Кіріспе

Ядролық қарусыздану партиясы (ЯҚП) – 1984 жылдың маусымында құрылған австралиялық саяси партия. Оны медициналық зерттеуші Майкл Денборо 1970-жылдардың басынан бері белсенді болған Австралияның ядролық қарсы қозғалысының саяси күші ретінде құрды. ЯҚП негізінен Боб Хоуктің ядролық саясатына наразы болған Лейборист партиясының солшыл сайлаушыларын тартты. 1984 жылғы федералды сайлауда ЯҚП Сенат дауысының 7,23 пайызын алып, Жо Валентинді Батыс Австралиядан сенатор етіп сайлады. Алайда, Валентин Социалистік жұмысшылар партиясына байланысты троцкистердің партияны басып алуы туралы айыптауларға байланысты, орынға отырмас бұрын партиядан кетті. 1987 жылғы сайлауда ЯҚП-ның дауысы 1,1 пайызға дейін төмендеді – екі мәрте таратылды. Роберт Вуд Жаңа Оңтүстік Уэльс штатынан сенатор болып сайланды, бірақ бір жылдан кейін Даулы сайлаулар соты оны жарамсыз деп жариялады және оның орнына Ирина Данн тағайындалды. Алайда, Данн бір айдан кейін партиядан қуылды және Валентин сияқты өзінің қалған мерзімін тәуелсіз депутат ретінде аяқтады. 1987 жылдан кейін ЯҚП сайлауда сәттілікке жете алмады, ал 1990 жылғы сайлау партияның соңғы маңызды науқаны болды. Бірнеше жылдық үзілістен кейін партия 1998 жылғы сайлауға қайта жандандырылды. Екінші рет құрылған партия аз қолдауға ие болды және 2009 жылдың желтоқсанында Австралия сайлау комиссиясынан (АСК) өз тіркеуін ерікті түрде қайтарып бергеннен кейін ресми түрде таратылды. Осы уақыт аралығында оның көптеген алғашқы мүшелері Лейборист партиясына оралды немесе Австралияның Жасыл партиясына қосылды.

1984 жылғы сайлау және бөліну

НДП-ны Канберралық дәрігер және бейбітшілік белсендісі Майкл Денборо 1980-ші жылдардың басындағы әлемдік саяси жағдайға, әсіресе Рональд Рейган басшылығымен АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы қарулану жарысына жауап ретінде құрды. Мұндай белсенділер 1983 жылы сайланған Боб Хоуктың Австралияның Еңбек партиясы үкіметінің АҚШ саясатына қарсы тиісті ұстаным қабылдамағанына, сондай-ақ Хоуктың ұзақ жылдар бойы АЛП-ның уран өндірмеу саясатын бұзғаны және Оңтүстік Австралияда Роксби Даунс жанындағы Олимпиадалық бөгеттегі кен өндіруге рұқсат бергеніне наразы болды. Осы кен одан кейін әлемдегі ең ірі уран кендерінің біріне айналды. 1984 жылғы желтоқсандағы федералды сайлауда НДП 643 061 дауыс (барлық дауыстардың 7,23%) алды және Тасманияны қоспағанда, барлық штаттарда 4%-дан асты, онда 3,9% дауыс жинады. НДП кандидаттарының арасында рок әншісі Питер Гарретт және Виктория штатының бұрынғы АЛП сенаторы Жан Мелцер болды. Гарретт Жаңа Оңтүстік Уэльсте 9,6%, ал Мелцер Викторияда 7,3% дауыс алды. Дауыстардың қолайсыз таралуына байланысты (Австралия сайлау жүйесін қараңыз), Гарретт пен Мелцер екеуі де сайланбады. Алайда, Батыс Австралиялық бейбітшілік белсендісі Джо Валентин Сенатқа сайланды. 1985 жылғы сәуірде Валентин, Гарретт және Мелцер, сондай-ақ тағы 30 мүше Мельбурнда өткен ұлттық конференциядан шығып, НДП-дан кетті, партияны троцкишіл топ – Социалистік жұмысшылар партиясы (СЖП) басып алды деп мәлімдеді. Бөліністен кейін Валентин тәуелсіз «ядролық қарусыздану сенаторы» атанды және 1987 жылғы екі мәрте таратылған сайлауда «Валлентин бейбітшілік тобы» кандидаты ретінде қайта сайланды.

1985 жылғы Нунуавадингке қосымша сайлау

Викторияның жоғары палатасы Нунавадинг провинциясындағы тең дауыс берудің нәтижесінде және жеңімпаз дауыс шапкадан тарту арқылы, тарихында алғаш рет Еңбек үкіметі Виктория заң шығару кеңесін бақылауға алды. Даулы сайлаулар соты жаңа сайлауды бұйырды. Либералдар қайта сайланды, ал Еңбек партиясы аз ғана көпшілігінен айырылды. Сайлау күніне бір апта жеткенде, Виктория ядролық қарусыздану партиясының төрағасы Мартин Пик, Викторияның бас сайлаушысына бюллетеньдерде таратылған, жаңылыстыратын ЯҚҚ дауыс беру туралы нұсқаулық карташасы туралы ресми шағым түсірді. Ақиқатында, Виктория Еңбек партиясының аймақтық хатшысы ЯҚҚ-ның жалған дауыс беру туралы нұсқаулық карташаларын жасады, ал Еңбек партиясының мүшелері осы карташаларды таратып жатқаны анықталды, сондай-ақ карташадағы Еңбек партиясына берілген басымдықтар ЯҚҚ-ға зиян келтірді. Үкімет мемлекеттік хатшы Питер Батчелор мен Еңбек партиясын қорғау үшін жасырын әрекеттер жасады. Полиция тергеу жүргізген кезде, кінәлілер Социалистік жұмысшылар партиясын айыптады. Вудтың мандатын Жаңа Оңтүстік Уэльстегі ЯҚҚ тізіміндегі екінші кандидат Ирина Данн қайта санау нәтижесінде жеңіп алды. Кейін Вуд Австралия азаматтығын алғаннан кейін парламент мүшесі болуға құқылы болды. Жаңа Оңтүстік Уэльс филиалы ЯҚҚ Данннан отставкаға кетуін сұрады, осылайша Вудты бос қалған орынға тағайындауға тырысуға ниеттенді. Бұл Вудқа Сенатқа қайта оралуға мүмкіндік берген болар еді, бірақ Данн түрлі қиындықтар мен тәуекелдерді келтіріп, бас тартты. ЯҚҚ аймақтық филиалы оған сенімсіздік білдірді, және ол 1988 жылдың 22 тамызында, Сенатқа ант берген күні партиядан кетті. Вуд пен Валлентин сияқты Данн өзін ядролық қарусыздану жөніндегі сенатор ретінде сипаттады, бұрыннан ЯҚҚ-дан алшақтаған болатын. Ол 1990 жылғы сайлауда Сенаттағы өкілдігінен айырылды.

Кейінгі жылдары және өлімі

1990 жылғы сайлауда НДП үміткерлерін тек Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия астаналық аумағы және Солтүстік территорияда тіркеді. Роберт Вуд Жаңа Оңтүстік Уэльстегі басты үміткер болды және штат бойынша сенатқа өткізілген дауыстардың 1,04% жинады – бұл Ирина Даннның тәуелсіз тізімінен жоғары, бірақ сайлануға жеткіліксіз болды. Австралия сайлау комиссиясы (АЭК) 1992 жылғы 23 сәуірде НДП-ні өз еркімен тіркемеден шығарды. 1998 жылғы 7 мамырда қайта тіркелді және тағы төрт федералды сайлауға (1998, 2001, 2004 және 2007) үміткерлерді қойды, содан кейін 2009 жылғы желтоқсанда қайтадан өз еркімен тіркемеден шығарылды.

Хабарлама

Жаңалықтар (Аустралияның ядролық қарусыздану партиясы. А. К. Т. бөлімшесі). № 1 ([1984]) № 38 (1991 ж. желтоқсан)