Екінші дүниежүзілік соғыстағы «Люси» тыңшылар желісі
Lucy spy ring
Екінші дүниежүзілік соғыстағы «Люси» жасырын желісі: Швейцариядағы неміс қарсы шпионаж тобы, Рудольф Рёсслер басшылығымен. Құпия операция, көтеріліс жоспары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Люси шпиондық тобы – Екінші дүниежүзілік соғыста нацистерге қарсы барлау операциясы. Штаб-пәтері Швейцарияда орналасқан бұл операцияны неміс босқыны Рудольф Ресслер басқарды. Оның тарихы тек 1966 жылы жарияланды, ал осы топ, Ресслердің өзі, сондай-ақ барлаудың көздері мен себептері туралы мәліметтер өте аз.
World War II spy ring
The Lucy spy ring was an anti Nazi World War II espionage operation headquartered in Switzerland and run by Rudolf Roessler, a German refugee. Its story was only published in 1966, and very little is clear about the ring, Roessler, or the effort's sources or motives.
Тарих
Гитлер билікке келген кезде Бавариядан Женеваға қашқан Росслер, екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда фашизмге қарсы әдебиет шығаратын Vita Nova атты шағын баспаның иесі болып жұмыс істеді. Ол швейцариялық әскери барлау қызметінің басшысы бригадир Массонның жұмысына орналасты, ол оны швейцариялық барлау қызметінің құпия бөлімшесі болып табылатын "Ха" бюросының сарапшысы ретінде жұмысқа алды. Росслер Гитлерді құлатуға бағытталған қастандыққа қатысқан және 1930 жылдары Херренклуб арқылы Росслермен танысқан екі неміс офицері Фриц Тиле мен Рудольф фон Герсдорфпен байланыс жасады. Тиле мен Герсдорф оның жоғары деңгейдегі әскери ақпаратты таратушы ретінде әрекет етуін, фашизмге қарсы күресте пайдалану үшін оған қолжетімді етуін қалады. Олар үшін радио және Энигма машинасымен жабдықтап, оны неміс әскери станциясы ретінде тіркеді (шақыру белгісі RAHS). Осылайша олар өздерінің ақпаратын оған ресми арналар арқылы ашық жеткізе алды. Мұны Тиле және оның жоғары лауазымды Эрих Феллгибель (ол да қастандыққа қатысқан) Германия Қорғаныс министрлігінің Bendlerblock байланыс орталығын басқарғандықтан істей алды. Ақпаратты шифрлағандар оның қайда баратынын білмеді, ал хабарлама жібергендер оның мазмұнынан хабарсыз болды. Бастапқыда Росслер швейцариялық әскери барлау қызметіне, швейцариялықтардың арнайы агенттігінде қызмет ететін досы арқылы ақпарат жеткізді. Швейцария әскери барлау қызметінің басшысы Роджер Массон да осы ақпараттың бір бөлігін британдық ШІЖ-ге беруді шешті. Кейіннен, КСРО-ға нацизмге қарсы күресте көмектесуді көздеген Росслер Александр Радо басқаратын кеңестік (ГРУ) желісінің бір бөлігі арқылы ақпарат жіберді. Росслер коммунист емес, тіпті коммунистік көзқарастарға жақын да емес, Радо желісінен қашықтықта болуға тырысты, толық құпиялылықты сақтап, Радомен тек курьер Кристиан Шнайдер арқылы байланысты. Радо бұл талапқа келісіп, алынған ақпараттың құндылығын мойындады. Радо ақпарат көзіне "Люси" деген кодовое атау берді, себебі оның көзі Люцернде орналасқан екенін білді. Росслердің кеңестік барлау қызметіне алғашқы маңызды үлесі 1941 жылдың мамыр айында Германияның Кеңес Одағына басуы жоспарланған "Барбаросса" операциясының егжей-тегжейін жеткізгенде болды. Оның ескертуі бастапқыда назарсыз қалды, себебі кеңестік барлау қызметі неміс шабуылы туралы бірнеше жалған ескертулер алған еді. Бірақ 1941 жылдың маусымындағы шабуылдан кейін "Люси" ең маңызды VYRDO көзі ретінде танылды, яғни дереу берілуі керек. Келесі екі жыл ішінде "Люси" кеңестік тарапқа жоғары сапалы әскери ақпаратты жеткізді. 1942 жылдың күзінде "Люси" Сталинградқа және Кавказға қарсы неміс операциялары – Case Blue туралы толық мәліметтерді берді. Осы кезеңде Берлинде қабылданған шешімдер Мәскеуге орта есеппен он сағаттың ішінде, ал бір рет алты сағаттың ішінде жетті, бұл неміс алдыңғы шепке жеткеннен де жылдам болды. Росслер және Радо желісі, әсіресе Радоның бас радио операторы Аллан Фут, ақпараттың жылдамдығы мен үздіріліссіздігін сақтау үшін бар күштерін жұмсады. Операцияның шыңында Радо желісі айына бірнеше жүз хабарламаны шифрлап, жіберді, олардың көп бөлігі "Люсиден" келді. Ал Росслер "Люси" хабарламаларын қабылдау, шифрдан шығару және бағалауды жеке өзі жүзеге асырып, оларды жібермес бұрын жеткізді, бұл оның толық жұмысқа айналды. 1943 жылдың жазында "Люсидің" сәттілігінің шыңы Германияның Курск шығанағына қарсы жазғы шабуыл жоспарланған "Цитадель" операциясы туралы мәліметтерді жеткізуде болды, бұл неміс армиясы үшін стратегиялық жеңіліске айналды. Курск шайқасы Қызыл Армияға соғыстың қалған бөлігінде шығыс майданында бастама беруге мүмкіндік берді. 1942 жылдың қысында немістер Радо желісінен хабарлар таратылып жатқанын біліп, оған қарсы контрбарлау шараларын қолданды. Желіге енуге бірнеше әрекеттен кейін, олар швейцариялықтарды 1943 жылдың қазан айында оны жабуға мәжбүр етті, радиостанцияларын тоқтатып, бірқатар маңызды қызметкерлерді тұтқындады. Содан кейін Росслер "Люси" ақпаратын тек Бюро Ха және швейцариялық әскери барлау қызметі арқылы ғана жеткізе алды. Росслер ақпараты батыс одақтастарына да беріліп жатқанын білген жоқ. "Люси" шпиондық желісі 1944 жылдың жазында, сәтсіз аяқталған 20 шілде қастандығынан кейін, басқа да антинацистік әрекеттерге қатысқан неміс мүшелері тұтқындалғанда тоқтатылды.
Roessler, a German expatriate from Bavaria who fled to Geneva when Hitler came to power, was working as the proprietor of a small publishing firm, Vita Nova, at the outbreak of World War II, producing anti Fascist literature. He was employed by Brigadier Masson, head of Swiss Military Intelligence, who employed him as an analyst with Bureau Ha, overtly a press cuttings agency but in fact a covert department of Swiss Intelligence. Roessler was approached by two German officers, Fritz Thiele and Rudolph von Gersdorff, who were part of a conspiracy to overthrow Hitler, and had been known to Roessler in the 1930s through the Herrenklub. Thiele and Gersdorf wished him to act as a conduit for high level military information, to be available to him to make use of in the fight against Fascism. This they accomplished by equipping Roessler with a radio and an Enigma machine, and designating him as a German military station (call signed RAHS). In this way they could openly transmit their information to him through normal channels. They were able to do this as Thiele, and his superior, Erich Fellgiebel (who was also part of the conspiracy), were in charge of the German Defence Ministry's communication centre, the Bendlerblock. This was possible, as those employed to encode the information were unaware of where it was going, while those transmitting the messages had no idea what was in them. At first Roessler passed the information to Swiss military intelligence, via a friend who was serving in Bureau Ha, an intelligence agency used by the Swiss as a cut out. Roger Masson, the head of Swiss MI, also chose to pass some of this information to the British SIS. Later, seeking to aid the USSR in its role in the fight against Nazism, Roessler was able to pass on information to it via another contact who was a part of a Soviet (GRU) network run by Alexander Rado. Roessler was not a Communist, nor even particularly a Communist sympathizer, and wished to remain at arm's length from Rado's network, insisting on complete anonymity and communicating with Rado only through the courier, Christian Schneider. Rado agreed to this, recognizing the value of the information being received. Rado code named the source "Lucy", simply because all he knew about the source was that it was in Lucerne. Roessler's first major contribution to Soviet intelligence came in May 1941 when he was able to deliver details of Operation Barbarossa, Germany's impending invasion of the Soviet Union. Though his warning was initially ignored as Soviet intelligence had received multiple false alarms about an impending German invasion Roessler's dates eventually proved accurate. Following the invasion, in June 1941, Lucy was regarded as a VYRDO source, i. e. of the highest importance, and to be transmitted immediately. Over the next two years "Lucy" was able to supply the Soviets with high grade military intelligence. During the autumn of 1942, "Lucy" provided the Soviets with detailed information about Case Blue, the German operations against Stalingrad and the Caucasus; during this period decisions taken in Berlin were arriving in Moscow on average within a ten hour period; on one occasion in just six hours, not much longer than it took to reach German front line units. Roessler, and Rado's network, particularly Allan Foote, Rado's main radio operator, were prepared to work flat out to maintain the speed and flow of the information. At the peak of its operation, Rado's network was enciphering and sending several hundred messages per month, many of these from "Lucy". Meanwhile, Roessler alone had to do all the receiving, decoding and evaluating of the "Lucy" messages before passing them on; for him during this period it became a full time operation. In the summer of 1943, the culmination of "Lucy's" success came in transmitting the details of Germany's plans for Operation Citadel, a planned summer offensive against the Kursk salient, which became a strategic defeat for the German army—the Battle of Kursk gave the Red Army the initiative on the eastern front for the remainder of the war. During the winter of 1942, the Germans became aware of the transmissions from the Rado network, and began to take steps against it through their counter espionage bureau. After several attempts to penetrate the network they succeeded in pressuring the Swiss to close it down in October 1943, when its radio transmitters were closed down and a number of key operatives were arrested. Thereafter Roessler's only outlet for the "Lucy" information was through the Bureau Ha and Swiss Military Intelligence. Roessler was unaware his information was also going to the Western Allies. The Lucy spy ring came to an end in the summer of 1944 when the German members, who were also involved in other anti Nazi activities, were arrested in the aftermath of the failed 20 July plot.
Ақпарат көздерінің сәйкестігі
Хаттар тіркелген деректері көрсетіп тұрғандай, Ресслердің төрт маңызды дереккөзі болған, олар Вертер, Тедди, Ольга және Анна деген кодтық аттармен белгіленген. Олардың кім екені ешқашан анықталмаса да, Фут және басқа да бірнеше авторлардың арасында, кодтық аттар дереккөздердің кім екенін емес, олардың қол жеткізу деңгейін көрсетеді деген бірнеше теорияны дереу жоққа шығаруға болады – мысалы, Вертер Вермахтты, Ольга – Люфтваффе Жоғарғы Бас штабын, Анна – Сыртқы істер министрлігін (Аушвертигс Амт) білдіреді деген пікір дәлелдермен расталмайды. Өліміне үш жарым жыл қалғанда Ресслер төрт дереккөздің кім екенін сенімді серігіне айтқан.
The record of messages transmitted show that Roessler had four important sources, codenamed Werther, Teddy, Olga, and Anna. While it was never discovered who they were, Several theories can be dismissed immediately, including by Foote and several other writers, that the code names reflected the sources' access type rather than their identity for example, that Werther stood for Wehrmacht, Olga for Oberkommando der Luftwaffe, Anna for Auswärtiges Amt (Foreign Office) as the evidence does not support it. Three and a half years before his death, Roessler described the identity of the four sources to a confidant.
Дау
Росслердің оқиғасы алғаш рет 1966 жылы француз журналистері Пьер Акос және Пьер Кет жариялаған. 1981 жылы Энтони Рид пен Дэвид Фишердің мәлімдемесіне сәйкес, Люси – британдық құпия қызметтің операциясы болған, мақсаты – кеңес одағына «Ультра» ақпаратын немiс кодтарын бұзу операцияларына қатысы жоқ түрде жеткізу. 1941 жылы Ресейге шабуыл жасау жоспарлары туралы британдықтардан алынған ақпаратқа Сталин үлкен күдікпен қарағандықтан, одақтастардың кеңес одағына пайдалы ақпаратты қабылданатын формада жеткізу жолын табуы, кемінде, мүмкінсіз емес. Кеңес одағы өздерінің тыңшылық операциялары арқылы британдықтардың маңызды неміс хабарламаларына қол жеткізгенін сол кезде британдықтар білмеген. Әртүрлі байқаулар Аллан Футтың қарапайым радиооператор ғана емес екенін көрсетеді: ол SIS пен Росслер, сондай-ақ Росслер мен Мәскеу арасындағы радио байланысын қамтамасыз ете алатын. Оның 1950 жылдары Батысқа оралуы да ерекше болды, ал жазған кітабы да қиындық тудырды. Олар сондай-ақ Росслердің Германиядағы дереккөздерінің ешқайсысы анықталмағанын немесе өздерін танытпағанын атап өтті. Сондықтан олардың күдігі Люси сақинасының көптеген тыңшылық операциялар сияқты емес екендігіне қатысты. Алайда, екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық құпия қызметінің ресми тарихшысы Гарри Хинсли бұл мәлімдемені жоққа шығарды, ол «Британдық билігі Люси сақинасын Мәскеуге барлау үшін пайдаланды деген кең таралған мәлімдемеде ешқандай шындық жоқ» деді. Филип Найтли де «Ультра» Люси ақпаратының көзі болды деген пікірді жоққа шығарды. Ол ақпараттың Мәскеуге өте жылдам (көбінесе 24 сағат ішінде) жеткізілгенін, егер ол GCHQ Bletchley Park арқылы келсе, тым жылдам болғандығын көрсетті. Сонымен қатар, Шығыс майданындағы «Ультра» ақпараты толық емес еді: неміс хабарламаларының көп бөлігі телефон желілері арқылы жіберілді, ал радиохабарламалар уақытында кодтау үшін тым нашар болды. Сонымен қатар, Шығыс майданындағы неміс әскерлері қолданған «Энигма» жүйесі үнемі бұзылмайтын. Найтли бұл деректің көзі – чех әскери барлау офицері Карел Седлачек болғанын айтады. Седлачек 1967 жылы Лондонда қайтыс болды және ол ақпаратты неміс жоғарғы басшылығының бірі немесе бірнеше анықталмаған диссиденттерінен алғанын мәлімдеді. Алайда, кеңес одағы барлау мәселелерінде ынтымақтастыққа қызығушылық танытпағандықтан, Ұлыбританияға пайдалы болатын кеңес барлау ақпаратын (мысалы, Шығыс майданындағы неміс әуе күштері туралы ақпарат) бөлісуден бас тартқандықтан немесе Лондондағы кеңес миссиясын ақпарат тарату арнасы ретінде пайдалануға келіспегендіктен, британдықтар 1942 жылдың көктемінде ақпарат ағынын азайтты, ал жазға қарай ол азайып кетті. Бұл гипотеза, Британия осы уақыттан кейін Сталинмен ақпарат бөлісуге ынтасын жоғалтты деген теорияға қарсы келеді.
Roessler's story was first published in 1966 by the French journalists Pierre Accoce and Pierre Quet. In 1981, it was alleged by Anthony Read and David Fisher that Lucy was, at its heart, a British Secret Service operation intended to get Ultra information to the Soviets in a convincing way untraceable to British codebreaking operations against the Germans. Stalin had shown considerable suspicion of any information from the British about German plans to invade Russia in 1941, so an Allied effort to find a way to get helpful information to the Soviets in a form that would not be dismissed is, at least, not implausible. That the Soviets had, via their own espionage operations, learned of the British break into important German message traffic was not, at the time, known to the British. Various observations have suggested that Allan Foote was more than a mere radio operator: he was in a position to act as a radio interface between SIS and Roessler, and also between Roessler and Moscow; his return to the West in the 1950s was unusual in several ways; and his book was similarly troublesome. They also point out that not one of Roessler's claimed sources in Germany has been identified or has come forward. Hence their suspicion that, even more so than for most espionage operations, the Lucy ring was not what it seemed. However, this is flatly denied by Harry Hinsley, the official historian for the British Secret Services in World War II, who stated that "there is no truth in the much publicized claim that the British authorities made use of the ‘Lucy’ ring to forward intelligence to Moscow". Phillip Knightley also dismisses the thesis that Ultra was the source of Lucy. He indicates that the information was delivered very promptly (often within 24 hours) to Moscow, too fast if it had come via GCHQ Bletchley Park. Further, Ultra intelligence on the Eastern front was less than complete; many of the German messages were transmitted by landlines and wireless messages were often too garbled for timely decoding. Furthermore, the Enigma systems employed by German forces on the Eastern Front were only broken intermittently. Knightley suggests that the source was Karel Sedlacek, a Czech military intelligence officer. Sedlacek died in London in 1967 and indicated that he received the information from one or more unidentified dissidents within the German High Command. However, as the Soviets showed little interest in co operation on intelligence matters, refusing to share Soviet intelligence that would be useful to Britain (such as information on German air forces in the Eastern Front) or agreeing to use the Soviet mission in London as a transmission route, the British cut back the flow of information in the spring of 1942, and by the summer it had dwindled to a trickle. This hypothesis, that Britain lost the motivation to share intelligence with Stalin after this time, is also at variance with Read and Fisher's theory.