Кіріспе

Ұлы ми тамыры – мидың үлкен ми бөлігінен қанды ағызатын бас сүйектегі ірі қан тамырларының бірі. Ол грек дәрігері Галеннің құрметіне аталған Гален тамыры деп те белгілі.

Құрылымы

Үлкен ми тамыры – терең ми тамырларының бірі. Басқа терең ми тамырлары – ішкі ми тамырлары, олар жоғарғы таламостриаттық тамыр және жоғарғы хориоидтық тамырдың интервентрикулярлық тесікте қосылуынан пайда болады. Ішкі ми тамырларын каудат ядроларының және таламустың жоғарғы бетінде, corpus callosumның астында көруге болады. Таламустың алдыңғы полюстеріндегі тамырлар сопақ бездің (pineal gland) артқы жағында бірігіп, үлкен ми тамырын құрайды. Ол corpus callosumның артқы ұшының астыңғы жағынан шығып, бос кеңістікке құяды. Демек, ұқсастықтар бар, сонымен қатар мидағы осы екі тамыр түрінің арасында айырмашылықтар да бар. Ми жартышарларының дорсальды бөліктеріндегі беткі тамырлар жоғары және медиалды бағытта өтеді және мидың жоғарғы шетіндегі үлкен жоғарғы сагитталық синусқа құяды. Жоғарғы сагитталық синус ми жапырағы мен мидың шатыры (tentorium cerebelli) кездесетін жерде екіге бөлініп, көлденең синустар (transverse sinuses) деп аталады. Ми тамырларының қабырғалары өте жұқа және клапандары жоқ. Олар ми ішінде пайда болып, субарахноидты кеңістікте орналасады. Арахноидальды қабық пен dura mater-дің менингеальды қабатын тесіп өтеді және бас сүйегінің dura venous sinus-тарына құяды.

Жарақаттың бұзылуы

Үлкен ми тамырымен байланысты жағдайлардың көпшілігі туа біткен кемшіліктерге байланысты. Галлен тамырының аневризмалық бұзылыстары (VGAM) жаңа туған нәрестелер мен сәбилердегі симптомдық цереброваскулярлық ақаулардың ең көп кездесетін түрі болып табылады. Ангиомалардың болуы мен орналасуы өте өзгермелі және ешқандай болжамды үлгіге сәйкес келмейді. Бұл туа біткен ақаулық ұрықтың дамуының 6-11 апталары аралығында Марковскинің ұрықтық алдыңғы ми тамыры ретінде пайда болады; сондықтан VGAM – бұл қате атау. Марковски тамыры шындығында Галлен тамырына құйылады.

Жоқ болуы

Үлкен ми тамырының болмауы – туа біткен кемістік. Мидың терең тамырлары әдетте үлкен ми тамыры арқылы дренаждалады. Оның болмаған жағдайында диэнцефалон және базальдық ганглия тамырлары Галеникалық дренаж жүйесі арқылы орта сызықта қосылудың орнына көлденең қуысқа жанында ағып түседі. Үлкен ми тамырының болмауы өте сирек кездеседі. Ол бала кезінде анықталады және көптеген науас жаңа туған кезде немесе ерте балалық шақта қайтыс болады.

Тромбоз

Үлкен ми венасының тромбозы – бұл венадағы қан қыстығынан туындайтын инсульт түрі. Бұл жағдай науқастардың 3-8%-ында ғана кездеседі, көбінесе әйелдерде. Науқастар сананың шатыруы, бас ауруы, құсу, көру қабілетінің бұзылуы, шаршау, көз қозғалысының бұзылуы, оқушы рефлекстерінің өзгеруі немесе комамен көрініс беруі мүмкін. Ми венасының тромбозы көбінесе қауіпті, бірақ одан аман қалуға болады. Қауіп факторларына ауызша контрацептивтер, жүктілік және босанғаннан кейінгі кезең жатады.