Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құлып механизмі
Lock mechanism
Тірек цилиндрлі құлып, сонымен қатар қазіргі заманғы нұсқасын ойлап тапқан өнертапқышының атымен Yale құлып деп те аталады, – дұрыс кілтсіз құлыптың ашылуына кедерес келтіру үшін әртүрлі ұзындықтағы тіректерді пайдаланатын құлып механизмі. Тірек цилиндрлі құлыптар көбінесе цилиндрлік құлыптарда қолданылады, бірақ құбырлы тірек цилиндрлі құлыптарда (радиальдық құлыптар немесе «ас» құлыптар деп те аталады) да кездесуі мүмкін.
The pin tumbler lock, also known as the Yale lock after the inventor of the modern version, is a lock mechanism that uses pins of varying lengths to prevent the lock from opening without the correct key. Pin tumblers are most commonly employed in cylinder locks, but may also be found in tubular pin tumbler locks (also known as radial locks or ace locks).
Тарих
Тұмбалы құлыптың алғашқы белгілі мысалы Ирактағы Саргон II патша салған Хорсабад сарайының қираған жерінен табылды (б.з.д. 721–705 жж.). Тұмбалы құлыптың негізгі принциптері Египетте б.з.д. 2000 жылға дейін сона шақта пайда болған болуы мүмкін. Құлып есікке бекітілген ағаш тіреуден және тіреуге сығатын көлденең құлыптан тұрды. Құлыпта тік тесіктер болды, оларға кілт көмегімен құлыпты жылжытуға және есікті ашуға жеткілікті биіктікке көтерілетін штырлар орналастырылды. Бұл ағаш құлып классикалық дәуірде Египеттің тұрғын үй архитектурасындағы маңызды жетістіктерінің бірі болды. 1848 жылы Линус Йейл аға заманауи тұмбалы құлыпты ойлап тапты. 1861 жылы Линус Йейл кіші, әкесі 1840 жылдары жасаған тұмбалы құлыптан шабыт алып, кішірек, тісті жиектері бар жалпақ кілтті, сондай-ақ құлыптың ішінде әртүрлі ұзындықтағы штырларды ойлап тапты және патент алды. Бұл бүгінгі күні қолданылатын тұмбалы құлыптың дизайны.
The first known example of a tumbler lock was found in the ruins of the Palace of Khorsabad built by king Sargon II (721–705 BC.) in Iraq. Basic principles of the pin tumbler lock may date as far back as 2000 BC in Egypt; the lock consisted of a wooden post affixed to the door and a horizontal bolt that slid into the post. The bolt had vertical openings into which a set of pins fitted. These could be lifted, using a key, to a sufficient height to allow the bolt to move and unlock the door. This wooden lock was one of Egypt's major developments in domestic architecture during classical times. In 1848, Linus Yale Sr. invented the modern pin tumbler lock. In 1861, Linus Yale Jr., inspired by the original 1840s pin tumbler lock designed by his father, invented and patented a smaller flat key with serrated edges, as well as pins of varying lengths within the lock itself, the same design of the pin tumbler lock in use today.
Дизайн
Шиналы құлыптар цилиндрлік құлыптарда кеңінен қолданылады. Осы типтегі құлыпта сыртқы қабықта цилиндр пішіндес тесік болады, онда құлыптың ішкі бөлігі орналасады. Құлыпты ашу үшін ішкі бөлік айналуы керек. Ішкі бөліктің бір жағында кілтті енгізуге арналған тік пішіндес ойық – кілт тесігі болады; екінші жағында құлыптағыш бұранданы кері тартып алу механизмін іске қосатын тірек немесе рычаг болуы мүмкін. Кілт тесігі көбінесе кілттің шыналарын құлыптың ішкі бөлігіне түсірмейтін және құлыпты бұзуға қарсы тұруын күшейтетін тірекшелермен жабдықталған. Ішкі бөлікке әдетте бес немесе алты тік тесік бұрғыланады. Бұл тесіктерде әртүрлі ұзындықтағы кілт шыналары орналасады, олар кілттің оңай сырғуына мүмкіндік беретіндей дөңгелектелген. Әрбір кілт шынасының үстінде серіппелі драйвер шыналарының сәйкес жиынтығы болады. Жақсырақ құлыптарда әр кілт шынасы үшін бір драйвер шынасы ғана болады, бірақ бас кілттері бар құлыптар тобы сияқты, бірнеше кілтпен ашуды қажет ететін құлыптарда, қосымша драйвер шыналары – аралық шыналар болуы мүмкін. Сыртқы қабықта серіппелі шыналарды ұстап тұратын бірнеше тік шахталар бар. Ішкі және сыртқы бөліктер жиналғанда, серіппелер шыналарды құлыптың ішкі бөлігіне итеріп жібереді. Ішкі бөлік пен цилиндрдің жанасатын нүктесі қию нүктесі деп аталады. Дұрыс кесілген кілтті құлыптың ішкі бөлігіндегі ойыққа енгізгенде, шыналар көтеріліп, қию нүктесінде дәл тегістеледі. Бұл құлыптың ішкі бөлігін айналуға және құлыпты ашуға мүмкіндік береді. Кілт құлыпта болмағанда, шыналар қию нүктесінің екі жағында орналасып, құлыптың ішкі бөлігін айналудан қорғайды.
The pin tumbler is commonly used in cylinder locks. In this type of lock, an outer casing has a cylindrical hole in which the plug is housed. To open the lock, the plug must rotate. The plug has a straight shaped slot known as the keyway at one end to allow the key to enter the plug; the other end may have a cam or lever, which activates a mechanism to retract a locking bolt. The keyway often has protruding ledges that serve to prevent the key pins from falling into the plug, and to make the lock more resistant to picking. A series of holes, typically five or six of them, are drilled vertically into the plug. These holes contain key pins of various lengths, which are rounded to permit the key to slide over them easily. Above each key pin is a corresponding set of driver pins, which are spring loaded. Simpler locks typically have only one driver pin for each key pin, but locks requiring multi keyed entry, such as a group of locks having a master key, may have extra driver pins known as spacer pins. The outer casing has several vertical shafts, which hold the spring loaded pins. When the plug and outer casing are assembled, the pins are pushed down into the plug by the springs. The point where the plug and cylinder meet is called the shear point. With a key properly cut and inserted into the groove on the end of the plug, the pins will rise causing them to align exactly at the shear point. This allows the plug to rotate, thus opening the lock. When the key is not in the lock, the pins straddle the shear point, preventing the plug from rotating.
Басқа сорттар
Түтікті кілт саңылауы бар құлып – дөңгелек кілт саңылауына ие тігізбе құлып. Дымпл құлып – тігізбе құлып, онда кілттің жоғарғы жағында емес, бүйірінде тік тістер орналасқан.
A tubular pin tumbler lock is a pin tumbler lock with a round keyway. A dimple lock is a pin tumbler lock where the bitting is located on the side of the key, rather than the top.
Бас кілттер
Бас кілті бар құлып – екі (немесе одан көп) түрлі кілттермен ашылатын шыналы құлыптың бір түрі. Мұндай құлыптар көбінесе бірнеше арендаторлары бар коммерциялық ғимараттарда, мысалы кеңселерде, қонақүйлерде, студенттер жатақтарында және сақтау орындарында қолданылады. Әр арендаторға тек өз есігін ашатын кілт беріледі, ол «өзгертілетін кілт» деп аталады, ал екінші кілт – бас кілт, ол барлық есіктерді ашады және әдетте ғимарат басқарушысының қолында болады, осылайша ол ғимараттағы кез келген бөлмеге кіре алады. Бас кілті бар құлыпта, құлыптың кейбір немесе барлық инелік кеңістіктерінде екі емес, үш ине болады. Ине және кілт инесінің арасында үшінші ине орналасқан, ол «аралық ине» деп аталады, сондай-ақ «бас пластинасы» деп те аталады. Осылайша, әр ине қатарында екі қиылыс нүктесі бар: біреуі – ине және аралық ине кездесетін жерде, екіншісі – аралық ине және кілт инесі кездесетін жерде. Құлып екі кілтпен ашылады: біреуі бірінші қиылыс нүктелерін, екіншісі екінші қиылыс нүктелерін тегістейді. Құлыптар бір жиын қиылыс нүктелері әр құлыпқа тән, ал екінші жиынтық барлық құлыптарда бірдей болатындай етіп жасалады. Мұндай құлыптың кемшілігі – оны бұзу оңайырақ болуы мүмкін, өйткені көбірек қиылыс нүктесі бар ине жинағы құлыпты бұзуға көбірек мүмкіндік береді. Қауіпсіздігі жоғары механизмнің екі бөлек құмырасы бар, олардың әрқайсысы бір кілтпен ашылады. Сонымен қатар, екі немесе одан да көп деңгейлі бас кілт жүйелері де жасалады, сондықтан құлыптардың белгілі бір топтарын ғана ашатын бағынышты бас кілттер және барлық құлыптарды ашатын жоғары деңгейдегі бас кілт болуы мүмкін.
A master keyed lock is a variation of the pin tumbler lock that allows the lock to be opened with two (or more) different keys. This type is often used for doorlocks in commercial buildings with multiple tenants, such as office buildings, hotels, student accommodation and storage facilities. Each tenant is given a key that only unlocks their own door, called the change key, but the second key is the master key, which unlocks all the doors, and is usually kept by the building manager, so they can enter any room in the building. In a master keyed lock, some or all of the pin chambers in the lock have three pins in them instead of two. Between the driver pin and the key pin is a third pin called the spacer pin, also known as a master wafer. Thus each pin line has two shear points, one where the driver and spacer pins meet, and one where the spacer and key pins meet. So the lock will open with two keys; one aligns the first set of shear points and the other aligns the second set of shear points. The locks are manufactured so one set of shear points is unique to each lock, while the second set is identical in all the locks. A downside of a lock configured in this way is that it may be easier to pick, because a pin stack with more shear points offers more chances for a picking attack to succeed. A more secure type of mechanism has two separate tumblers, each opened by one key. More complicated master key lock systems are also made, with two or more levels of master keying, so there can be subordinate master keys that open only certain subsets of the locks, and a top level master key that opens all the locks.
Қалқаны бұру
Негізгі шыналы құлыптың өзі бірнеше құлып ашу әдістеріне осал. Ең тікелейлері – құлыпты соққылау және жылдам ашу құралдары. Осыған қарсы күресу үшін көптеген жоғары қауіпсіздік цилиндрлері әртүрлі арнайы тіректерді қамтиды, олар жиынтығында қауіпсіздік тіректер деп аталады, және олар жылдам ашу құралы немесе соққы кілті қолданылған жағдайда құлып цилиндрінде ілініп қалуға арналған. Қауіпсіздік тіректердің кейбір түрлері – мата тіректері, олар матаға оралған тіректерге ұқсас болғандықтан, сондай аталған, және тісті тіректер, олар жетекші және/немесе кілт тіректер болып табылады, олардың бетіне бірі немесе бірнеше тар ойықтар жасалған, олар тісті ойықтар деп аталады. Бұл екі тірек модификациясы да тәжірибесіз немесе мүмкіндікті пайдаланушы құлып ашушыға құлыптың өзегінің ішінара бұрылуына немесе қосымша дыбыстар шығуына байланысты прогресс иллюзиясын тудыруы мүмкін. Бұл тірек орналасқандай көрінуі мүмкін, бірақ шындығында ол әлі де қиылыс сызығын бұғаттап, құлыптың ашылуына кедерілгі келтіруде. Осы және басқа да қауіпсіздік тіректердің дизайны уақытты ұзартуға (ұсталу мүмкіндігін арттыруға) және күрделілікті арттыру арқылы осы қарсы шараларды қалай жеңуді білмейтін шабуылшыны тоқтатуға көмектеседі. Жалпы айтқанда, жеткілікті тәжірибелі құлып ашушының шабуылы ақырында сәтті болуы мүмкін. Кейбір қауіпсіздік тіректер, сондай-ақ әртүрлі серіппелердің конструкциясы соққылау шабуылының сәтті болу ықтималдығын азайтуы мүмкін, бірақ бұл жұмыс кілтіндегі жанындағы кесулер арасындағы тістің биіктігінің айырмашылығы сияқты факторларға байланысты болуы мүмкін.
The basic pin tumbler lock alone is vulnerable to several lock picking methods. The most straightforward include lock bumping and snap guns. To combat this, many higher security cylinders incorporate the use of a variety of specialised pins, collectively known as security pins, that are designed to catch in the lock cylinder if a snap gun or bump key is used. Some types of security pin are spool pins that have a narrow machined waist, so called because they resemble a cotton spool, and serrated pins which are driver and/or key pins that have one or more narrow grooves cut into them, known as serrations. Both these pin modifications can give an inexperienced or opportunist lock picker the illusion of progress by causing the lock core to partially rotate or emit extra clicks. These may make the pin appear to be set when in fact it is still blocking the shear line and preventing the lock from opening. These and other security pin designs can add delay (increasing the chance of being apprehended) and, by adding complexity, may deter an attacker who does not know how to defeat these countermeasures. Generally speaking, an attack by a sufficiently experienced picker may eventually succeed. Some security pins as well as different spring designs can also make a bumping attack less likely to succeed, though this may depend on factors such as the degree of variation in bitting height between adjacent cuts in the operating key.
Қалқаның бұзылуы
Құлыпты сындырып ашу – цилиндрлі құлыптардың белгілі бір түрлеріне қатысты мәжбүрлеп кіру әдісі, мысалы, Еуропа цилиндрі, ол Еуропадағы ПВХ есіктерде жиі кездеседі. Құлыпты сындырып ашу құлып цилиндріне, әдетте құлыптағыш инелермен, күшті бұру күшін қолдануды қамтиды, соның салдарынан механизм бұзылып, құлыпқа кіруге мүмкіндік туады. Құлыпты сындырып, кіру үшін 50 секундтан 2 минутқа дейін уақыт кетеді. Ұлыбритания полициясы ел бойынша шамамен 22 миллион есік құлыпты сындырып ашу қаупіне тап болуы мүмкін деп бағалап отыр. Құлыптың әлсіз жері, яғни ұстағыш болттың жіңішке бөліктен өтетін жері болғанда құлыпты сындырып ашу мүмкін болады. Соңғы жаңалық – құлыптың негізгі корпусынан сындырылатын алдыңғы бөлігін жасау, бұл механизмнің жеткілікті бөлігін қалдырып, құлыпты ашуға мүмкіндік бермейді. Кейбір конструкциялар бірнеше «құрбандық» бөліктерден тұрады, бұл есікті шабуыл жасалған жақтан (тіпті кілтпен болса да) ашуды тоқтатып, есіктің екінші жағынан ашылуына мүмкіндік береді.
Lock snapping is a method of forced entry that certain types of cylinder locks are vulnerable to, such as the euro cylinder which are commonly found on uPVC doors in Europe. Lock snapping involves applying a strong torque force to the lock cylinder, usually with a pair of locking pliers, thereby breaking the mechanism and allowing access to the latch. It can take between 50 seconds and 2 minutes to snap the lock and gain entry. Police in the UK have estimated that around 22 million doors throughout the country could be at risk from lock snapping. Lock snapping is possible when the lock has a weakness where the retaining bolt passes through a thinner part of the lock. A recent development is to build a lock with a front section that snaps off the main body, leaving enough of the mechanism behind to prevent access to the operating latch. Some designs feature more than one sacrificial section which can stop the door from being opened from the attacked side (even with the key) while allowing the door to be opened from the other side.
Ұрлық
Қылмыскерлер есік құлыптары мен тұтқаларының айналасындағы ПВХ немесе композиттік материалды нысанаға алу үшін кішкентай оттық қолданады. Мұның себебі – еуро құлып аймағына бағытталған, есікке жеткілікті тереңдікте тесік жасау. Тесік жасағаннан кейін мақсат – нашар сапалы еуро цилиндр құлыптың қорбандық сызықтарынан асып, құлыпты ұстап тұратын орталық бұранда тесігіне және одан жоғары орналасқан еуро құлыптың камералық механизмге (құлыпты ашатын және жабатын механизм) жете алу. Еуро құлыптың нашар тұсы – құлыпты орнында ұстап тұратын орталық бұранда тесігі. Құлыптың бастапқы қорбандық сызықтарын бұзғаннан кейін, ұры цилиндр құлыптың ортасындағы бұранда тесігіне қысым түсіреді, нәтижесінде құлып стандартты әдіспен оңай сындырылады.
Criminals utilise a small blow torch to target the area of uPVC or composite material surrounding the euro lock and door handle. The reason for this is to create a hole deep enough to reach deep into the door concentrating on the euro lock area. The goal once having created the hole is to reach with mole grips deep past any sacrificial lines of an inferior euro cylinder lock. The weak point of any euro lock is the centre screw hole which essentially holds the lock in place but also above this centre screw hole is the euro locks cam switch which is the switch that locks and unlocks the door. Once past the initial sacrificial lines of the euro lock, the burglar applies pressure to the screw hole area located in the centre of the cylinder lock, which then breaks easily as per a standard lock snapping method.
Қауіпті жағдайлардан қорғау
Сатылған қауіпсіз SS312 Diamond немесе TS007 3 жұлдыз стандартына сай келетін цилиндрлер бұрғылау, құлыпты ашу, соққылау, сындыру және кілт ойығын алып тастау сияқты шабуыл әдістерінен қорғайды. Күшейтілген цилиндрлі есік құлыптарын орнатқанда, олардың тиімді қауіпсіздік есік тұтқасымен (қол тұтқасымен) үйлесімділігін тексеру ұсынылады.
Cylinders that meet either Sold Secure SS312 Diamond or TS007 3 Star standard will protect against drilling, picking, bumping, snapping, and plug extraction methods of attack. When fitting uprated cylinder door locks it is advisable to make sure they are paired with an effective security door furniture (handle).