Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дера Исмаил Хан (/d/eɪ/r/ʌ/ /ɪ/s/ /m/aɪ/ /iː/ /l/ /x/ /ɑː/ /n/; урду және , ), қысқартылуы Д. И. Хан, – Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясында орналасқан Дера Исмаил Хан ауданының қаласы және орталығы. Бұл Пәкістанның 37-ші ең ірі қаласы және Хайбер-Пахтунхва провинциясы бойынша бесінші ең ірі қала. Дера Исмаил Хан Инд өзенінің батыс жағалауында, Гомал өзенімен қосылатын жерде орналасқан. Ол провинциялық астана Пешавардан оңтүстікке қарай, және Пәнджабтың Мултан қаласынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. "Дера Исмаил Хан" атауы "Исмаил Ханның лагері" деген мағынаны білдіреді.
Dera Ismail Khan (/d//eɪ//r//ʌ// //ɪ//s//m//aɪ//.//iː//l// //x//ɑː//n///; Urdu and , ), abbreviated as D. I. Khan, is a city and capital of Dera Ismail Khan District, located in Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan. It is the 37th largest city of Pakistan and fifth largest in the province of Khyber Pakhtunkhwa by population. Dera Ismail Khan is situated on the west bank of the Indus River, at its junction with the Gomal River. It is south of the provincial capital Peshawar, and northwest of Multan, Punjab. "Dera Ismail Khan" thus means "Camp of Ismail Khan."
Ерте тарих
Дера Исмаил Хан аймағының төңірегінде мыңжылдықтар бойы адамдар қоныстанған, мұны жақын жердегі Рехман Дери қазбасы – 3300 ж.б.д. мерзіміне дейінгі Хараппаға дейінгі археологиялық ескерткіш куәландырады. VII ғасырда қалада көптеген брахмандар мен буддистер тұрған.
The region around Dera Ismail Khan has been inhabited for millennia, as evidenced by the nearby site of Rehman Dheri — a pre Harappan archaeological site dating back from 3300 BCE. In the seventh century, the city had a large population of Brahmins and Buddhists.
Ортағасырлық тарих
Д.И. Хан тарихи Дережат аймағында орналасқан, ол 15 ғасырда құрылды, Мултан Лангах сұлтандығының Шах Хусейн бұл аймаққа Балуж халықтарын қоныстануға шақырған кезде. Шах Хусейн өзінің Синдтен ар жағындағы иеліктерін ұстай алмағандықтан, 1469 немесе 1471 жылы Д.И. Хан төңірегіндегі аймақты Сардар Малик Сохраб хан Додай Балужқа берді және оны "Жагир" етіп тағайындады. Малик бастапқыда Балучистанның оңтүстік-батысындағы Макран ауданынан келген. Оның жетістігі басқа макрани тайпаларының көшіп келуіне әкелді, олардың бірі – Гази хан оңтүстікке қарай Дере Гази хан қаласын құрды. Балужтар паштундардың кейінгі толқындарымен ассимиляцияланды, бірақ аллювиалды жазықтардағы ауыл тұрғындары көбінесе балуждар немесе джаттар болып табылады. Дере Исмаил хан аймағы Мұғұл империясының Мултан Субасының бір бөлігі болды. Қала Мултаннан Қандаһарға дейінгі маңызды сауда жолында орналасқан, бірақ британдық кезеңге дейін Д.И. Хан ешқашан үлкен билікке немесе маңызға ие болған жоқ. Д.И. Хан Поуинда көшпелілері үшін сауда орталығы ретінде гүлденді.
D. I. Khan is located in the historical Derajat region, which was established in the 15th century, when Baloch people were invited to settle the region by Shah Husayn, of the Langah Sultanate of Multan. Shah Husayn being unable to hold his trans Indus possessions, assigned the region around D. I. Khan to Sardar Malik Sohrab Khan Dodai Baloch in 1469 or 1471 and appointed him as "Jagir". Malik originally hailed from the Makran District of southwestern Balochistan province. His success lead to the migration of other Makrani tribesmen — one of which, Ghazi Khan, founded the city of Dera Ghazi Khan further south. Baloch settlers were assimilated through the, later waves of Pashtun settlement, although villagers along the alluvial plains are typically Baloch or Jat. Dera Ismail Khan region was part of Multan Subah of Mughal Empire. The city was along the major Multan to Kandahar trade route, though D. I Khan never attained a station of great power or importance before the British period. D. I. Khan grew prosperous as a trading centre for Powindah nomads.
Қаланың қайта құрылуы
Алғашқы қала 1823 жылы Инд өзенінің тасқынынан құрылыстан түгелдей жойылды. Қазіргі қаланың негізін 1825 жылы Саддозай руының Наваб Шер Мұхаммед Хан қалады, қазір ол өзеннің тұрақты арнасынан төрт миль (6 км) қашықтықта, кішкентай үстірттің үстінде орналасқан. Наваб Садозай қаланы қайта жарақтандыруда Диван Лакхи Мал мен Теж Бхан Нандванидің пікірлерін ескерді.
The original town was swept away by flooding on the Indus River in 1823. The present city was founded by Nawab Sher Muhammad Khan of the Saddozai clan in 1825, and now stands four miles (6 km) away from the permanent channel of the river, atop a small plateau. Nawab Sadozai took into consideration the opinions of Diwan Lakhi Mal and Tej Bhan Nandwani for the city's reconstruction.
Сикхтардың билігі (1821-1849)
Д. И. Хан 1836 жылы Бхатти Джацих билеушісі, сикх империясының Махараджасы Нау Нихал Сингх оны қосып алғанға дейін жақын маңдағы Манкера қаласынан Садозай билігі астында болды. Диван Лакхи Мал қаланың Кардар билеушісін тағайындады, бірақ Дуррани орденінен шыққан қала навабтарына өз атақтарын және кейбір табыстарын сақтауға рұқсат етілді. 1881 жылы қаланың халқы 22 164 адамды құрады. Қаланың оңтүстік-шығысында орналасқан әскери лагерь ауданы 44 шаршы миль (114 км²) аумақты алып жатыр, оның солтүстік-батыс жағындағы Форт Акалгарх деп аталатын бөлігі ескерілмеген. Дера Исмаил бригадасының қыстағы штабы Дера Исмаил ханда орналасқан, ал гарнизон тау батареясынан, жергілікті атты әскер полкінен және үш жергілікті жаяу әскер полкінен тұрды. Осы полктардың бөлімшелері Драздинда, Джандола және Джатта қалаларының бекіністерін күзетуге көмектесті. "Азаматтық желілер" ауданы оңтүстікке қарай салынды. 1932 жылы Дера Исмаил ханның халқы 56 741 адамды құрады. Олар индустар мен мұсылмандардан тұрды, соңғыларының арасында индуизмнен және пуштун тілінен жаңадан өткендер де болды. Басым мұсылман халқы (Дера Исмаил ханның жергілікті халқының 80% -дан астамы) Мұсылман лигасын және Пәкістан қозғалысын қолдады. 1947 жылы Үндістанның бөлінуі мен Пәкістанның тәуелсіздігінен кейін азшылықтағы индустар мен сикхтер Үндістанға көшіп кетті, ал Үндістаннан келген мұсылман мигранттары Дера Исмаил ханға қоныс аударды. Үндістанда Модель Таун, Виджай Нагар және Делидегі Деравал Нагар елді мекендері Д. И. Ханның көптеген бұрынғы индус тұрғындарын қабылдады.
D. I. Khan remained under Sadozai rule from the nearby town of Mankera until it was annexed by Bhatti Jatsikh ruler Maharaja Nau Nihal Singh of the Sikh Empire in 1836. Diwan Lakhi Mal appointed city's Kardar ruler, though the Nawabs of the city from the Durrani order were allowed to maintain their title and some income. By 1881 the city's population was 22,164. The military cantonment area, which lies southeast of the town, had an area of 44 square miles (114 km2), excluding the portion known as Fort Akalgarh on the northwest side. The Dera Ismail Brigade had its winter headquarters at Dera Ismail Khan, and the garrison consisted of a mountain battery, a regiment of Native cavalry, and three regiments of Native infantry. Detachments from these regiments helped to garrison the outposts of Drazinda, Jandola, and Jatta. The "Civil Lines" neighborhood was built to the south. In 1932, the population of Dera Ismail Khan was 56,741. It consisted of Hindus and Muslims, the latter of which included recent converts from Hinduism and Pashtuns. The predominantly Muslim population (which accounted for more than 80 % of the local population of Dera Ismail Khan) supported the Muslim League and the Pakistan Movement. After the Partition of India and independence of Pakistan in 1947, the minority Hindus and Sikhs migrated to India, while the Muslim migrants from India settled in Dera Ismail Khan. In India, Model Town, Vijay Nagar and Derawal Nagar colony in Delhi absorbed many Hindu former residents of D. I. Khan.
1947 жылғы тәуелсіздіктен кейін
1979 жылы Ауғанстанға Кеңес әскерлерінің басып кіруінен кейін босқындардың көптеп келуіне байланысты Д.И. Хан халқы үш есеге артты. 2008 жылы Дера Исмаил Хандағы жанкешті шабуылда, белгілі бір шииттерді нысана алған шабуылшы аурухананың күту залында өзін-өзі жарылтып, 32 адамды өлтірді. Бұл шабуылды «Талибан» қозғалысы Пакистан үкіметіне Суат және Федералдық Әкімшілік Тайпалық Аймақтардағы Баджаур аймақтарындағы әскери операцияны тоқтатуға қысым көрсету мақсатымен жасады, бұл операция екі аптадан азырақ бұрын басталған еді. 2008 жылдың қараша айында Дера Исмаил Хандағы бомбалау кезінде шиит діни басшысы Аллама Назир Хусейн Шах, Шах Икбал Хусейнмен сектанттық тудырған жанжал кезінде атып өлтірді. Оның жаназасы кезінде жанкешті шабуыл жасап, тоғыз адамды өлтіріп, 39 адамды жарақаттады. 2009 жылдың қаңтар айындағы жарылыстарда 16 адам қаза тауып, 52 адам жарақат алды. 2009 жылдың мамыр айындағы үш жарылыстан бес адам қаза тауып, тоғыз адам жарақат алды. 2009 жылдың 14 маусымында Пир базарындағы автобус аялдамасының жанындағы жарылыстан 8 адам қаза тауып, 27 адам жарақат алды. 2009 жылдың 29 шілдесінде аудандық соттың жанында орналасқан көлікке орнатылған бомба жарылып, екі адам қаза тауып, төрт адам жарақат алды. 2010 жылдың 18 мамырында полиция машинасының жанында мотоциклге орнатылған бомба жарылып, 13 адам қаза тауып, 14 адам жарақат алды. 2011 жылдың 25 маусымында «Талибан» қозғалысының 10-12 жауынгері жақын жердегі Кулачи қаласындағы полиция бөліміне шабуыл жасап, 10 полиция қызметкерін өлтірді. «Талибан» қозғалысы бұл шабуылдардың жауапкершілігін өз мойнына алды. 2014 жылы Пәкістанның барлық аймақтарында жауынгерлерге қарсы кең ауқымды «Зарб-е-Азб» операциясы басталды, нәтижесінде 2016 жылға қарай қауіпсіздік жағдайы жақсарды. Алайда, 2017 жылдың 4 қаңтарында Банну жолында қашықтан басқарылатын бомба жарылып, бес полиция қызметкерімен қоса 15 адам қаза тапты. 2017 жылдың 17 ақпанында Миссия Мор маңындағы полиция машинасына белгісіз күдіктілер оқ жауып, төрт полиция қызметкерімен қоса бес адам қаза тапты. 2015 жылғы Қытай-Пәкістан экономикалық дәлізі аясында Д.И. Хан Хакла-Дера Исмаил Хан тас жолының соңғы станциясы болады деп хабарланды. Бұл 280 шақырымдық, бақыланатын кіруге арналған төрт жолақты тас жол, Исламабад маңындағы М1 тас жолынан басталып, экономикалық дәліздің Батыс бағытының бір бөлігі болады. 2023 жылдың 3 қарашасында Дера Исмаил Ханда бомба жарылып, бірнеше адам қаза тауып, жарақат алды.
Following an influx of refugees following the 1979 Soviet invasion of Afghanistan, D. I. Khan's population tripled. During the 2008 Dera Ismail Khan suicide bombing a bomber targeting some specific Shias blew himself up in a hospital waiting room, killing 32 people. The attacks were carried out by the Tehreek e Taliban Pakistan to pressure the government to call off its offensive in Swat and the Bajaur Agency of the Federally Administered Tribal Areas, which had begun less than two weeks earlier. During the November 2008 Dera Ismail Khan bombing, Shia religious leader Allama Nazir Hussain Shah was shot dead in a sectarian killing with Shah Iqbal Hussain. During his funeral prayers, a suicide bomber blew himself up, killing nine people and injuring 39. In the January 2009 bombings, 52 people were injured while 16 were killed as three explosions took place in the city. In May 2009, three explosions caused the deaths of five people while nine were injured. On 14 June 2009, eight people were killed while 27 injured in an explosion in Pir Market near a bus stand. On 29 July 2009, two people were killed and four injured when a bomb planted in car detonated near the district court. On May 18, 2010, a bomb planted on a motorcycle exploded near a police van killing 13 people while injuring 14. On 25 June 2011, between 10 and 12 militants of Tehreek i Taliban Pakistan attacked a police station in the nearby town of Kulachi, killing 10 police officers. The Tehrik e Taliban Pakistan claimed the responsibility of these attacks. In 2014, the wide scale Operation Zarb e Azb was launched against militants throughout Pakistan, which resulted in a greatly improved security environment by 2016, although on January 4, 2017 15 people including five policemen were killed when a remote control planted bomb exploded on Bannu Road. On 17 February 2017, another five people, including four police officers, were killed after unidentified suspects opened fire on a police van near Mission Mor. As part of the 2015 China Pakistan Economic Corridor, it was announced that D. I. Khan would be the terminus of the Hakla–Dera Ismail Khan Motorway — a four lane controlled access motorway, 280 km in length, that is to begin at the M1 near Islamabad and serve as part of the Western Alignment of the economic corridor. On 3 November 2023, a bomb blast occurred in Dera Ismail Khan, in which a number of people were killed and injured.
Климат
Дера Исмаил Хан ыстық шөлді климатқа (Köppen BWh) ие, онда маусымдары қатты ыстық, қыстары жылы болады. Жаңбыр көбінесе екі бөлігінде жауады: ақпаннан сәуірге дейінгі кезеңде, қыс пен көктемде, және шілде мен тамыздағы муссон маусымында. Д. И. Хан теңіз деңгейінен 177 метр биіктікте жатыр.
Dera Ismail Khan has a hot desert climate (Köppen BWh) with sweltering summers and warm winters. Rain mainly falls in two distinct periods: in the late winter and early spring from February to April, and in the monsoon in July and August. D. I Khan is situated at an altitude of 177 metres above sea level.
Демография
1881–1941 жылдар: Дера Исмаил Хан қаласының толық деректері, оған Дера Исмаил Хан муниципалитеті және Дера Исмаил Хан гарнизоны кірді. 1901–1911–1921–1931–1941–2017 жж. Халық саны (% пайыз) Халық саны (% пайыз) Халық саны (% пайыз) Халық саны (% пайыз) Халық саны (% пайыз) Халық саны (% пайыз) Ислам 12 440 56,13 18 662 58,80 21 759 61,94 21 056 53,52 22 321 55,34 26 424 51,50 215 348 98,78 Индуизм 8 862 39,98 11 486 36,19 11 716 33,35 17 077 43,41 16 761 41,56 22 815 44,47 438 0,20 Сикхизм 680 3,07 1 420 4,47 1 331 3,79 724 1,84 708 1,76 1 412 2,75 Жаинизм 2 0,01 15 0,05 0 0,00 0 0,00 0 0,00 Христиандық 154 0,49 325 0,93 484 1,23 541 1,34 195 0,38 2 166 0,99 Иудаизм 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 1 0,00 Зороастризм 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 Буддизм 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 Ахмадия 32 0,01 Басқалары 180 0,81 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 459 0,89 34 0,02 Жалпы халық саны 22 164 100,00 31 737 100,00 35 131 100,00 39 341 100,00 40 331 100,00 51 306 100,00 218 018 100,00
1881 1941: Data for the entirety of the town of Dera Ismail Khan, which included Dera Ismail Khan Municipality and Dera Ismail Khan Cantonment.190119111921193119412017Pop. (Population)% (percentage)Pop. (Population)% (percentage)Pop. (Population)% (percentage)Pop. (Population)% (percentage)Pop. (Population)% (percentage)Pop. (Population)% (percentage)Pop. (Population)% (percentage) Islam 12,440 56.13 18,662 58.80 21,759 61.94 21,056 53.52 22,321 55.34 26,424 51.50 215,348 98.78 Hinduism 8,862 39.98 11,486 36.19 11,716 33.35 17,077 43.41 16,761 41.56 22,815 44.47 438 0.20 Sikhism 680 3.07 1,420 4.47 1,331 3.79 724 1.84 708 1.76 1,412 2.75 Jainism 2 0.01 15 0.05 0 0.00 0 0.00 0 0.00 Christianity 154 0.49 325 0.93 484 1.23 541 1.34 195 0.38 2,166 0.99 Judaism 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1 0.00 Zoroastrianism 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 Buddhism 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 Ahmadiyya 32 0.01 Others 180 0.81 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 459 0.89 34 0.02 Total population 22,164 100.00 31,737 100.00 35,131 100.00 39,341 100.00 40,331 100.00 51,306 100.00 218,018 100.00
Жол
Қала Баннумен тас жол арқылы байланысты, ол оны провинциялық астана Пешавармен Кохат және Дарра Адам Кхел арқылы жалғастырады. Тағы бір жол Д.И.Ханды Чашма бөгеті арқылы Мианвалиге, ал тағы біреуі қаланы Жобқа жалғастырады. Үшінші ірі жол оны Пәнджәптегі Бхакармен байланыстырады, ол Инд өзенінің шығыс жағалауында орналасқан. 1980 жылдардың басында Инд өзенінде көпір салынды, оған дейін Бхакарға қайық көпірі арқылы өтілді. Тағы бір жол оны Тәңк ауданымен байланыстырады, ол солтүстік-батыста Оңтүстік Вазиристан ауданының Жандола-Ангур Адда аймақтарына және шығыста Пезуға жетеді. Д.И. Хан Хакла-Дера Исмаил Хан тас жолының соңғы нүктесі болып табылады – 280 шақырымдық, төрт жолақты, бақыланатын кіруге арналған тас жол, ол М1 тас жолындағы Хакла қиылысынан Исламабадқа жақын Д.И. Ханға дейін созылады.
. The city is connected to Bannu via the highway, which further connects it to the provincial capital of Peshawar via Kohat and Darra Adam Khel. Another road connects D. I. Khan to Mianwali through Chashma Barrage, and another connects the city to Zhob. The third major road connects it to Bhakkar in Punjab, situated on the eastern bank of the Indus River. A bridge on the Indus River was constructed in the early 1980s, before which the approach to Bhakkar was made through a boat bridge. Another road connect it to district Tank which further leads towards Jandola AngoorAdda areas of South South Waziristan district at North west and Pezu on eastern side. D. I. Khan is at the terminus of the Hakla–Dera Ismail Khan Motorway — a 280 km, four lane controlled access motorway that is to extend from the Hakla Interchange on the M1 Motorway, near Islamabad to D. I. Khan.
Ауа
Қалаға Дера Исмаил Хан әуежайы қызмет етеді, алайда әуежайға ешқандай коммерциялық рейстер орындалмайды.
The city is served by Dera Ismail Khan Airport, though no commercial flights operate to the airport.