Shirley, and Muriel Newman for the ACT party parliamentary leadership. In the race he claimed that his high public profile and his image of strength would prove crucial to ACT's political survival. Stephen Franks, seen as the primary "anti Hide" candidate and a social conservative, had the backing of Roger Douglas. In the end, however, Hide prevailed, and the party introduced Hide as its new leader on 13 June 2004. Under Hide's leadership, the vote in the September 2005 election severely reduced ACT's party parliamentary representation. ACT's share of the party vote dropped from over 7% of the total in to around 1.5%; its representation in Parliament fell from nine MPs to two. Despite this reduction, the party remained in parliament due to Hide winning the Epsom seat. As a consequence of its reduced share of the vote, ACT received a significant cut in taxpayer funded Parliamentary resourcing and Hide shifted his electorate office in Remuera to Newmarket, the same location as that of ACT's head office. As a post election strategy, Rodney Hide focused on his high profile attacks on prominent Labour Party MPs. His campaign against alleged abuse of schoolchildren by Labour Party minister David Benson Pope, which was verified by the now grown children involved, continued to make headlines in late 2005. In 2006, Hide voiced speculation on the leadership cadre of the National Party (then led by Don Brash), a strategy which gained him headlines but complicated the once co operative relationship between ACT and National.

Жұлдыздармен билеу

2006 жылы Хайд "Жұлдыздармен билеу" телешоуында қатысушы ретінде пайда болды, онда ол кәсіби бишімен жұптасып, басқа да танымал адамдармен бәсекелесті. Оның өнерінен түскен қаражат Сент-Джон жедел жәрдем қызметіне аударылды. Хайд бұл шоуға өзіне деген жеке сынақ ретінде қатысқанын, бұрын ешқашан билемегенін айтты және шоу төрешілерінің қатал сын-пікірлеріне қарамастан төртінші орынды жеңіп алды.

Басшылық күмәнге ұшырады

2009 жылдың қарашасында Хидтің партия басшысы лауазымы талқыланып, оны сақтап қалу туралы шешім қабылданды. 2011 жылдың 28 сәуірінде бұрынғы Ұлттық партиясының жетекшісі Дон Браштан келген сәтті сыннан кейін ол ACT партиясының жетекшісі лауазымынан кетті. Парламенттен кеткенде ол қоштасу сөз сөйлемеді.

Қалқымаларды бұзатын

2009 жылы қарашада Хайд өзінің әйелі Луиза Кромды салық төлеушілердің қаражаты есебінен жеке демалысқа Гавайиге, сондай-ақ салық төлеушілердің қаражатымен Лондонға, Канадаға және АҚШ-қа сапарға алып шыққандығы үшін сынға ұшырады. Ол Гавайи сапары үшін төленген ақшаны қайтарды. Бұл айыптамалар, әсіресе Хайдтың бұрын оппозицияда болған кездегі, парламенттік жеңілдіктерге қарсы күрескен репутациясымен байланысты ерекше атақты болды.

Климаттың өзгеруі

ACT басшысы ретінде Хайд 2008 жылдың қыркүйегінде Лейбористік партияның эмиссиялық сауда схемасын сынап, "Климаттың өзгеруі – жаһандық жылыну гипотезасы – жалғандық, деректер мен гипотезалар үйлеспейді. Ал Гор бұл мәселеде жалғаншы және алаяқ, эмиссиялық сауда схемасы бүкіл әлемдік алаяқтық пен алдау. Оның сөзіне қарағанда, бұл заң негізгі тауарлардың бағасын қымбаттатып, кәсіпкерлер мен фермерлерді қиратады. 2008 жылдың қарашасында ACT National партиясымен Жаңа Зеландияның эмиссиялық сауда схемасын қарау туралы келіссөздер жүргізгеннен кейін, New Zealand Herald журналисі Брайан Рудман Хидтің "жаһандық жылыну туралы естен шығарған көзқарасы" бар екенін айтты. 2010 жылы Парламентте сөйлеген сөзінде Хайд үкімет қаржыландыратын климатты зерттеуді испан инквизициясымен салыстырды. Ол сондай-ақ Ұлттық су және атмосфералық зерттеу институтын температуралық деректермен байланысты дауға тартып, оның ғылыми беделіне нұқсан келтірді деп мәлімдеді. 2012 жылы Хайд климаттық ғылым мен эмиссиялық сауда схемаларын сұраққа алып, баспасөзде пікір мақалаларын жазуын жалғастырды. National Business Review журналында Хайд 2007 жылғы Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық комиссияның (IPCC) төртінші бағалау есебінің "нашарлығын" және онда қарапайым қателер бар екенін, ал оны "адамның тудырған жаһандық жылынудың абсурдтығына сенбегенше бастай алмайтын" адамдар жазғанын айтты. Herald газетінде Хайд Жаңа Зеландияның эмиссиялық сауда жүйесін (ETS) "алдау мен ысырап" деп сипаттады. Хайд көмірқышқыл газының, яғни көміртегі диоксидінің жылынуға себеп болатынын мойындады, бірақ бұл жылыну қорқынышты климаттық өзгерістерге алып келетін компьютерлік модельдермен күшейтілмейінше, алаңдатарлық мәселе емес еді.

Парламенттен кейінгі өмір

2011 жылдың желтоқсанында Хайдқа Жаңа Зеландияның Атқарушы Кеңесінің мүшесі ретінде қызмет еткені үшін «Құрметті» атағын сақтау құқығы берілді. Ол сондай-ақ 2013 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету шарасында Парламент мүшесі ретіндегі қызметі үшін Королеваның қызмет орденімен марапатталды. Хид бір кезде «New Zealand Herald» газетіне саяси мақалалар жазды және уақытша жұмыс істеді. Ұлыбританиядағы «Yewtree» операциясы және одан кейінгі австралиялық әртіс Рольф Харрисқа қатысты сот процесі туралы жаңалықтардан кейін, Жаңа Зеландия Парламентінің мүшесі Мэгги Барри, бұрынғы телекарьерасында өткізген студиялық сұхбаты кезінде Харристің өзін ұстағанын айтты. Хид газет бағанасында оны келекеледі, оған Куинстаундағы ұятты іс бойынша айыпталушының есімін ашуға парламенттік иммунитетін пайдалануға шақырды. 2014 жылы Хид Луиза Кромға үйленді, олардың екі қызы мен бір ұлы бар, Хидтің бұрынғы некесінен де ұлы бар. 2022 жылдың ақпанында Хид Парламент алдында лагерь құрған «Конвой 2022» Жаңа Зеландия наразылықтарын қолдады. Ашық хатында ол наразылық білдірушілердің Лейбористік үкіметтің вакцина талабына қарсылығын қолдады және шерулерден алшақтаған ACT партиясының басшысы Дэвид Сеймурға көңілі толмады, бірақ наразылық құқығына сенімді екенін атап өтті. Хид сондай-ақ ACT партиясының үкіметтің карантин және вакцина талаптарын қолдағанын сынады, «адам құқықтарына» деген сенімін айтты. 2022 жылы Хид тәжірибелі тележурналист Шон Плункет құрған «The Platform» онлайн радиостанциясына қосылды. 2023 жылдың наурызына қарай Хид «The Platform» радиостанциясынан кетіп, вакцинаға қарсы «Азаттық үшін дауыстар» тобының «Reality Check Radio» онлайн радиостанциясында жүргізуші болды.

Таңдалған шығармалар

Акройд, Питер, Родни П. Хайд және Базил Шарп. Жаңа Зеландияның ITQ жүйесі: жеке меншік корпорацияларының даму перспективалары. MAFFish, 1990 жыл. Хайд, Родни П., және Питер Акройд. Балық шаруашылығын басқаруды саясиландырудан арылту: Чатем аралдарының пауасы (аболон) – құпиялы зерттеу. 1990 жыл. Хайд, Родни П. Меншік құқығы және табиғи ресурстар саясаты. Ресурстарды басқару орталығы, Басылымдар бөлімі, Линкольн колледжі, 1987 жыл.