Құлып жасау және бұзу ғылымы – дәстүрлі мамандық. Құлыпшылар үйлерді, заттарды қорғау үшін құлыптарды жасайды, жөндеумен айналысады. Біліктілік талаптары ел бойынша өзгеше.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қосқыштар жасау және бұзу ғылымы мен өнері
Science and art of making and defeating locks
Қосқыштар жасау – құлыптар жасау және оларды ашу ғылымы мен өнері. Қосқыштар жасау – дәстүрлі кәсіп және көптеген елдерде шәкірттікке түсуді талап етеді. Заң бойынша қажетті білім деңгейі елден елге өзгеше. Ол жұмыс беруші ұсынатын қарапайым куәліктен бастап, инженерлік колледждің толық дипломына дейін, сондай-ақ шәкірт ретінде жұмыс істеген кезеңді де қамти алады.
Locksmithing is the science and art of making and defeating locks. Locksmithing is a traditional trade and in many countries requires completion of an apprenticeship. The level of formal education legally required varies from country to country from none at all, to a simple training certificate awarded by an employer, to a full diploma from an engineering college, in addition to time spent working as an apprentice.
Терминология
Құлып – ғимараттарды, бөлмелерді, шкафтарды, заттарды немесе басқа да сақтау жайларын қорғайтын механизм. "Тұңғыш" – металлдан бұйымдар жасап, оларды пеш немесе қалып арқылы пайдалы заттарға айналдыратын, немесе күрделі құрылымның бір бөлігіне қосатын металл жұмысшысы. Сондықтан, құлып жасау – құлыптар мен оларға сәйкес кілттерді қолмен құрастыру және жобалау өнері. Көптеген құлыпшылар кілттерді жасау үшін автоматты және қолмен кесетін құралдарды пайдаланады; көбінесе бұл құралдар батареямен немесе электр желісімен жұмыс істейді.
A lock is a mechanism that secures buildings, rooms, cabinets, objects, or other storage facilities. A "smith" is a metalworker who shapes metal pieces, often using a forge or mould, into useful objects or to be part of a more complex structure. Thus locksmithing, as its name implies, is the assembly and designing of locks and their respective keys by hand. Most locksmiths use automatic and manual cutting tools to mould keys; most are power tools having battery or mains electricity as their power source.
Жұмыс
Құлыптар 2500 жылдан бері жасалып келеді, бастапқыда ағаштан, кейін металдан. Тарихи тұрғысынан алғанда, құлыпшылар құлыптың барлық бөлігін өздері жасап, сағаттап бұрандаларды қолмен кесіп, көптеген жұмыстарды фрезерлеу арқылы істеген. 18-шы ғасырда құлыптардың дизайны айтарлықтай күрделенді, ал құлыпшылар көбінесе құлыптарды жөндеуге немесе жобалауға маманданған. Автомобильдер мен үйлердің жоғалған кілттерін ауыстыру, сондай-ақ үйлер мен кәсіпорындардың кілттерін қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ауыстыру құлыпшының маңызды бөлігі болып табылады. Бірақ 1976 жылғы АҚШ үкіметінің басылымына сәйкес, қазіргі құлыпшылар негізгі жұмысы – жоғары сапалы құлып жиынтықтарын орнату және кілттерді басқару жүйелерін жобалау, енгізу және басқару.
Locks have been constructed for over 2500 years, initially out of wood and later out of metal. Historically, locksmiths would make the entire lock, working for hours hand cutting screws and doing much file work. Lock designs became significantly more complicated in the 18th century, and locksmiths often specialized in repairing or designing locks. Although fitting of keys to replace lost keys to automobiles and homes, and the changing of keys for homes and businesses to maintain security is still an important part of locksmithing, according to a 1976 US Government publication, locksmiths today are primarily involved in the installation of higher quality lock sets and the design, implementation, and management of keying and key control systems.
Австралия
Австралияда болашақ құлыпшылар құлыпшылық саласында техникалық және жоғары білім беру курсын (TAFE) аяқтауы керек, оны бітіргеннен кейін 3-деңгейлі Австралиялық біліктілік аясының сертификаты беріледі және оқушылыққа (apprenticeship) қабылдануы тиіс. Сондай-ақ, олардың қылмыстық істер бойынша тексеруден өтіп, қазіргі уақытта полициямен іздеуде емес екендігін растауы қажет. Оқушылық бір жылдан төрт жылға дейінге созылуы мүмкін. Курстың талаптары өзгеріп отырады: оқу бірліктерінің ең аз санымен талаптарды қамтитын минималды нұсқасы және көбірек дағдыларды үйрететін, бірақ аяқтауға көбірек уақыт кететін толыққанды нұсқасы бар. Оқушылық пен курстардың қолжетімділігі штаттар мен аумақтар бойынша әртүрлі болуы мүмкін.
In Australia, prospective locksmiths are required to take a Technical and Further Education (TAFE) course in locksmithing, completion of which leads to issuance of a Level 3 Australian Qualifications Framework certificate, and complete an apprenticeship. They must also pass a criminal records check certifying that they are not currently wanted by the police. Apprenticeships can last one to four years. Course requirements are variable: there is a minimal requirements version that requires fewer total training units, and a fuller version that teaches more advanced skills, but takes more time to complete. Apprenticeship and course availability vary by state or territory.
Ирландия
Ирландияда құлыптаушыларға лицензия беру 2016 жылы енгізілді, құлыптаушылар Жеке қауіпсіздік органының лицензиясын алуға міндетті. Ирландиялық құлыпшылар ұйымының 50 мүшесі бар, олардың барлығының білімдері мен дағдылары жаңартылып тұруын қамтамасыз ету үшін үздіксіз оқытудан өтеді.
In Ireland, licensing for locksmiths was introduced in 2016, with locksmiths having to obtain a Private Security Authority license. The Irish Locksmith Organisation has 50 members with ongoing training to ensure all members are up to date with knowledge and skills.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда құлып салу саласында қазіргі уақытта мемлекеттік реттеулер қарастырылмаған, сондықтан кез келген адам ешқандай білік немесе сала туралы білімі болмаса да, құлыпшы ретінде жұмыс істей алады.
In the UK, there is no current government regulation for locksmithing, so effectively anyone can trade and operate as a locksmith with no skill or knowledge of the industry.
Жұмыспен қамту
Қосқыштар коммерциялық (дүкен ашып жұмыс істейтін), жылдам (көлік құралынан жұмыс істейтін), мекемелік (мекемеде жұмыс істейтін) немесе тергеу (криминалистикалық құлыптар) саласында жұмыс істеуі мүмкін, сондай-ақ біліктіліктің бір саласына мамандануы мүмкін, мысалы, автомобиль құлыптары маманы, бас кілт жүйесі маманы немесе сейф техникасы шебері. Banham Group әлі де патенттелген құлыптарды ұсынады. Роберт Баррон 1778 жылы екі жақты іс-әрекетті құлыпты патенттеді, ол құлыптың қауіпсіздігін жақсартудың алғашқы тиімді жолы болды. Джозеф Брама 1784 жылы Брама құлыптарын патенттеді. Ол 67 жыл бойы бұрынғысынша ашылмаған деп есептелді, А. С. Хоббс оны ашып, 50 сағаттан астам уақыт жұмсады. Еремия Чабб 1818 жылы өзінің құпия құлыпты патенттеді. Ол өз кілтімен ғана ашылатын құлып үшін үкіметтен сыйлық алды. Джеймс Сарджент 1857 жылы алғашқы сәтті кілтті өзгерте алатын комбинациялық құлыпты сипаттады. Оның құлыптары сейф өндірушілер мен АҚШ Қаржы министрлігінде танымал болды. 1873 жылы ол қазіргі заманғы банк сақтау жайларында қолданылатын уақыттық құлып механизмін патенттеді. 1916 жылы Segal Lock and Hardware Company компаниясының қызметкері Сэмюэл Сегал алғашқы бұрыштап ашқысы келмейтін құлыптарды ойлап тапты. Гарри Сореф 1921 жылы Master Lock Company компаниясын құрды және 1924 жылы ламинатталған болаттан жасалған патенттелген құлып корпусы бар жақсартылған құлыпқа патент алды. Лайнус Йель аға 1848 жылы штырғылы құлыпты ойлап тапты. Лайнус Йель кіші 1861 жылы әкесінің құлыптарын жетілдірді, кішірек, жалпақ, тісті жиектері бар кілтті пайдаланды, ол қазіргі штырғылы құлыптардың негізі болды. Йель кіші 1862 жылы қазіргі заманғы комбинациялық құлыпты жасады. Альфред Чарльз Хоббс 1851 жылы Ұлы көрмеде сол кездегі бірнеше құлыптардың жеткіліксіздігін көрсетті және толық ашу практикасын танымал етті.
Locksmiths may be commercial (working out of a storefront), mobile (working out of a vehicle), institutional (employed by an institution) or investigatory (forensic locksmiths) or may specialize in one aspect of the skill, such as an automotive lock specialist, a master key system specialist or a safe technician. Banham Group still offer the patented locks. Robert Barron patented a double acting tumbler lock in 1778, the first reasonable improvement in lock security. Joseph Bramah patented the Bramah lock in 1784. It was considered unpickable for 67 years until A. C. Hobbs picked it, taking over 50 hours. Jeremiah Chubb patented his detector lock in 1818. It won him the reward offered by the Government for a lock that could not be opened by any but its own key. James Sargent described the first successful key changeable combination lock in 1857. His lock became popular with safe manufacturers and the United States Treasury Department. In 1873, he patented a time lock mechanism, the prototype for those used in contemporary bank vaults. Samuel Segal of the Segal Lock and Hardware Company invented the first jimmy proof locks in 1916. Harry Soref founded the Master Lock Company in 1921 and patented an improved padlock in 1924 with a patent lock casing constructed out of laminated steel. Linus Yale Sr. invented a pin tumbler lock in 1848. Linus Yale Jr. improved upon his father's lock in 1861, using a smaller, flat key with serrated edges that is the basis of modern pin tumbler locks. Yale Jr. developed the modern combination lock in 1862. Alfred Charles Hobbs demonstrated the inadequacy of several respected locks of the time in 1851 at The Great Exhibition, and popularized the practice of full disclosure.