Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1990 жылы Жаңа Зеландияның премьер-министрі
Prime Minister of New Zealand in 1990
Майкл Кеннет Мур (28 қаңтар 1949 – 2 ақпан 2020) – Жаңа Зеландия саясаткері, кәсіподақ ұйымдастырушысы және жазушы. Төртінші Лейбористік үкіметте ол бірнеше министрлік портфельдерді, оның ішінде сыртқы істер министрі қызметін атқарды және 1990 жылғы жалпы сайлауда жаңа парламент сайланғанша 59 күн бойы Жаңа Зеландияның 34-ші премьер-министрі болды. Лейбористер бұл сайлауда жеңілгеннен кейін Мур 1993 жылғы сайлауға дейін Оппозиция жетекшісі болды, содан кейін Хелен Кларк Лейбористік партия төрағалығына оны қарсы шықты. Жаңа Зеландия саясатынан зейнетке шыққаннан кейін Мур 1999 жылдан 2002 жылға дейін Әлемдік сауда ұйымының бас директоры болды. Сонымен қатар, ол 2010 жылдан 2015 жылға дейін АҚШ-тағы Жаңа Зеландия елшісі қызметін атқарды.
Michael Kenneth Moore (28 January 1949 – 2 February 2020) was a New Zealand politician, union organiser, and author. In the Fourth Labour Government he served in several portfolios including minister of foreign affairs, and was the 34th prime minister of New Zealand for 59 days before the 1990 general election elected a new parliament. Following Labour's defeat in that election, Moore served as Leader of the Opposition until the 1993 election, after which Helen Clark successfully challenged him for the Labour Party leadership. Following his retirement from New Zealand politics, Moore was Director General of the World Trade Organization from 1999 to 2002. He also held the post of New Zealand Ambassador to the United States from 2010 to 2015.
Ерте өмір
Мур 1949 жылы Жаңа Зеландияның Бай-Оф-Пленти аймағындағы Уакатане қаласында Одри Эвелин (туған есімі Гудолл) мен Алан Джордж Мурдың ұлы болып дүниеге келді. Ол Моэравада өсті, және екі жасында анасы оны қала бойынша балабақшада итеріп жүрді, онда 1951 жылғы жағалаудағы дау кезінде төтенше жағдай режимінде тыйым салынған Лейбористік партияның үнқағаздары жасырылған еді. Әкесі бес жасында қайтыс болғаннан кейін ол Дилворт мектебіне интернатқа түсті. Содан кейін ол 14 жасында мектепті тастап, жұмысшы болып жұмыс істеді, кейін баспагер болды. Ол белсенді кәсіподақ мүшесі болды және 17 жасында Окленд сауда кеңесіне сайланды. Ол Еңбек партиясының атқару комитетінде алғашқы жастар өкілі болды және екі рет қатарынан Халықаралық социалистік жастар одағының вице-президенті болып сайланды. 1975 жылы ол мұғалім және балалар телебағдарламасының жүргізушісі Ивон Дереаниге үйленді.
Moore was born in 1949 in Whakatāne, Bay of Plenty Region, New Zealand, the son of Audrey Evelyn (née Goodall) and Alan George Moore. He was raised in Moerewa and while aged only two his mother pushed him around town in a pram which concealed Labour Party leaflets, which had been made illegal under the emergency powers enacted during the 1951 waterfront dispute. His father died when he was five years old after which he moved to Dilworth School as a boarder. He was then educated at Bay of Islands College before leaving school at 14 to work as a labourer and then as a printer. He became an active trade unionist and at the age of 17 was elected to the Auckland Trades Council. He became the first youth representative on the Labour Party executive and was vice president of the International Union of Socialist Youth for two consecutive terms. In 1975, he married Yvonne Dereany, a teacher and presenter of the children's television programme Romper Room.
Министрлер кабинеті
Төртінші Еңбек үкіметінде министр ретінде ол көптеген портфельдерді басқарды, бастапқыда Шетелдік сауда министрі, Туризм министрі және Спорт және демалыс министрі қызметтерін атқарды. Ол 1984 жылдан 1990 жылға дейін ГАТТ келіссөздеріне қатысқан Шетелдік сауда министрі ретінде ең көп танылды. Алайда, 1990 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауында Ұлттық партия үлкен жеңіске жетті, ал Еңбек партиясы шамамен 13% дауыс жоғалтып, билікке алғаш келгеннен бергі ең ауыр сайлау жеңілісін қабылдады. Сайлаудағы жеңілістен кейін ол үкімет алмасу алдындағы Еңбек партиясының соңғы отырысын «соңғы кеш» деп атады. Ол 1990 жылдың 2 қарашасында қызметтен кетті.
As a government minister in the Fourth Labour Government he held numerous portfolios, initially as Minister of Overseas Trade, Minister of Tourism and Minister for Sport and Recreation. He became best known in his role as Overseas Trade Minister from 1984 to 1990 with involvement in the GATT negotiations. However, in the 1990 New Zealand general election, National won a landslide, and Labour lost almost 13%, suffering its worst ever electoral defeat since it first won power in the Following the loss he labelled Labour's last cabinet meeting before the changeover of government 'the last supper'. He left office on 2 November 1990.
Оппозиция басшысы
Ол 1993 жылға дейін ресми оппозицияны басқарды және сыртқы істер мен сауда жөніндегі бас сөйлеуші болды. Содан кейін Лейбористер партиясын басқарып, 16 орын жеңіп алды, 1990 жылғы үлкен жеңілістен кейін үш жыл өткен соң, тек екі орын жетпейтіндей жақын нәтижеге қол жеткізді. 1993 жылғы сайлау түні ол телеарнада сөз сөйледі ("ұзақ, суық түн" деп аталды), бұл сөзді саяси ғалым Джек Воулз "зиялы" және "Лейбористердің тар жеңілісіне қарағанда, шешуші жеңіске көбірек сай" деп сипаттады. Мур нәтижеге риза екенін айтты, Лейбористердің болашақта үкімет құруға жақын болғанын және бұл нәтиже оған лидерлікті сақтап қалуға мүмкіндік береді деп ойлады. Алайда, сайлаудан кейінгі алғашқы партиялық отырыста оның орынбасары Хелен Кларк оны лидерліктен шеттетуге ұсыныс жасады. Оның орнына келген адам оны таң қалдырмады, бірақ оған жеткілікті құрмет көрсетілмегеніне ренжіді, "егер одан алғыс айтқанда, содан соң қызметтен босатар еді, бірақ тіпті 'рахмет' деген сөзден бұрын қызметтен босатылды" деп ойлады. Мур үшін Кларктың жақтастары оның сайлау кампаниясы арқасында Лейбористер партиясы жеңіп алған орындарға өз кандидаттарын орналастырып, содан кейін оны алмастыруға дауыс бергенінің ирониясы айқын болды, осылайша оның табысы өзінің құлдырауына себепкер болды. 1993 жылғы жаңа пропорционалды сайлау жүйесін қабылдау жөніндегі референдумнан кейін Мур 1996 жылғы сайлауға қатысу үшін "Жаңа Зеландия демократиялық коалициясы" атты жаңа партия құруды қарастырды, бірақ содан кейін бұл идеядан бас тартты. Ол жаңа партияны қолдау туралы көптеген хаттар алды, бірақ лидерліктен шеттетілгеніне қарамастан, Лейбористер партиясына деген адалдығы соншалық, оны тастауға бармады. Ол 1996 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, ең көп дауыс алған қарсыласынан – Ұлттық партия өкілі Джим Джерардан екі есе көп дауыс жинады. Лидерліктен шеттетілгеннен кейін Мур төртінші Лейбористер үкіметінің жетістіктерін қорғады және партияның кейінгі лидерлерінің оның жетістіктерін төмендетуіне сын көзбен қарады. Ол Кларк пен Калленнің Роджерномиканы жартылай мойын бұруының мақсаты тек өздерін жақсы көрсету ғана екенін ойлады және олардың естеліктерін "жасалма тарих" деп атады. Кларк лидер болғаннан кейін қоғамдық пікір сауалнамаларында нашар нәтиже көрсетті, ал 1996 жылдың басында Лейбористер партиясы ішінде оны Мурмен немесе алдыңғы қатардағы саясаткер Фил Гоффпен алмастыруға белсенді күштер жұмылды. 1996 жылдың қыркүйегінде Мур Кларктың ұзақ уақыттан бері ұсынып келген Сыртқы істер және теңіз саудасы министрінің орынбасары лауазымын қабылдады, ол енді "көрермендер қатарында" қала алмайтынын айтты. 1998 жылы ол Дүниежүзілік сауда ұйымының Бас директоры лауазымына үміткер болды және 1999 жылдың 22 шілдесінде осы лауазымға сайланды, 1999 жылдың 1 қыркүйегінде қызметке кірісті, бұл жағдай сайлауды тудырмауға жеткілікті болды.
He led the Official Opposition until 1993 and was spokesman on Foreign Affairs and Trade as well. He then led Labour in the where he managed to gain 16 seats, coming within two seats of clinching an unlikely victory just three years after the landslide 1990 defeat. On the night of the 1993 election he delivered a televised speech (dubbed the "long, cold night" speech) later described by political scientist Jack Vowles as "damaging" and "more appropriate for a decisive Labour win than a narrow defeat." Moore said he was pleased with the result, thinking Labour was back in striking distance of forming a government in the future, and believed the result might give him a chance to retain the leadership. However he was deposed as leader at the first post election caucus meeting by his deputy Helen Clark. His replacement did not surprise him, but he felt begrudged that he was given little appreciation, thinking he would " have got thanks – then axed [but] the axe went before even 'thank yous'." The irony was not lost on Moore that Clark's allies had installed candidates in the seats Labour had picked up from his campaign who then voted to replace him, making his success the architect of his own downfall. After the 1993 referendum to adopt mixed member proportional representation (MMP) Moore considered forming a break away party, the New Zealand Democratic Coalition, for the 1996 MMP election, but then decided against it. He received countless letters in support of a new party, but despite his ousting as leader, he felt too much affinity to the Labour Party to ever leave it. He won his seat in the 1996 election, obtaining more than twice as many votes as the next highest candidate, National's Jim Gerard. Also after losing the leadership, Moore defended the record Fourth Labour Government and was critical of subsequent leaders of the party denigrating its record. He thought that Clark and Cullen's semi repudiation of Rogernomics was conducted purely to make themselves look better and labelled their remembrances as 'manufactured history'. Clark performed poorly in opinion polls after becoming leader and by early 1996 there was an active movement within Labour to replace her either with Moore or frontbencher Phil Goff. In September 1996 Moore accepted Clark's long standing offer of the position of Shadow Minister of Foreign Affairs and Overseas Trade, saying he could no longer stay "on the sidelines". In 1998, he ran for the post of Director General of the World Trade Organization and was elected to this position on 22 July 1999, taking up the post on 1 September 1999 which was close enough to the to not trigger a by election.
Саяси лауазымдары
Эден парламентінің депутаты, 1972–1975 жылдар. Мурдың өкілеттігі әлемдік экономика мен көпжақты сауда жүйесіндегі маңызды өзгерістермен бірге өтті. Ол 1999 жылы Сиэтлде өткен ДСҰ министрлік конференциясының нәтижесінде туған кері кетуден кейін жүйеге сенімді қайта орнатуға тырысты. 2001 жылы Катардың Доха қаласында өткен министрлер конференциясындағы министрлер оны көпжақты сауда келіссөздерінің жаңа кезеңін бастау туралы шешімнің бастамашысы деп санады – апатқа ұшыраған Доха даму раунды. Сол 2001 жылғы жиынға Қытай мен Тайваньның ДСҰ-ға сәтті қосылуы да орайлас келіп, Эстония, Иордания, Грузия, Албания, Оман, Хорватия, Литва және Молдовамен бірге Мурдың өкілеттігі кезінде ДСҰ-ға қосылып, әлем халқының көп бөлігін ережелерге негізделген сауда жүйесіне енгізді. Ол әсіресе кедей елдерге көпжақты сауда жүйесіне тиімді қатысуға көмектесуге назар аударды. 2014 жылы жүрек клапанына операция жасалды, ал 2015 жылдың сәуір айында жеңіл инсульттан кейін Вашингтон қаласындағы ауруханаға түсті. 2015 жылдың қарашасында ол 16 желтоқсанда лауазымынан кететінін және денсаулығының нашарлауына байланысты Жаңа Зеландияға оралатынын хабарлады. Мур Біріккен Ұлттар Ұйымы Парламенттік Ассамблеясын құру науқанының қолдаушысы болды. Мур 2020 жылдың 2 ақпанында 71 жасында Оклендтегі үйінде қайтыс болды.
Member of Parliament for Eden, 1972–75. Moore's term coincided with momentous changes in the global economy and multilateral trading system. He attempted to restore confidence in the system following the setback of the 1999 WTO ministerial conference held in Seattle. Ministers at the 2001 ministerial conference in Doha, Qatar, regarded him as the driving force behind the decision to launch a new round of multilateral trade negotiations—the ill fated Doha Development Round. That 2001 meeting also saw the successful accession to the WTO of China and Taiwan, which along with Estonia, Jordan, Georgia, Albania, Oman, Croatia, Lithuania and Moldova joined during Moore's term, bringing the majority of the world's population within the rules based trading system. He gave particular attention to helping poor countries participate effectively in the multilateral trading system. He had a heart valve operation in 2014 and was admitted to hospital in Washington DC in April 2015 after a mild stroke. In November 2015, he announced that he would leave his post on 16 December and return to New Zealand due to his deteriorating health. Moore was a supporter of the Campaign for the Establishment of a United Nations Parliamentary Assembly. Moore died at his home in Auckland on 2 February 2020, aged 71.