Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гуджанвала (пәндж. ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ; ) – Пәкістан мемлекетінде орналасқан Гуджанвала облысының орталығы. Ол «Күресшілер қаласы» деп те аталады және тамаша тағамдарымен мәшһүр. Қала халқының саны Карачи, Лахор, Фейсалабад және Равалпиндиден кейін ең көп бес қаланың бірі. 18 ғасырда негірленген Гуджанвала, Солтүстік Пәнджабтың көптеген мыңжылдық тарихы бар жақын орналасқан қалаларымен салыстырғанда салыстырмалы түрде жаңа қала. Қала 1763 және 1799 жылдар аралығында Сукерчакия Мисл мемлекетінің астанасы болды және Сикх империясын құрған Махараджа Ранджит Сингхтің туған жері. Гуджанвала қазір Пәкістанның үшінші ірі өнеркәсіптік орталығы болып табылады, ал Карачи мен Фейсалабадтан кейін орын алады. Гуджанвала, Сиалкот және Гуджарат қалаларымен бірге экспортқа бағытталған экономикасы бар өнеркәсіптік қалалардың «Алтын үшбұрышын» құрайды. Жергілікті әңгімелердің біріне сәйкес, қаланың аты Гуджар тайпасының басшысы Чоудхари Гуджардың есімімен аталыпты, ол қалаға су жеткізетін парсы дөңгелегінің иесі болған. Дегенмен, Гуджанваланың нақты шығу тегі әлі анықталмаған. Сиалкот пен Лахордың ежелгі қалаларынан өзгеше, Гуджанвала салыстырмалы түрде жаңа қала. Ол 16 ғасырдың ортасында ауыл ретінде құрылған болуы мүмкін. Жергілікті халық дәстүрлі түрде Гуджанваланың бастапқы аты Ханпур Санси болғанын айтады, бірақ соңғы зерттеулер бұл ауылдың Серай Гуджран болғанын көрсетеді – ол 18 ғасырдағы Әбділи шахтың шапқыны кезінде бірнеше дереккөздерде айтылған, қазіргі Гуджанваланың Хияли қақпасының жанында орналасқан ауыл. Әбділи шахтың аймаққа билігі 18 ғасырдың соңында Сикх Мислдерінің (әдетте басшының туыстарынан тұратын тәуелсіз басшылықтар) күшеюімен әлсіреген, олар Пәнджабты басып алды. Ранджит Сингх 1792 жылы билікке келгеннен кейін Гуджанваланы бастапқыда өзінің астанасы ретінде сақтап қалды. Оның ең танымал әскери қолбасшысы, Гуджанваладан шыққан Хари Сингх Налва, осы кезеңде Гуджанваланың айналасына биік саз қабырға салып, қаланың қазірге дейін сақталған желілік көше жоспарын құрды. Ранджит Сингхтің соңғы ханымы және Дулип Сингхтің анасы Жинд Каур 1817 жылы Гуджанвалада дүниеге келді. 1839 жылы қаланың базарларында шамамен 500 дүкен болды, ал қаланы көптеген демалыс бақтары қоршап тұрды, оның ішінде Хари Налва Сингх құрған, экзотикалық өсімдіктердің көптеген түрлерімен танымал болған бақ бар еді. Сикх дәуіріндегі қақпалардың орнына салынған Брандрет, Хияли және Лахори қақпалары 1869 жылы аяқталды. 1941 жылғы халық санауы бойынша Гуджанвала облысының 912 234 тұрғынының 269 528-і мұсылман емес болды. Гуджанвала қаласының 54,30% тұрғындары мұсылман болған, бірақ қала экономикасының көп бөлігін мұсылман емес халық басқарды. Қаладағы тәртіпсіздіктер шабуылдарымен танымал болды, әсіресе мұсылман лохарлар (түйіршіктер) қатыгез шабуылдар жасады. Гуджанваладағы бөлініс кезіндегі қырқындар қаланың азшылықтарына қарсы жүйелі зорлық-зомбылыққа әкелді. Көптеген босқындар Гуджанваладан кейін мүмкіндіктердің жетіспеуін сезінді, сондықтан олардың кейбіреулері оңтүстікке, Карачиге көшіп кетті. Тәуелсіздік алғаннан бері қалада жоғары білім беру ошақтары құрылды. 2020 жылы ашылған Сиалкот-Лахор тас жолы Гуджанваланың жанынан өтеді.
Gujranwala (Punjabi/; ) is a city and capital of Gujranwala Division located in Pakistan. It is also known as "City of Wrestlers" and is quite famous for its food. It is the 5th most populous city proper after Karachi, Lahore, Faisalabad and Rawalpindi respectively. Founded in the 18th century, Gujranwala is a relatively modern town compared to the many nearby millennia old cities of northern Punjab. The city served as the capital of the Sukerchakia Misl state between 1763 and 1799, and is the birthplace of the founder of the Sikh Empire, Maharaja Ranjit Singh. Gujranwala is now Pakistan's third largest industrial centre after Karachi and Faisalabad, Along with the nearby cities of Sialkot and Gujrat, Gujranwala forms part of the so called "Golden Triangle" of industrial cities with export oriented economies. One local narrative suggests that the town was named after a Gujjar, Choudhry Gujjar, owner of the town's Persian wheel that supplied water to the town. however the exact origins of Gujranwala are unclear. Unlike the ancient nearby cities of Sialkot and Lahore, Gujranwala is a relatively modern city. It may have been established as a village in the middle of the 16th century. Locals traditionally believe that Gujranwala's original name was Khanpur Sansi, though recent scholarship suggests that the village was possibly Serai Gujran instead a village once located near what is now Gujranwala's Khiyali Gate that was mentioned by several sources during the 18th century invasion of Ahmad Shah Abdali. Abdali's control over the region began to weaken in the latter part of the 18th century with the rise of the Sikh Misls (independent chieftainships usually consisting of the chief's kinsmen) who overran Punjab. Ranjit Singh maintained Gujranwala as his capital initially after rising to power in 1792. His most famous military commander Hari Singh Nalwa, who was also from Gujranwala, built a high mud wall around Gujranwala during this era and established the city's new grid street plan that exists until the present day. Jind Kaur, the last queen of Ranjit Singh and mother of Duleep Singh, was born in Gujranwala in 1817. By 1839, the city's bazaars were home to an estimated 500 shops, while the city had been surrounded by a number of pleasure gardens, including one established by Hari Nalwa Singh that was famous for its vast array of exotic plants. and the city's Brandreth, Khiyali, and Lahori Gates built atop the site of Sikh era gates were completed in 1869. According to the 1941 census, 269,528 out of the Gujranwala District's 912,234 residents were non Muslim. 54.30% of Gujranwala city residents were Muslims prior to Partition, though non Muslims controlled much of the city's economy. Rioters in the city gained notoriety for attacks, with the city's Muslim Lohar (blacksmiths) particularly carrying out brutal attacks. Partition riots in Gujranwala resulted in systematic violence against the city's minorities, Many refugees found post Partition Gujranwala lacking in opportunities, causing some to move south to Karachi. Institutions of higher learning have also been established in the city since independence. The Sialkot Lahore Motorway, opened in 2020, passes near Gujranwala.
География
Гуджанвала Речна Доабтың ортасында орналасқан. Речна Доаб солтүстіктегі Ченаб және оңтүстіктегі Рави өзендері арасындағы жер тілкесі. Гуджанвала сонымен қатар Маджханың, солтүстік Пенджабтың тарихи аймағының бір бөлігі. Қала Пенджаб жазығында салынған, ал айналасындағы аймақ – топографиялық ерекшеліктері жоқ, үздірілмейтін жазық. Гуджанвала теңіз деңгейінен 226 метр (744 фут) биіктікте жатыр және Гахар Мандимен, сондай-ақ бірнеше қалалар мен ауылдармен шекаралас. Оңтүстікке қарай провинция астанасы Лахор орналасқан. Оның солтүстігінде Сиалкот және Гуджарат жатыр. Гуджарат Гуджанваланы Бимбермен (Азад Кашмирде) байланыстырса, Сиалкот Джаммумен байланыстырады. Оңтүстік-батысқа қарай Фейсалабад орналасқан. Батысында Хафизабад және Пинди Бхаттиан жатыр, олар Гуджанваланы Жханг, Чиниот және Саргодамен байланыстырады.
Gujranwala sits at the heart of the Rechna Doab, a strip of land between the Chenab in the north, and Ravi River in the south. Gujranwala is also part of the Majha, a historical region of northern Punjab. The city was built upon the plains of Punjab, and the surrounding region is an unbroken plain devoid of topographical diversity. Gujranwala is 226 metres (744 ft) above sea level, sharing borders with Ghakhar Mandi and several towns and villages. About south is the provincial capital, Lahore. Sialkot and Gujrat lie to its north. Gujrat connects Gujranwala with Bhimber, Azad Kashmir, and Sialkot connects it with Jammu. About southwest is Faisalabad. To its west are Hafizabad and Pindi Bhattian, which connect Gujranwala to Jhang, Chiniot and Sargodha.
Экономика
Гуджанвала – Карачи мен Фейсалабадтан кейін Пәкістанның өнеркәсіптік өндірістің үшінші ірі орталығы. Гуджанвала, жақын орналасқан Сиалкот және Гуджарат қалаларымен бірге, олардың салыстырмалы өркендеуі мен экспортқа бағытталған өнеркәсіптік базасының арқасында кейде «Алтын үшбұрыш» деп аталады. Қаланың өнеркәсіптеріне дейін 500 000 адам жұмыс істейді, ал қаланың ЖІӨ-сі Пәкістан экономикасының жалпы көлемінің 5% құрайды. Шамамен 6500 шағын және орта кәсіпорын бар. Қала Пәкістанда санитарлық техника мен тауарларды өндіру және экспорттау орталығы болып табылады, онда 200-ден астам өндіруші Гуджанвалада орналасқан. Гуджанвалада электр желдеткіштерін өндіретін 150 шағын және орта кәсіпорын жұмыс істейді. Қала – Пәкістанның темір және болат өндірісі бойынша үшінші ірі орталығы, бұл Гуджанваланың колониялық дәуірде қалаға теміршілердің Лохар тайпасының қоныс аударуынан бергі металл өңдеумен байланысты тарихи дәстүрін көрсетеді. Гуджанвала ауданы Пәкістанның Пәнджаб аймағында күріш өсіру бойынша ең өнімді аймақ болып табылады. 2010 жылдардағы Пәкістанның электр энергиясының тапшылығы қаланың өсуіне елеулі тосқауыл қойды. 2012 жылы Гуджанваладағы өнеркәсіптік кәсіпорындар жылына орташа есеппен 2872 сағат бойы тоқтап тұрды. 2017 жылдың соңына қарай жаңа электр станцияларының іске қосылуының нәтижесінде электр энергиясын өндіру артып, электрмен жабдықтау күрт жақсарды. Электрмен жабдықтаудың жақсаруы 2017 жылдың екінші жартысында экспорттың қос таңбалы өсуіне үлкен үлес қосты.
Gujranwala is the Pakistan's third largest centre of industrial production, after Karachi and Faisalabad. Gujranwala, along with the nearby industrial cities of Sialkot and Gujrat City, form what is sometimes referred to as the Golden Triangle in reference to their relative prosperity and export oriented industrial base. The city's industries employ up to 500,000 people, while the city's GDP makes up 5% of Pakistan's overall economy. An estimated 6,500 small and medium enterprises, The city is the centre for manufacture and export of sanitary fittings and wares in Pakistan, with over 200 producers based in Gujranwala. The city is well known as a centre for manufacturing electric fans with 150 small and medium enterprises in Gujranwala tied to the electric fan industry. The city is Pakistan's third largest centre for iron and steel manufacturing reflecting Gujranwala's historic association with metalworking since the migration of the Lohar clan of blacksmiths to the city during the colonial era. Gujranwala District is also the most productive region for rice growing in Punjab. Pakistan's electric shortages of the 2010s severely stymied the city's growth. Industrial units in the city suffered an average of 2872 hours per year in Gujranwala in 2012. By the end of 2017, the supply of electricity had drastically improved with augmented electric generation as a result of new power stations coming online. Improved supplies of electricity contributed to the country's double digit rise in exports in the second half of 2017.
Жол
Гуджанвала Пешаварды Исламбад пен Лахорға жалғастыратын тарихи Гранд-Транк-жолы бойында орналасқан. Гранд-Транк-жолы сонымен қатар Қибер асуы арқылы Ауғанстан шекарасына қол жеткізуді қамтамасыз етеді, ал Саланг асуы арқылы Кабул мен Орталық Азияға қарым-қатынас бар. Қаракорум тас жолы Исламабад пен Батыс Қытай арасындағы байланысты қамтамасыз етеді, сондай-ақ Қытайдың Кашгар қаласы арқылы Орталық Азияға барудың балама жолын ұсынады. Гуджанвала Лахормен Сиалкот-Лахор автожолы арқылы байланысты. Автожол Гранд-Транк-жолынан шығысқа қарай өтеді және Сиалкот халықаралық әуежайының жанында аяқталады. 2017 жылдың соңында автожолды солтүстікке қарай, Гуджарат қаласының жанындағы Харианға дейін кеңейту жоспарлары жарияланды.
Gujranwala is situated along the historic Grand Trunk Road that connects Peshawar to Islamabad and Lahore. The Grand Trunk Road also provides access to the Afghan border via the Khyber Pass, with onward connections to Kabul and Central Asia via the Salang Pass. The Karakoram Highway provides access between Islamabad and western China, and an alternate route to Central Asia via Kashgar, China. Gujranwala is connected to Lahore by Sialkot Lahore Motorway. The motorway passes east of the Grand Trunk Road, and terminates near the Sialkot International Airport. Plans for the motorway's extension farther north to Kharian near Gujrat City were announced in late 2017.
Темір жол
Гуджанвала теміржол станциясы Пакистанның ұзақ магистральдық 1-жолындағы, қаланы Карачи портымен және Пешавармен байланыстыратын аялдама болып табылады. Жобаның бірінші кезеңінде Карачи мен Пешавар арасындағы 1-негізгі теміржол желісінің толық бөлігі 3,65 миллиард долларға күрделі жөндеуден өтеді, және 2021 жылға дейін аяқталуы күтіледі. Теміржол желісін жаңарту пойыздардың қазіргідегі 60-105 км/сағ жылдамдықпен жүретін жолдарда сағатына 160 км жылдамдықпен қозғалуына мүмкіндік береді.
Gujranwala railway station serves as a stop along Pakistan's long Main Line 1 railway that connects the city to the port city of Karachi to Peshawar. The entire Main Line 1 railway track between Karachi and Peshawar is to be overhauled at a cost of $3.65 billion for the first phase of the project, with completion by 2021. Upgrading of the railway line will permit train travel at speeds of 160 kilometres per hour, versus the average 60 to 105 km per hour speed currently possible on existing track.
Ауа
Гуджанваланың өз әуежайы жоқ. Қаланың орнына, жақын маңдағы қалалардағы әуежайлар қызмет көрсетеді, оның ішінде Лахордағы Аллама Икбал халықаралық әуежайы Еуропаға, Канадаға, Орталық Азияға, Шығыс Азияға және Оңтүстік-Шығыс Азияға тікелей рейстер ұсынады. Гуджанвалаға жақын орналасқан Сиалкот халықаралық әуежайы да қызмет көрсетеді – Пәкістанның алғашқы жекеменшік коммерциялық әуежайы. 2007 жылы салынған бұл әуежай Таяу Шығысқа, сондай-ақ ел ішіндегі бағыттарға тікелей рейстер ұсынады.
Gujranwala has no airport of its own. The city is instead served by airports in nearby cities, including the Allama Iqbal International Airport in Lahore that offers non stop flights to Europe, Canada, Central Asia, East Asia, and Southeast Asia. Gujranwala is also serviced by the nearby Sialkot International Airport Pakistan's first privately owned commercial airport. Built in 2007, the airport offers non stop service to the Middle East, as well as domestic locations.
Қоғамдық көліктер
Гуджанвалада шағын масштабты, орталықтан басқарылатын қоғамдық көлік жүйесі бар, ол қалалық тур ретінде белгілі. Оның бағыттары негізінен Вазирабадтан Камокеге дейін GT тас жолында орналасқан. Uber 2017 жылдың басында Гуджранвалада пайда болды, одан кейін көп ұзамай Careem де қолжетімді болды.
Gujranwala has a small scale centrally managed public transportation system known as a city tour. It has its routes from Wazirabad to Kamoke mainly extended on GT road only. Uber became available in Gujranwala in early 2017 and was soon followed by Careem.
Әкімшілік
Гуджанвала және оның төңірегі 1951 жылы бір ауданға біріктірілді. Гуджанвала даму басқармасы 1989 жылы қаладағы экономикалық және инфрақұрылымдық дамуды бақылау үшін құрылды. Қазіргі уақытта қаланы Гуджанвала қалалық округтік басқармасы (CDGG) және Гуджанвала қалалық корпорациясы басқарады, ал даму ісі әдетте Гуджанвала даму басқармасының кеңсесінде жүзеге асырылады. 2007 жылы қала 7 құрамына муниципалитеттер кіретін қалалық округ ретінде қайта жіктелді: Аруп, Камонке, Хиали Шахпур, Нандипур, Ноушера Виркан, Қила Дидар Сингх және Вазирабад қалалары.
Gujranwala and its environs were amalgamated into a district in 1951. The Gujranwala Development Authority was established in 1989 to oversee economic and infrastructure development in the city. The city is currently administered by the City District Government Gujranwala (CDGG) and Gujranwala Metropolitan Corporation, while development is generally under the office of the Gujranwala Development Authority. In 2007, the city was re classified as a city district with 7 constituent municipalities: Aroop, Kamonke, Khiali Shahpur, Nandipur, Nowshera Virkan, Qila Didar Singh, and Wazirabad Towns.
Спорт
Гуджанвалада 20 000 көрерменге сыйымдылығы бар көпмақсатты Джинна стадионы орналасқан. Онда 1987 және 1996 жылғы Крикеттен әлем чемпионаттарының ойындары өткізілген.
Gujranwala has the multipurpose Jinnah Stadium, which has capacity of 20,000 spectators. It has hosted matches of the 1987 and 1996 Cricket World Cup.