Кіріспе
Чарльз Вайдман (22 шілде 1901 – 15 шілде 1975) – американдық хореограф, биші және педагог. Ол Америкадағы қазіргі бидің негізін қалаушылардың бірі ретінде белгілі. Ол сол кездегі танымал би өнерлерінің дәстүрлі қозғалыстарынан босап, ерекше американдық стильдегі қозғалыс жасауды қалады. 1901 жылы дүниеге келген ол 1920 жылдардан бастап 1975 жылы қайтыс болғанға дейін хореографиямен айналысты. Ол Дорис Хамфримен жұмысымен танымал болғанымен, Вайдман жеке жұмыстар да көп жасады. Ол жаңа қозғалыс саласына көпір салды, оны енді ғана зерттей бастады. Оның еңбектері көптеген адамдарға шабыт берді және бүгінгі күнге дейін дамып келе жатқан би жанрын құруға көмектесті.
Charles Weidman (July 22, 1901 – July 15, 1975) was a renowned choreographer, modern dancer and teacher. He is well known as one of the pioneers of modern dance in America. He wanted to break free from the traditional movements of dance forms popular at the time to create a uniquely American style of movement. Born in 1901, he choreographed from the 1920s until his death in 1975. While he is most famous for his work with Doris Humphrey, Weidman did much work on his own. He created a bridge to a new range of movement that he only began to explore. His work inspired many and helped to create a whole genre of dance that is still evolving today.
Мансап
Чарльз Вейдман американдық мәдениетте үлкен өзгерістер кезінде хореографиялық шығармашылықты бастады. Ол мансабын Denishawn компаниясының бишісі ретінде бастады, бірақ олардың экзотикалық қозғалыс стилінен еркін шығып, Америкаға тән жаңа стильді жасауға шешім қабылдады. 1927 жылы Дорис Хамфримен бірге "Хамфри-Вейдман" компаниясын құрды, бұл "Қырық жылдықтар" дәуірінің ең жарқын кезеңімен сәйкес келді. Осы онжылдықта қоғам, өнер және мәдениет гүлденіп, дамыды. Джаз музыкасы кеңінен таралды, билеу танымал ойын-сауыққа айналды, технология дамыды және АҚШ жалпы экономикалық өркендеуді сезінді. Вейдманның айтуынша, "Бұл жақсы уақыт болды, адам құндылықтарына «иә» деу дәуірі, өмірлік күшпен толы, өзін-өзі көрсетуге және өмір сүрген заманды бейнелеуге үлкен қажеттілік болды. Болашаққа сенім зор еді". Өзгерістердің жылдам жүріп, жаңалықтардың бағаланатын заманында Вейдман би әлеміне осы рухтағы жаңалықтарды әкеліп, биді түбінен өзгертті. Вейдман осы үлкен өзгерістер кезінде хореографиялық жолын бастағанмен, содан кейін төрт онжылдық бойы шығармашылықпен айналысты. Ол Ұлы депрессия, «Жаңа мәміле» және Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында жұмыс істеді. Оның туындылары тікелей саяси сипатқа ие болмаса да, олардың тақырыптары мен идеялары американдық мәдениетті бейнелеуге арналған.
Би туралы ойлар
Чарльз Вайдман ерекше американдық қозғалыс стилін жасағысы келді. Ол жануарларға, жәндіктерге немесе танымал балеттердегідей ертегілерге негізделмеген қозғалысты дамытқысы келді. Ол сондай-ақ қазіргі заманғы бидің қалыптасқан идеяларынан, Денишон компаниясының (ол оның мүшесі болды) көзқарастарынан арылуды қалады. Ол "қазіргі Америкадағы адам мен әйел биін" көрсеткісі келді. Ол ең әйгілісі Дорис Хамфримен бірлескен жұмысы үшін танылды, олар Хамфри-Вайдман компаниясын құрды. Екеуі Тед Шон мен Рут Сент-Денистің Денишон компаниясында билеген кезде танысты және осыдан кейін "американдық топырақтан туындаған" би стиліне негізделген би компаниясын құруға шешім қабылдады.
Техника
Вейдманның қозғалыс тілі гравитацияға негізделген. Осы элементке шоғырланғанда, "құлау қайта ашылды". Оның хореографиясы көркемдікпен ерекшеленді және көбінесе өте эмоционалды болды. Оның туындыларындағы эмоциялар комедиядан бастап, терең ойға дейін жетеді, бірақ көрініс әрқашан маңызды және оның хореографиясында міндетті түрде болады.
Хореографиялық тақырыптар
Вайдман түрлі хореографиялық стильдерде жұмыс істегенімен де белгілі болды. Ол діни, комедиялық, құрмет көрсету және мазмұнды жұмыстарды қамтитын бірнеше түрлі элементтерде жұмыс істеді. Оның ең танымал туындысы – "Фликерс", ол "үрпелі қозғалыстар мен ескірген жағдайларға" толы нұсқаусыз фильмдердің комедиялық эскизі. Бұл туынды төрт түрлі оқиға немесе сахнадан тұратын төрт бөлікке бөлінген. Бұл шығармалар өте театрландырылған және комедиялық, көптеген асыра көрсетілген мимикамен. Расалық және жыныстық стереотиптер күлкілі деңгейге дейін ушықтырылған. Мұның керісінше, Вайдман "Атавизмдер" деп аталатын бірнеше туындыдан тұратын серияны хореографиялады: "Линч Таун" – олжасын жеуге асыққан құстар сияқты әрекет ететін, тәндік және қанағатсыз топтың хореографиялық бейнесі, "Сауда орын" және "Фондық биржа". Вайдманның "Бұл құштарлық" атты туындысы да кең танылды, ол танымал қылмыстық істерді бейнелейтін билер жиынтығы. Вайдманның тағы бір маңызды туындысы – "Брамс вальстері", ол Дорис Хамфриге арналған, "өйткені ол осы қозғалысты жақсы көріп, өте әдемі билей алатын" еді. Оған қайшы, анасының туысына құрмет көрсету мақсатымен жасалған "Ана тарапынан" деп аталатын билер сериясы болды; бұл шығарма анасының туысының әртүрлі мүшелеріне негізделген билер тізбегінен тұрды. Оның кейінгі жұмыстарына діни тақырыптарға арналған "Ораториялар" кіреді. Дэниел Клей осы туынды туралы былай деп жазды: "Бұл шығарманың ауқымы мен күші зор, және оны Вайдман мырзаның шедевр туындысы деп айтуға болады."
Мұра
Вайдман би өнерін түрлі параметрлермен жұмыс істеу арқылы өзгертіп, бидің қалай орындалатынына жаңа бағыт берді. Оның осы салаға қосқан үлесі 1970 жылы алған Мұрагерлік сыйлығы арқылы мойындалды. Оның бұрынғы бишілерінің бірі: «Барлық еркек бишілер Чарльзден идея алды» деді. Ол Хосе Лимон, Боб Фоссе және Луи Фалько сияқты белгілі хореографтарды тәрбиеледі. Чарльз Вайдман балеттен бас тартып, гравитацияны қабылдап, жаңа би стилін жасады. Ол қазіргі бидің негізін салуға көмектесті және оның көптеген идеялары бүгінгі күнге дейін қазіргі бидің құрылымдық негізі болып табылады. Өкінішке орай, оның еңбектері көпшілікке онша танымал емес, оларды қайта құру қиын, себебі оның өте аз бөлігі бейнежазбада сақталған және тек бір бөлігі ғана Лабанотацияда жазылған. Сондықтан оның көптеген туындыларын бұрынғы бишілері есте сақтап, қайта жаңғыртты. Дегенмен, оның құштарлығы, ықпалы және идеялары бүгінгі күні қозғалысты зерттеу және жаңа туындылар жасау жолына маңызды үлес қосты. 1987 жылы Вайдман Ұлттық би мұражайының Корнелиус Вандербильт Уитни атындағы Даңқ залына енгізілді.