Кіріспе
Құнды заттарды сақтауға арналған құлыптамалы жәшік – бұл ұрлықтан немесе өрттен қорғау үшін қолданылатын қауіпсіз, құлыпталатын жабық кеңістік. Сейф (кейде қоршақ немесе сандық деп те аталады) әдетте қуыс тіктөртбұрыш немесе цилиндр пішіндес болады, оның бір жағы есік жасау үшін алынып тасталады немесе ілмекпен бекітіледі. Сейф корпусы мен есігі металдан (мысалы, болаттан) құйылып жасалған немесе қалыптау арқылы пластиктен жасалуы мүмкін. Банк кассалық сейфтері әдетте кассаға бекітіледі, құнды заттарды ашпай салуға арналған ойыққа және ұрыларды тоқтату үшін уақытты кешіктіретін комбинациялық құлыпқа ие. Сейфтердің түрлерінің маңызды айырмашылығы – олар қабырғаға немесе басқа құрылымға бекітілгенімен, жылжытуға болатындығында.
A safe (also called a strongbox or coffer) is a secure lockable enclosure used for securing valuable objects against theft or fire. A safe is usually a hollow cuboid or cylinder, with one face being removable or hinged to form a door. The body and door may be cast from metal (such as steel) or formed out of plastic through blow molding. Bank teller safes typically are secured to the counter, have a slit opening for dropping valuables into the safe without opening it, and a time delay combination lock to foil thieves. One significant distinction between types of safes is whether the safe is secured to a wall or structure or if it can be moved around.
Тарих
Алғашқы белгілі сейф б.з.д. 13 ғасырында жасалған және Фараон Рамзес II-нің қабірінен табылған. Ол ағаштан жасалған және қазіргі заманғы штифтті құлыпқа ұқсас құлып жүйесінен тұрған. 16 ғасырда Оңтүстік Германия, Австрия және Франциядағы ұсталар алғаш рет жалпақ темірден ақша жәшіктерін соқты. Бұл жалпақ темірден жасалған ақша сандықтары 19 ғасырда көптеп өндірілетін ақша қораптарының үлгісі болды. 17 ғасырда Солтүстік Еуропада темір сейфтер кейде бөшке пішіндес болып жасалған, үстіне құлып салынатын. 1835 жылы Англияның Вольвергемптон қаласында ағылшын өнертапқыштары Чарльз және Еремия Чубб ұрлыққа қарсы сейф үшін патент алды және сейфтерді өндіруді бастады. Чубб ағайындылары 1818 жылдан бері құлыптар шығарып келген. Chubb Locks 2000 жылға дейін Assa Abloy компаниясына сатылғанға дейін тәуелсіз компания болып келді. 1886 жылдың 2 қарашасында өнертапқыш Генри Браун «қағаздарды сақтау және сақтап тұруға арналған ыдыс» үшін патент алды. Контейнер өртке және жазаға төзімді болды, себебі ол соқталған металдан жасалған. Қорапты кілт пен құлыппен қауіпсіз түрде бекітуге болады, сонымен қатар маңызды қағаздарды ұйымдастыру үшін әртүрлі ұялар ұсыну арқылы ұйымдастырылуы мүмкін.
Бөлме көлеміндегі өртке қарсы күмбездер
Жылуға сезімтал материалдардың үлкен көлемдері үшін модульдік бөлме өлшемді сақтау жайлары, көптеген өртке төзімді сейфтерді сатып алу және сақтауға қарағанда әлдеқайда тиімді. Әдетте, мұндай бөлме көлемді сақтау жайларын корпорациялар, мемлекеттік органдар және сыртқы сақтау қызметтерін ұсынатын фирмалар пайдаланады. Өртке төзімді сақтау жайлары үлкен деректерді сақтау үшін 125 класты, 4 сағаттық төзімділікке дейін бағаланады. Бұл сақтау жайлары модульдік панельдер жүйесінің негізгі бөлігі ретінде керамикалық талшықты – жоғары температураға төзімді өнеркәсіптік оқшаулағыш материалды пайдаланады. Сақтау жайының жалпы бағасын алу үшін, қабырғалар мен төбе панельдері ғана емес, барлық компоненттері 125 класты болуы керек. Бұған есік жинағы (бір 125 класты есік болмағандықтан қос есік қажет), кабельдердің кіргізілуі, салқындатқыш құбырлардың кіргізілуі (бөлінген HVAC жүйелері үшін) және ауа арналарының кіргізілуі кіреді. Сондай-ақ, 150 класты (мысалы, микрофильм үшін) және құнды қағаз құжаттарын қорғауға арналған 350 класты сақтау жайлары да бар. Деректерге арналған (125 класс) құрылымдар сияқты, бұл сақтау жүйелері де керамикалық талшықтан жасалған оқшаулау және қажетті қорғау деңгейіне сәйкес немесе одан да жоғары компоненттерді қолданады. Соңғы жылдары, толыққанды дерек орталықтарын қорғау үшін бөлме көлемді 125 класты сақтау жайлары орнатылды. Деректерді сақтау технологиялары таспалық сақтау әдістерінен қатты дискілерге көшуіне байланысты, бұл тенденция жалғасуы мүмкін.
Өртке төзімді сейфтер
Өртке төзімді сейф – құрамын жоғары температурадан немесе тікелей өрттен қорғауға арналған сейф түрі. Өртке төзімді сейфтер әдетте өрттің қыздыруына қанша уақытқа төтеп бере алатынына қарай бағаланады, ішкі температура белгілі бір шектен, мысалы, 30 градустан аспауы тиіс. Модельдер әдетте жарты сағаттан төрт сағатқа дейін ұсынылады. Ұлыбританияда BS EN 1047 стандарты деректер мен құжаттарды сақтауға арналған сейфтердің ұзаққа созылған қатты қызу мен механикалық зақымдарға төзімділігін анықтау үшін қолданылады. Құжаттарға арналған сейфтердің ішкі температурасы, үнемі қызып тұратын ортада, белгілі бір температурадан жоғарылауға тиіс емес. Деректерге арналған сейфтердің ішкі температурасы, үнемі қызып тұратын ортада, белгілі бір температурадан жоғарылауға тиіс емес. Бұл жағдайлар сынақ барысында сақталады. Әдетте, бұл кем дегенде 30 минутты құрайды, бірақ сейф класына байланысты бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін. Екі түрлі сейф те белгілі бір биіктіктен қатты бетке түсіріліп, содан кейін өртке төзімділігі қайтадан тексеріледі. АҚШ-та өртке төзімділік стандарттарын жасау және сейфтерді сынауды Underwriters Laboratories жүзеге асырады. Бетон еденге орнатылған едендегі сейф өртке өте төзімді. Дегенмен, барлық едендегі сейфтер су өткізбейтін болмайды және көбінесе өрт сөндіру шлангілерінен су жинап алады, сондықтан ішінде сақталатын барлық заттарды екі қабатты пакеттерге, су өткізбейтін қаптарға немесе герметикалық пластикалық контейнерлерге салу керек. Қауіпті химиялық заттар мен жанғыш материалдарды сақтау үшін күшейтілген, отқа төзімді шкафтар да қолданылады.
Қабырғалық сейфтер
Қабырғадағы сейфтер құжаттар мен түрлі құнды заттарды жасырып сақтау үшін арналған. Реттелетін тереңдігі, қабырғаның әртүрлі қалыңдығына орнатылғанда пайдалы кеңістікті барынша арттыруға мүмкіндік береді. Кейбір қабырға сейфтерінде ұрлықтан қорғану үшін сырғанауға төзімді, ішке қарай орналасқан есіктері мен жасырын ілмектері болады. Сейфтің сыртынан көрінбеуі үшін, қабырғаға сурет іліп жабуға болады.
Қамқорлықтан шығу
Сейфті бұзу – бұл код немесе кілтсіз сейфті ашу. Сейфті бұзудың көптеген әдістері бар, олар күш қолданудан бастап кодты табуға дейін жетеді. Көптеген сейфтерде қолдануға болатын ең оңай әдіс – "сейфтің үстінен соғу", яғни сейфтің үстіне соққы беру; мұның нәтижесінде құлыптағы тірек қозғалып, сейф ашылуы мүмкін.
UL қауіпсіздігі стандарттары
Андеррайтерс Лабораториясының (UL) сынақ сертификаттары әлемдегі ең қатаң және ең беделді сертификаттардың бірі болып саналады. UL көптеген рейтингтер береді, олардың ішінде қауіпсіздік және өртке төзімділік рейтингтері ең көп таралғаны, төменде сипатталған. UL рейтингтері АҚШ-та сейфтерге қолданылатын стандартты рейтингтік жүйе болып табылады. Олармен тең келетін сертификаттар тек Германияның B. T. U/VDMA сертификаттары ғана.
Өртке қарсы жарамдылық
UL түрлі өртке төзімділік сыныптамаларын ұсынады, 125, 150 және 350 – бұл сейфтің сынақ кезінде аспауы тиіс ең жоғары ішкі температурасы, Фаренгейт градустарымен өлшенген. Сыныптамалардың ұзақтығы жарты сағаттан 4 сағатқа дейін болады. Сейф сынақтың ұзақтығына қарай біртіндеп жоғары температураға ұшыратылады. Ең көп қолданылатын стандарттар – 350 бір сағаттық (1700 градус) және 350 екі сағаттық (1850 градус) сыныптамалары, себебі қағаздың көмірлену температурасы шамамен 451 градус Фаренгейтті құрайды.
Ұрлық рейтингтері
UL стандарттары Солтүстік Америка тұтынушылары сейф сатып алуды қарастырғанда ескеретін маңызды қауіпсіздік стандарттарының бірі болып табылады. Уақыт шегіне сейфтің құралдарымен ашуға кеткен уақыт ғана кіреді (сағатпен өлшенетін). Нақты сынақ сағаттар бойы жүруі мүмкін және UL қызметкерлері барлық мүмкін шабуыл жолдары толық зерттелгенін қамтамасыз ету үшін қажет деп тапқанша қайталанып отыруы мүмкін.
Тұрғын үй қауіпсіздігі контейнерлері (RSC)
Бұл Underwriters Laboratories ұсынған бастапқы деңгейдегі қауіпсіздік рейтингі және оның өзіндік стандарты бар: (UL 1037). Стандарттың бастапқыда бір деңгейі болды, ол қазір RSC I деңгейі деп аталады. 2016 жылы стандарт кеңейтіліп, қауіпсіздік опцияларының кең ауқымы ұсынылды. Бұл стандарт 750 фунт немесе одан аз салмақтағы өнімдерге арналған құлау сынағын да қамтиды. Сынақтың бұл бөлігі сейфті күштеп құлату немесе жерге соғу арқылы кіру әрекетін имитациялайды. RSC I деңгейі – бір техник бұрғы, отвертка және балға сияқты қарапайым қол құралдарын қолданып, бес минут бойы төтеп беруі керек. RSC II деңгейі – екі техник 10 минут ішінде одан да агрессивті құралдармен, мысалы, темір қасыптар, балғалар, бұрыштар, жоғары жылдамдықты карбид бұрғылары және қысым түсіретін құрылғылармен шабуылға төтеп беруі керек. Сонымен қатар, техниктер сейф есігінде немесе алдыңғы бетінде алты шаршы дюймдық тесік жасауға тырысады. RSC III деңгейі – RSC II деңгейіне ұқсас, екі техникке сынақты орындау үшін 10 минут беріледі, бірақ қолданылатын құралдардың спектрі одан да агрессивті болады. Сонымен қатар, шабуылдың максималды тесігінің мөлшері алты шаршы дюймнан екі шаршы дюймға дейін айтарлықтай кішірейеді.
Құралға төзімді сақтық (TL)
Бұл деңгейдегі сейфтер көбінесе, бірақ міндетті емес, зергерлер мен монета сатушылар сияқты коммерциялық қолданыстарда пайдаланылады. Бұл рейтингтер екі техникпен қолмен, құрастыру құралдарымен, механикалық немесе портативті электр құралдарымен, ұнтақтау ұштарымен, карбид бұрғыларымен және қысым қолдану құрылғыларымен немесе механизмдерімен шабуылға қарсы сәтті тұра алған комбинациялық құлыпты сейфтерге беріледі. Осы талаптарға қоса, сейфтің салмағы кемінде 750 фунт болуы керек немесе бекіту жөніндегі нұсқаулармен бірге келуі керек, сондай-ақ оның қабырғалық бөліктері кемінде 1 дюймдік ашық ошақты болатқа тең болуы керек, ал ең төменгі созылу күші 50 000 PSI болуы керек. Құралға төзімді сейфтер және одан жоғары деңгейдегі сейфтер UL 687 стандартымен реттеледі. TL 15 Бұл – жалпы механикалық және электрлік құралдардың комбинациясына шектеулі қорғаныс ұсынатын комбинациялық құлыпты сейф. Сейф 15 минут бойы қол құралдары, құрастыру құралдары, механикалық немесе электрлік құралдар, ұнтақтау ұштары, карбид бұрғылары және қысым қолданатын құрылғылардың әсеріне төтеп береді. UL 687 бұл қорғанысты «шектелген деңгей» деп анықтаса да, бұл стандарт коммерциялық қолданыстарда қолданылады және TL 15 рейтингісі бағаланбаған сейфтерге қарағанда әлдеқайда маңызды қорғаныс ұсынады. TL 30 Бұл сейф механикалық және электрлік құралдардың комбинациясына орташа деңгейде қорғаныс ұсынады. Сейф TL 15 тестіндегідей құралдардың әсеріне 30 минут бойы төтеп береді, бірақ оған кескіш дөңгелектер мен электрлік аралар сияқты күштірек құралдар да қосылады. TL 30x6 Бұл сейф TL 30 сейфі сияқты шабуылдарға төтеп бере алады, бірақ қорғаныс тек есікте ғана емес, корпустың барлық алты жағында қамтамасыз етіледі.
Шамға және құралға төзімді қауіпсіз (TRTL)
TRTL 30x6 Бұл механикалық, электрлік және кесу құралдарының әртүрлі комбинацияларына қарсы жоғары деңгейде қорғаныс ұсынатын комбинациялық құлыпты сейф. Сейф қол құралдары, құлып ашу құралдары, механикалық немесе электрлік құралдар, абразивті дөңгелектер, карбидтік бұрғылар, қысым түсіретін құрылғылар, кесу дөңгелектері, электрлік аралар, соққылы құралдар сияқты құралдармен 30 минут бойына жасалатын әрекеттерге төтеп береді, сондай-ақ оттегі-ацетилендік дәнекерлеу және кесу шамдарына да қарсы тұра алады (сынақ кезінде қолданылған газдың оттегі мен отын газының жалпы мөлшері шектелген). TRTL 60x6 Бұл класс TRTL 30x6 класына тән барлық сынақтарға 60 минут бойы төтеп береді.
Шамға, жарылғышқа және құралға төзімді қауіпсіз (TXTL)
TXTL 60x6 Бұл сынып TRTL 60x6 класының барлық талаптарына сай келеді және қосымша, нитроглицерин сияқты күшті жарылғыш заттарға немесе нитроглицеринге тең жарылғыш заттарға бір зарядта төтеп бере алады (жалпы сынақ кезінде нитроглицеринге тең жарылғыш заттардың мөлшерінен аспауы тиіс).
Еуропалық қауіпсіздік стандарттары
Пайдалану мақсатына байланысты, Еуропалық стандарттау комитеті сейфтерге арналған әртүрлі еуропалық стандарттарды жариялаған. Осы стандарттарға сәйкес сынақ пен сертификаттау аккредиттелген сертификаттау органы арқылы жүзеге асырылуы керек, мысалы, Еуропалық сертификаттау органы. EN 1143-1 сейфтер, банкомат сейфтері, қауіпсіз бөлмелердің есіктері және қауіпсіз бөлмелер үшін негізгі сынақ стандарты болып табылады. Сейфтер үшін он бір деңгейдегі қорғаныс классы қарастырылған (0, I, II, … X). Әр деңгейден келесі деңгейге дейін қауіпсіздік шамамен 50%-ға артады. Сынақтар шабуыл құралдарын және әдістерін еркін таңдау негізінде жүргізіледі. Сынақтар өнімнің барлық жақтарынан жартылай (қол тесігі арқылы) және толық кіру әрекеттерін қамтиды. Қауіпсіздік деңгейі құралдардың сыны мен шабуылға кеткен уақыт есебінен есептеледі. Нәтиже кедергі бірліктерімен (RU) көрсетіледі. EN 14450 – қауіпсіз шкафтар мен жәшіктерді сынау стандарты. Бұл стандарт EN 1143-1 стандартынан төмен деңгейдегі қорғаныс қажет болатын өнімдерге арналған. Өртке төзімді сейфтер үшін EN 1047-1 (UL стандартына ұқсас өртке төзімділік стандарты) және EN 15659 (жеңіл өртке қарсы сақтау құрылғылары үшін) жарияланды.