Кіріспе
Жаңа Зеландия саясаткері
Сэр Роджер Оуэн Дуглас (5 желтоқсан 1937 жылы туған) – зейнеткерлікке шыққан Жаңа Зеландия саясаткері, екі Лейборист үкіметінде министр болып қызмет еткен. Ол 1980-ші жылдарда Жаңа Зеландия экономикасының радикалды түрленуіне белсенді қатысқандығымен танымал болды, сол кезде Төртінші Лейборист үкіметінің экономикалық саясаты «Рогерномика» деп аталды. Дуглас 1969 жылдан 1990 жылға дейін Лейборист партиясынан Парламент депутаты болды. Қаржы министрі қызметін атқарган кезінде (1984-1988 жж.) үкімет Жаңа Зеландия долларын еркін айналымға шығарды, мемлекеттік қызметтерге корпоративтік тәжірибелерді енгізді, мемлекеттік мүлікті сатты, көптеген ережелер мен субсидияларды жойды. Лейборист партиясының жақтастары Дугластың экономикалық саясатын партияның солшыл бағытынан бас тарту деп қарады, бұл қадамдар халық арасында және партия мүшелерінің арасында кеңінен мақұлданбады. Оның қолдаушылары реформаларды экономиканы жаңарту үшін қажет деп қорғады, ол Ұлттық партияның Мулдунның (1975-1984 жж. қаржы министрі) кезінде қатаң түрде реттелген. Дугластың бірыңғай салық ұсынысынан кейін ол Премьер-министр Дэвид Лангемен келіспеушілікке түсті және ақыры Қаржы министрі лауазымынан кетті. 1989 жылы Дуглас қайтадан Кабинетке сайланғанда Ланге Премьер-министр лауазымынан кетіп, Лейборист үкіметінің құлауын білдірді. 1993 жылы Дуглас және Дерек Куигли өзінің саяси идеяларын ілгерілету мақсатымен Тұтынушылар мен салық төлеушілер қауымдастығын (ACT New Zealand партиясының алдағысы) құрды. Дуглас 2008 жылы ACT партиясынан Парламент депутаты ретінде қайта оралды және 2011 жылы зейнеткерлікке шықты.
Ерте өмірі және өмірбаяны
Дуглас 1937 жылғы 5 желтоқсанда дүниеге келген. Оның отбасы кәсіподақ қозғалысымен тығыз байланыста болды және саясатқа белсенді қатысты. Оның әкесі Уильям Теофилус "Билл" Андертон (1891–1966) – солшыл бағытты методист дін қызметкері және Англияның Бирмингем қаласындағы шағын кәсіп иесі болған. Ол 1921 жылы әйелімен Жаңа Зеландияға көшіп келген. Андертон 1935–1946 жылдары, содан кейін 1946–1960 жылдары Еден округінен парламент депутаты болды. 1957–1960 жылдары екінші Лейборист үкіметінде Ішкі істер министрі қызметін атқарды және Өнер кеңесін құрды. Роджер Дугластың әкесі, Норман Вейзи Дуглас (1910–1985), бұрынғы кәсіподақ хатшысы, 1960–1975 жылдары парламент депутаты, ал 1967–1972 жылдары еңбек, білім беру және әлеуметтік қамсыздандыру мәселелері бойынша оппозиция өкілі болды. Роджердің ағасы Малкольм Дуглас 1978–1979 жылдары қысқа мерзімге Лейборист партиясынан парламент депутаты болды. Дуглас Оклендтегі Уэнсон даңғылындағы мемлекеттік тұрғын үйінде өсті. Ол Эльерсли бастауыш мектебінде оқыды, арифметика және спортта жақсы нәтижелер көрсетті. Дуглас 1950–1955 жылдары Окленд грамматикалық мектебінде білім алды, онда ол префект және крикет пен регби ойындарына құмар болатын. 1952 жылдың соңында ол Оклендтегі Mabee, Halstead and Kiddle есептік фирмасында жазғы жұмыс істеді және сонда жұмысқа орналасты. 1957 жылы Окленд университетінде есепші мамандығын бітірді. Содан кейін Оңтүстік Оклендтегі Bremworth Carpets компаниясына компания хатшысы болып жұмысқа қабылданды. Ол Гленис Джун Андерсонға үйленді. Дуглас 1969 жылы Манукау округінен Еңбек партиясының депутаты болып сайланғанда ұлттық саясаттағы мансабын бастады. Ол 1970 жылғы 7 сәуірде «Жауап хаты» тақырыбындағы пікірталас кезінде бірінші сөзін сөйледі. Ол сөзінің көп бөлігін отандық экономикаға шетелдік инвестицияларға қарсы аргументтерге арнады. Отандық экономиканы сыртқы ықпалдан қорғау және инвестицияларға мемлекеттік араласу туралы оның пікірлері сол кездегі Лейборист партиясына тән еді. Дуглас партияның өнеркәсіп және экономика салаларындағы саясатына қатысты. Ол 1969 жылдан 1978 жылға дейін Манукау, ал 1978 жылдан 1990 жылға дейін Манурева округінен парламент депутаты болды.
Қарсылық (1975-1984)
Дуглас 1972 және 1975 жылдар аралығында Лейбористік партия үкіметтегі жұмысын сынады. 1975 жылғы сайлаудағы Лейбористік партияның жеңілісі 1928 жылдан бергі ең ірі сайлаулық кері кету болды. 87 мүшеден тұратын парламентте Лейбористік партия 23 орынға ие болды, ал Ұлттық партия да сол санға ие болды. Үшінші Лейбористік үкімет экономикалық құлдырауды шетелден қарыз алу арқылы жұмсартуға тырысты, бірақ жұмыссыздықты мұра еткен деңгейде ұстап тұрғанмен, инфляция деңгейі жылдық 15 пайызға дейін үш есеге өсті, ал төлем балансындағы артықшылық 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін тапшылыққа айналды. 1975 жылға қарай Лейбористік партия экономикалық менеджер ретінде беделін жоғалтты. Орын алған бірқатар дау-дамаylar, кейбір министрлердің тиімсіздігі және Роулингтің Мулдунның популизміне қарсы тұра алмауы жеңіліске ықпал етті. Жеңілістің сипаты Лейбористік партияның ескі және жас мүшелері арасындағы бұрыннан бар дауды одан әрі күшейтті. 1975 жылдан кейін оппозицияда болған Дуглас Лейбористік партияның тұрғын үй, арнайы жобалар, тұтынушылардың құқықтары және көлік мәселелері жөніндегі өкілі ретінде қатарынан тағайындалды. 1980 жылы ол «Альтернативті бюджет» деген атпен болашақ экономикалық даму бойынша бірқатар ұсыныстар жариялады. Бұл ұсыныстар Лейбористік партия саясатына жатпады және олардың жариялануын партия басшысы Роулинг өзінің билігіне сын ретінде қарады. Роулинг Дугласты парламенттік фракциядан шеттетуге мәжбүр болды және ол көлік мәселелерінен жауапкершілігінен айырылды. 1981 жылы ол сауда және өнеркәсіп жөніндегі өкіл болды. Дуглас Лейбористік партияның экономикалық саясатына қатысты көзқарасының фрагментті және шындыққа келмейтін уәделерге негізделгенін айтты. Ол сондай-ақ партия басшылығын жаңарту қажет деп санайды және 1980 жылы Дэвид Лангедің басшылыққа үміткерлігіне қолдау көрсетті. Лейбористік партия ішіндегі бейресми саясатта Дуглас Роулингтің басты қарсыластарының бірі болған «Балық және чипстер бригадасының» мүшесі болды. Ол Ричард Преббл, Майк Мур және Майкл Бассетті өзінің ең жақын әріптестері деп атады. Лангенің басшылыққа үміткерлігінің сәтсіз аяқталуы, Лейбористік партияның экономикалық саясатына қанағаттанбауы және партияның жетекші тұлғаларымен арадағы қиын қарым-қатынас Дугласты 1981 жылғы жалпы сайлауда Парламенттен кету ниетімен мәлімдеуге итермеледі. Ланге оны қайта қарастыруға көндірді. Ланге Дугласты жаңғыртушы деп санайды. Ол Дугласты кейде жалтақ және шектеулі деп есептеді, бірақ Ланге оның бастамашылдығы мен Лейбористік партияны ұзақ жылдар бойы оппозицияда ұстаған дәстүрлерден айырылу қабілеті бар екенін түсінді. 1983 жылдың наурыз айында Ланге Лейбористік партияның басшысы болғаннан кейін, ол Дугласты Лейбористік партияның қаржы жөніндегі өкілі етіп тағайындады. Тағайындалған кезде Дуглас радикалды көзқарастас ретінде танымал болды, бірақ оның экономикалық мәселелерге қатысты ойлауы Лейбористік партияның экономикалық басқаруға қатысты кейнсиандық тәсілінің шеңберінде қалып қойды. 1983 жылдың соңына қарай оның ой-пікірі экономикалық оң жаққа қарай өзгерді. 1983 жылдың соңында Лейбористік партияның экономикалық комитеті Дуглас «Экономикалық саясат пакеті» деп атаған құжатты қабылдады. Комитет тарапынан бірауыздан қолдау көрсетілмеді. Дугластың құжаты фракциядағы пікірлерді екіге бөледі. Фракцияның бірнеше мүшесі Лейбористік партияның Саяси кеңесіне экономикалық саясаттың баламалы жобасын ұсынды. Саясат кеңесі екіге бөлінді. Оның мүшелері партияның экономикалық платформасы туралы келісе алмады. Келіспеушіліктер көпшілікке белгілі болған кезде және 1984 жылғы жалпы сайлау жақындаған кезде партияның орынбасары Джеффри Палмер екі тараптың да пікірін біріктіретін келісім ұсынысын жасады. Ланге Палмердің құжаты екі тарапты да қанағаттандыратынына күмәнданды. Мулдун күтпеген жерден ерте сайлауды жариялағанда Палмердің құжаты Лейбористік партияның сайлау саясатының бір бөлігіне айналды. Дугластың экономикалық саясат пакетінің маңызды бөлігі, бірақ Лейбористік партияның саяси құжаты емес, Жаңа Зеландия долларының 20 пайыздан құнсыздануы болды. Бұл өте сезімтал мәселе еді. Егер жаңа үкімет долларды құнсыздататыны кеңінен белгілі болса, дилерлер долларды сайлау алдында жоғары бағаға сатуға және кейін төмен бағаға қайта сатып алуға тырысады, соның арқасында пайда табады. Валютаға шабуыл жасалса, бұл айырмашылық жүздеген миллион долларға жетеді, оны салық төлеушілер төлейді. Мулдун сайлауды жариялағаннан кейін көп ұзамай Дуглас сайлау округінде халықпен кездесу өткізді және өзінің экономикалық саясат пакетінің көшірмелерін таратып, 20 пайыздық құнсыздануды қолдайтынын айтты. Мулдун оның көшірмесін алып, Лейбористік партияны ұятқа салу мақсатымен жаңалықтарға таратып жіберді. Дуглас құнсыздану Лейбористік партия саясатының бөлігі емес екенін мойындады және қателікке жауапкершілікті өз мойнына алды. Ланге бұл қате Дугластың шешім қабылдау қабілетіне күмән тудырады деп сенді, бірақ ол Дугластың отставкасын қабылдамады, өйткені сайлауға жақын уақытта жаңа қаржы жөніндегі өкілді тағайындағысы келмеді.
Қаржы министрі (1984-1988 жж.)
1984 жылғы сайлауда Лейбористер билікке оралып, Төртінші Лейбористтік үкімет құрды. Ланге премьер-министр, ал Дуглас – қаржы министрі болды. Дугластың өтініші бойынша Ланге екі аға министрді қаржы министрлерінің орынбасары етіп тағайындады: Дэвид Кейгилл, ол сонымен қатар Сауда және өнеркәсіп министрі болды, және Ричард Преббл, ол сонымен қатар Көлік министрі болды. Дуглас және оның орынбасарлары «Қаржылық Үштік» немесе «Үштік» деп аталды. Сайлаудан кейін көп ұзамай, келе жатқан үкімет Дугластың қолдаған девальвацияны жүзеге асырды. Қаржы және Ұлттық банк басшылары ерте сайлау жарияланғаннан кейін туған валюталық дағдарысты тоқтатудың жалғыз жолы – девальвация екенін мәлімдеді. Ерте сайлаудың тудырған саяси тұрақсыздық пен валюталық дағдарыс Дугласқа Кабинетте ықпалды орын берді. Ланге 1986 жылы 1984 жылғы экономикалық және саяси ахуал Дугласқа қарашада сайланған үкімет және 1985 жылдың маусымында алғашқы бюджетін ұсынған жағдайда болмас ықпал берді деп айтты. «1984 жылдың шілдесінде дағдарыс басталғанда, экономикалық мәселелерді ең алдымен ойлап тапқан – Роджер Дуглас еді. Сондықтан Кабинет экономикалық философияға сүйену қажет болғанда, ол оны ұсынды». Лейбористер сайлау науқаны барысында «кітаптарды ашуға» уәде берді, бұл негізінен Малдунның экономикалық басқаруға деген құпиялы және жағдайдай тәсілдеріне қарсылық болды. Дуглас келе жатқан үкіметке арналған Қаржылық басқарманың брифингін жариялауға келісіп, ол «Экономикалық басқару» деген атпен жарық көрді. Дуглас 1984 жылдың 11 қыркүйегінде басталған Экономикалық саммит конференциясына шектеулі қатысты, өйткені ол өзінің алғашқы бюджеті бойынша жұмыс істеп жатты. Ол саммит елді өзгеріске дайындау мақсатында деп есептеді, бірақ ол келісім мен қатысуты жалғастыру үмітін арттыратынын атап өтті. Кейін ол Қаржы министрлігіне экономиканы қайта құру жоспарымен келгенін айтты және 1984 жылдың қарашасында ұсынған бюджетін «бастапқыда көзделгендердің және брифингтік құжаттарда және әріптес министрлермен және Қаржылық қызметкерлермен талқылауда ұсынылған жаңа нұсқалардың қосындысы» деп сипаттады. Дугластың экономикалық саясаттың 1980 жылдан бері оның ойлап тапқан жоспарының нәтижесі екенін, ал дағдарысқа жауап емес екенін айтуы үкіметке жаман ниетпен әрекет еткені туралы айыптауларға себеп болды. 1984 жылғы бюджет Лейбористердің экономикалық басқаруға қатысты орныққан тәсілінен түбегейлі өзгеше болды. Дуглас үкіметтің ниеттері сайлаушыларға жеткізілмегеніне қатысты сынға жауап ретінде өзінің толық бағдарламасын Саясат кеңесіне баяндағанын, олар оның ниеттерін түсінгенін және мақұлдағанын айтты. Ол бұл мәліметтерді халыққа жарияламағанын, себебі олар оны қысқа мерзімде қабылдауға қабілетсіз екенін түсіндірді. Бюджет Лейбористердің сайлау манифестіне ешқандай қатысы жоқ еді. Оның мазмұны «Экономикалық басқаруда» баяндалған Қаржылық қызметтің көзқарасына жақын болды. Дугластың Қаржылық қызметпен сәйкестендіруі 1985 жылы аяқталды. 1984 жылғы сайлауға дейін жарияланбаған үкімет қабылдаған Қаржылық қызметтің бастамаларына тұтынуға салынатын кешенді салықты (ҚҚС) енгізу, доллардың бағасын еркін жүзуге жіберу (Дуглас 1984 жылға дейін оған қарсы болды) және 1985 жылдың соңында жарияланған үкіметтік сауда қызметін корпоративтендіру кірді. Қаржылық қызметтің экономикалық саясатқа қатысты көзқарасы неоклассикалық және монетаристтік болды және шешім қабылдау үшін коммерциялық критерийлерді негіз ретінде пайдаланды. Дуглас осы көзқарастарын қорғауы оны саяси спектрдің оң жағына орналастырғанын мойындамады. Ол үкіметтің әлеуметтік мақсаттары Бірінші Лейбористтік үкіметтің мақсаттарымен бірдей екенін және өзгерген жағдайлар Лейбористердің мақсаттарына жету үшін әртүрлі экономикалық құралдарды қолдануын талап ететінін айтты. Ол Қаржылық қызметке оның кеңестері Лейбористтік саясатқа қайшы келеді деген айыптан қорғанып, оның рөлі – ұлттың мүдделеріне негізделген кеңес беру екенін мәлімдеді. Оның пікірінше, Қаржылық қызметтің үкіметке оның манифестін жүзеге асыруға көмектесуге міндеті жоқ, өйткені оның міндеті – министрге партиялық саясаттан немесе идеологиядан азат түрде кеңес беру. «Роджерномика» термині кем дегенде 1985 жылдан бастап Төртінші Лейбористтік үкіметтің экономикалық реформа саясатын қысқаша атау ретінде қолданылды. Дугластың беделі көтеріліп, ол бизнес қауымдастығы арасында үкіметке кең қолдау тапты. Дуглас 1987 жылғы жалпы сайлауда Лейбористердің жеңісінен кейін Қаржы министрі қызметіне қайта тағайындалды және 1988 жылдың желтоқсанына дейін Қаржы министрі болып қалды. Оның екінші мерзімі премьер-министр Лангемен қақтығыстармен белгіленді.
Ланге және Дуглас (19841989)
Ланге мен Дугластың арасындағы қақтығыс үкіметтің негізіндегі тұрақсыздыққа айналды. 1984 жылғы жалпы сайлау науқанында Лангедің келісім мен кіріктіру туралы айтқандары Еңбек партиясының социал-демократиялық тарихымен үйлесті. Дуглас радикалды өзгерістерді бейнеледі. Ланге 1984 жылғы бюджетті ынталы түрде қолдады және оны партия мен жұртшылыққа ұсынды. Дуглас пен Ланге кабинетте де, қоғамда да тиімді саяси одақ құрды, онда Лангедің юморі мен шешендігі Дугластың экономикалық реструктуризацияға берілгендігімен толықты. Ланге үкіметтің алғашқы мерзімінде Дугластың табандылығын бағалады, «жылдамдық қажет болды және батылдыққа жоғары баға берілді», бірақ ол өзінің мүдделеріне сәйкес келмейтін мүдделерді қабылдауға немесе түсінуге қабілетсіздігімен шектелгенін сезінді. 1986 жылы екеуі әлеуметтік саясат жөніндегі корольдік комиссия құру туралы кабинеттегі пікірталас кезінде қарама-қарсы пікірде болды, Ланге бұл комиссияны Қаржы министрлігіне зияткерлік тепе-теңдік ретінде қарастырды. 1987 жылдың басында Дуглас пен Ланге кеңселері арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды, себебі Дуглас пен оның серігі Ричард Преббл кабинетті Маори істері министрі Коро Ветеренің Маори қарыздары ісінен кейін отставкасын қабылдау туралы Лангедің тілегін қабылдамауға көндірді. 1987 жылдың сәуір айында Дуглас Лангеге 1987 жылғы бюджетке қатысты өзінің басты нұсқасы ҚҚС-ті 10%-дан 15%-ға дейін көтеруді, денсаулық сақтау мен білім берудегі төлемдерді кеңейтуді, мемлекеттік активтердің көп бөлігін сатуды және ақырында табыс салығының бірыңғай мөлшерлемесін 15%-ға дейін жеткізуді қамтитынын айтып, оны таң қалдырды. Ланге «қаржы министрінің ақылдан адасуы кеңсе жүктемесіне беймәлім қосымша болды» деп жазды. Ланге мен аға әріптестерімен кеңескеннен кейін Дуглас өзінің ұсыныстарын іске асырмады. 1987 жылғы сайлау науқанында Дуглас радикалды реформаны жалғастыру қажеттігін атап өтті, ал Ланге радикалды экономикалық реформаның көп бөлігі аяқталғанын айтты. Дугластың коммерциялық мүдделерге деген қызығушылығы бизнес қауымдастығынан науқанға жинаған үлкен ақша сомасында (оның ішінде Окленд бизнесмені Алан Хокинс берген 250 000 доллар) көрінді. Ол жинаған ақшаны Еңбек партиясы ұйымына бермеді, бірақ оны өзі басқаруды таңдады, теледидар жарнамасы сияқты мақсаттарға қаржы бөлді. Лангедің науқаны сәлсіз болды, ал Дуглас 1987 жылы Еңбек партиясының жеңісіне көбірек үлес қосқан сияқты көрінді. Сол кездегі кабинет мүшесі Майк Мур 1984 жылғы сайлауда Ланге жеңіске жеткенін, ал 1987 жылы Дуглас жеңгенін айтты. Еңбек партиясы парламенттегі көпшілігін арттырды. Дауыстар Ұлттық партияның ең қауіпсіз округтерінде Еңбек партиясына, ал дәстүрлі түрде Еңбек партиясына дауыс берген округтерде Ұлттық партияға бұрылды. Сайлаудан кейін Ланге Дугласпен кеңеспей-ақ кабинетті қайта құрастырды. Кейіннен ол Дугласқа енді сенбейтінін және портфельдерді қайта бөлу арқылы оны шектеуге тырысатынын жазды. Дуглас 1987 жылдың басында айтқан радикалды ұсыныстарын іске асыруды жалғастырды. 1987 жылдың қазан айында әлемдік акция нарығының құлдырауы оның жұмысына одан да шұғылдық берді. 1987 жылдың желтоқсанында кабинет Ланге қарсылығына қарамастан, табыс салығының бірыңғай мөлшерлемесін және Гарантияланған ең төменгі отбасылық табыс (GMFI) деп аталатын табыс көмегінің жаңа түрін қолдаған қағидаттық мәлімдемеге келісті. GMFI Дугластың бастамасы болды және шұғылдық себептермен ол Қаржы министрлігінің кеңесін ұсыныстар фискалдық тәуекел екендігі туралы хабардар етпеді. 1987 жылдың 17 желтоқсанында үкіметтің GMFI және табыс салығының бірыңғай мөлшерлемесін енгізу ниеті туралы хабарлауы «Рожерномиканың» биік деңгейін көрсетті, бірақ Дуглас пен Ланге арасындағы шиеленісті азайтуға ештеңе жасамады. Дуглас Лангедің ұсыныстары жүзеге аспайтынына қарсы болды. 1988 жылдың қаңтар айында Дуглас Еуропада болған кезде Ланге баспасөз конференциясында ресмилер бірыңғай салық/GMFI ұсыныстарының практикалық қиындықтарын шеше алмағанын және үкімет оларды қайта қарауы керек екенін айтты. Дуглас кабинеттің көпшілігінің қолдауына ие деп сеніп, дереу Еуропадан оралды, ал премьер-министр мен қаржы министрі арасындағы қақтығыс көпшілікке мәлім болды. Кабинет GMFI-ден бас тартып, салық мөлшерлемелері туралы келісімге келсе де, үкіметтің беделі Дуглас пен Ланге арасындағы даудан қалпына келмеді, ол жыл бойы нашарлап, ашыққа шықты. Ланге Дэвид Кейгиллдің қаржы министрі ретінде Дугластың жалғыз лайықты ізбасары екеніне сенді, бірақ Кейгилл Ланге Дугласты қызметтен босатса ғана қызмет ететінін айтты. 1988 жылдың желтоқсанында Дуглас Лангеге ол Еңбек партиясының фракциясына өзі оған басшылық ететін үкіметте одан әрі қызмет ете алмайтынын айтатынын хабарлаған хат жазды. Ланге бұл хатты отставкаға берілгендік деп түсінді және Дугласты Кейгиллмен ауыстырды. 1988 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Еңбек партиясының бірнеше мүшелері «Баққайнақ» клубын құрды, бұл партия ішінде Дугластың қаржылық реформаларын қолдаған радикалды топ. Дуглас өзі Лангеге қарсы үнсіздік тудыратын мәлімдемелер арқылы, кабинет құжаттарын рұқсатсыз жариялау арқылы және 1988 жылдың 21 желтоқсанында Еңбек партиясының фракциясында Ланге басшылығына сәтсіз шабуыл жасау арқылы науқанын жалғастырды. 1989 жылдың маусымында оның фракциядағы жақтастары Лангеге сенімсіздік білдіретін ұсыныс жасады, ол Ланге шамалы көп дауыспен жеңіске жетті. 1989 жылдың 3 тамызында Еңбек партиясының фракциясы Дугласты кабинетке қайтаруға дауыс берді. Ланге бұл дауыс өзі мен Дуглас арасындағы таңдау екенін сезінді және дереу қызметінен кетті. Ланге саяси айырмашылықтар Дугласпен келіспеушілігінің себебі екенін мәлімдеді, отставкасынан кейін баспасөз конференциясында «Енді принцип жеке тұлғаны алмастыруының уақыты келді» деді. Ол Дугластың мінез-құлқына сын айтты: «Бірақ Роджердің шешімділігі мен оның өзінің маңызды деп санаған мақсатына қатал ұмтылысы барлық адалдық және соңында достық белгілерін жоңғылтты». Дуглас ешқандай философиялық айырмашылықтар болмағанын мойындамады және Лангеге басқа себептерді жатқызды: «Менің ойымша, ол бұл бөлінуді жасады, менің ойымша, ол мүлде болған емес. Бізде бөлек рөлдер болды. Мен өзімнің рөлімді түсіндім. Мен оның рөлін де түсінуі керек деп ойладым». Лангеден кейін келген Джеффри Палмер Дугласты қаржы портфеліне қайта қоймады, оны Дэвид Кейгилл басқарды, бірақ оны Полиция министрі және Иммиграция министрі етіп тағайындады. Дуглас 1990 жылғы парламент сайлауында қатыспады, оны Еңбек партиясы ұтылды. Алайда, оның саясаты Жаңа Зеландияның жаңа Төртінші Ұлттық үкіметіндегі Қаржы министрі Рут Ричардсонның басшылығымен жалғасты (бұл «Рутания» деп белгілі болды).
ACT Жаңа Зеландия
1993 жылы Дуглас Дерек Куиглимен бірлесіп Тұтынушылар мен салық төлеушілер қауымдастығын құрды. Дуглас пен Куигли қауымдастықтың Дугластың экономикалық саясатын қолдауға бағытталған қысым тобы ретінде жұмыс істеуін көздеді. Көп ұзамай, 1996 жылы ел MMP сайлау жүйесіне көшті. MMP кіші партияларға Парламентке өтуге жақсы мүмкіндік берді және қауымдастықты ACT Жаңа Зеландия партиясын құруға итермеледі. Жаңадан құрылған партияның манифесі Дугластың «Аяқталмаған іс» атты кітабына негізделген. Дуглас ACT-нің алғашқы басшысы болды, бірақ көп ұзамай Ричард Пребблге (оның Еңбек партиясындағы кезіндегі серігі) орын берді. Дуглас ACT-ні ықпалдастыра берді, бірақ партияның таза экономикалық саясатқа жеткілікті назар аудармағанына көңілі толмады. Атап айтқанда, Дуглас партия ішіндегі популизм деп санайтын жағдайды сынады, оның кейбір депутаттары саясатты жасаудан гөрі сенсациялық жаңалықтарды қуып жеңуге көбірек ұмтылған сияқты көрінді. 2004 жылдың сәуірінде Преббл зейнетке шығу туралы шешімін жариялағанда, Дуглас Стивен Фрэнкс пен Кен Ширлиді ықтимал ізбасарлар ретінде қолдады. Лидерлік бәсекесіндегі басты қарсыласы Родни Хайд Дугластың айыптаған стилін жақтағандығы үшін танымал болды. Хид жетекшілікке ие болды және 2011 жылдың сәуіріне дейін ACT-ні басқарды. 2004 жылдың 2 желтоқсанында Дуглас пен Куигли ACT-нің басқарушы кеңесінен кету туралы мәлімдеді. Олар партиямен ашық түрде келіспеуге көбірек еркіндік алғысы келетінін түсіндірді. 2008 жылдың 21 ақпанында Дуглас ACT-мен байланысын жаңартты, 2008 жылғы ACT конференциясына қолдаушыларын шақыратын хатқа қол қойды және 2008 жылғы жалпы сайлауда ACT-ні қолдайтынын телеарна мен газеттерде жариялады. 2008 жылы Оклендте өткен ACT жылдық конференциясында Дуглас ACT үміткері ретінде Парламентке қайта сайлануға ниеттенгенін мәлімдеді. Ол 2008 жылдың 8 маусымында жаңадан құрылған сайлау округінен сайлануға қатысатынын хабарлады. ACT Дугласқа партиялық тізімде үшінші нөмір берді. Дуглас Хунуа округінде дауыстардың 9,6 пайызын алып, үшінші орынға ие болды. Алайда, ACT басшысы Родни Хайд Эпсом округінен қайта сайланды, бұл ACT-нің MMP жүйесі арқылы Парламентке өтуіне мүмкіндік берді. 5 пайыздық шектің төмендегі партиялар кем дегенде бір сайлау округінен жеңіске жетсе, MMP жүйесі бойынша Парламентке өте алады. ACT партиясының 3,65 пайыз дауысы оған бес мандат алды, бұл Дугластың парламенттік тізім бойынша қайтадан Парламентке өтуіне мүмкіндік берді. ACT Ұлттық партияға сенім білдіріп, үкімет құруға көмектесті. Премьер-министр болып сайланған Джон Кей бұрын Дугласқа министрлік лауазым бермейтінін айтқан еді, бірақ Дуглас осы шешімді қайта қарауды сұрады. Үкіметтік қатардағы депутат ретінде Дуглас 2010 жылы лотерея арқылы үш заң жобасын қарауға алды. Біріншісі, 16 және 17 жастағы жастар үшін жеке ең төменгі жалақыны қайта енгізуді көздеген «Ең төменгі жалақы (жастардың жұмыссыздығын азайту)» туралы түзету заң жобасы ақпан айында қаралып, бірінші оқылымда 117–5 дауыспен жеңіліске ұшырады. Екіншісі, Жаңа Зеландияға импортталатын тауарларға барлық тарифтерді жоюды көздеген «Тарифтік заң 1988» күшін жою туралы заң жобасы сәуір айында қаралып, бірінші оқылымда 116–5 дауыспен жеңіліске ұшырады. Үшіншісі, мемлекеттік және мемлекеттік-жекеменшікті мектептердегі мұғалімдердің жалақысын Білім министрлігі емес, мектеп басқармаларының жауапкершілігіне беруді көздеген «Білім (басқарма мүшелерінің тәуелсіздігі)» туралы түзету заң жобасы маусым айында қаралып, бірінші оқылымда 111–10 дауыспен жеңіліске ұшырады. 2011 жылдың 18 ақпанында Дуглас 49-шы Жаңа Зеландия Парламенті аяқталғаннан кейін зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. 29 қыркүйекте ол Парламентте қоштасу сөзін сөйледі.
Саясаттың сыртындағы мансап
1992 жылдың басында Дуглас командалық экономикадан еркін нарықтық капитализмге өтіп жатқан Ресейде экономикалық тақырыпта сөздер айту кестесін ұсынды. Бұл Дүниежүзілік банк ұйымдастырған жекешелендіру жөніндегі консультативтік комитет аясында болды. 1992 жылдың соңында Дуглас Окленд регби лигасы тарапынан Окленд Уорриорз клубының алғашқы басқарма мүшесі болып тағайындалды. Кейін ол 1996 жылы қызметтен алынғанға дейін төраға болып жұмыс істеді. Ұлттық саясаттан тыс уақытында Дуглас Рон Бриерлидің BIL сияқты бірнеше танымал компанияларда жоғары лауазымдарды атқарды, ол жерде ол қысқа мерзімге атқарушы төраға болды. Сонымен қатар, ол халықаралық консалтингтік фирма «Роджер Дуглас Ассошиэйтс»-тің бас директоры болып қызмет етті.
Құрметтер мен марапаттар
1977 жылы Дуглас Елизавета II күміс мерейтойлық медалімен марапатталды, ал 1990 жылы Жаңа Зеландияның 1990 жылға арналған естелік медалін алды. 1991 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету шарасында ол қоғамға қызмет еткені үшін рыцарь дәрежесіне өкіл етілді.
Мұра
1997 жылы "Жаңа Зеландиядағы ең нашар трансұлттық корпорация" үшін жыл сайын берілетін сыйлықты "тұрғылықты төрт немесе бес сарапшы – ғалымдар, қоғамдық қайраткерлер, суретшілер, тіпті спортшылар" таңдау бойынша сыйлықтың негізін қалаушылар оны Дуглас атымен "Роджер сыйлығы" деп атады. Дуглас және оның саясаты әрқашан даулы және қарама-қарсы пікір тудырды. Оның қолдаушылары ол Жаңа Зеландия экономикасын қайта жаңғыртуға жауапты екенін алға тартады, ал қарсыластары Рожерномиканың байлар мен кедейлер арасындағы айырмашылықты күрт арттырғанын, сондай-ақ басқа да көптеген мәселелерге себеп болғанын айтады. Кейіннен премьер-министр болған Хелен Кларк Рожерномиканы "қараңғы кезең" деп бағалап, Лейбористер партиясын оның салдарынан бас тартып, қайтадан билікке әкелді. Дегенмен, саяси талдаушылар ол Рожерномика қалыптастырған жүйені едәуір өзгерте алмағанын мәлімдейді. Көбінесе 1980 жылдардан берігі үкіметтер Дугластың 1984-1987 жылдар аралығында жүргізген саясатын сақтап келеді немесе нығайтады, оның ішінде импортты қорғаудың төмен деңгейі, "сенімді" монетарлық және фискалдық саясат, қаржы нарықтарының либерализациясы, субсидиялар мен экономикаға араласудың шектелуі.