Кіріспе
Брест (фр. Brest;) – Бреттань аймағындағы Финистер департаментіндегі порты бар қала. Жарты аралдың батыс жағасынан және материктік Францияның батыс шетінен көп алыс емес, қорғалған шығанақта орналасқан Брест – маңызды порт және Тулоннан кейін Францияның екінші ірі әскери порты. Қала Францияның батыс шетінде орналасқан. 2020 жылғы мәлімет бойынша 139 456 тұрғыны бар. Брест – Финистердегі ең ірі қала, бірақ департамент префектурасы (әкімшілік орталығы) Квинпер қаласында, одан әлдеқайда кішкентай жерде орналасқан. Орта ғасырларда Брест тарихы оның қамалының тарихымен тығыз байланысты болды. 1631 жылы Ришелье оны әскери портқа айналдырды. Көпсалалы университетпен қатар, Батыс Бретань университеті Брест және оның айналасындағы ауданда бірнеше беделді француз элиталық мектептері бар, мысалы, Эколь Наваль (Француз теңіз академиясы), Телеком Бретань және Бретаньдің Жоғары Ұлттық Қосымша Техникалық Мектебі (ENSTA Бретань, бұрын ENSIETA). Брест – теңіз саласына бағытталған маңызды ғылыми-зерттеу орталығы, оның ішінде ең ірі Ifremer (Теңізді пайдалану жөніндегі француз ғылыми-зерттеу институты), Le Cedre (Судың кездейсоқ ластануын зерттеу, құжаттау және тәжірибе жүргізу орталығы) және Франциялық Полярлық институты орналасқан. Брест тарихы 17 ғасырдан бері теңізбен байланысты: 1752 жылы осы қалада Теңіз академиясы (Académie de Marine) құрылды. «Шарль де Голль» француз әскери кемесі де осы жерде салынған. Әр төрт жыл сайын Брест қаласында теңіз, қайықтар және теңізшілердің халықаралық фестивалі өтеді – бұл әлемнің түкпір-түкпірінен келген ескі кемелердің кездесуі («Брест тонерлері»).
Brest (bʁɛst; ) is a port city in the Finistère department, Brittany. Located in a sheltered bay not far from the western tip of a peninsula and the western extremity of metropolitan France, Brest is an important harbour and the second largest French military port after Toulon. The city is located on the western edge of continental France. With 139,456 inhabitants (2020), Although Brest is by far the largest city in Finistère, the préfecture (administrative seat) of the department is in the much smaller town of Quimper. During the Middle Ages, the history of Brest was the history of its castle. Then Richelieu made it a military harbour in 1631. Besides a multidisciplinary university, the University of Western Brittany, Brest and its surrounding area possess several prestigious French elite schools such as École Navale (the French Naval Academy), Télécom Bretagne and the Superior National School of Advanced Techniques of Brittany (ENSTA Bretagne, formerly ENSIETA). Brest is also an important research centre, mainly focused on the sea, with among others the largest Ifremer (French Research Institute for Exploitation of the Sea) centre, le Cedre (Centre of Documentation, Research and Experimentation on Accidental Water Pollution) and the French Polar Institute. Brest's history has since the 17th century been linked to the sea: the Académie de Marine (Naval Academy) was founded in 1752 in this city. The aircraft carrier French aircraft carrier Charles de Gaulle was built there. Every four years, Brest hosts the international festival of the sea, boats and sailors: it is a meeting of old riggings from around the world (Les Tonnerres de Brest).
Тарих
Қаланың атауы алғаш рет Бреста деп тіркелген; ол *brigs, «төбе» деген кельт сөзінен туындаған болуы мүмкін. 1240 жылға дейін Брест туралы нақты ештеңе белгілі емес, содан кейін Леон лорды Харви V оны Бретань герцогы Джон I-ге өткізген. 1342 жылы Брест қаласы Бретань герцогы Джон IV-ке берілді, ол 1397 жылға дейін ағылшындардың билігінде болды. Бұл ағылшындар үшін стратегиялық маңызға ие болды, өйткені олардың Гаскониямен байланысын сақтауға көмектесті. Орта ғасырларда Бресттің маңыздылығы соншалық, «Брест әміршісі емес, Бретань герцогы емес» деген мақал пайда болды. Франция королі Франциск I-нің Бретань герцогы Аннаның қызы Клодқа үйленуінен кейін, Бресттің толық билігі – герцогтіктің қалған бөлігімен бірге 1491 жылы француз тәжіне көшті. Екінші дүниежүзілік соғыста немістер Бресте ірі суасты кемелер базасын ұстады. RAF бомбалаушыларының ұшу қашықтығында болғанына қарамастан, ол неміс әскери-теңіз күштерінің бір бөлігі үшін де база болды, жөндеу мүмкіндіктерін және Атлант мұхитына тікелей қол жеткізуді қамтамасыз етті. 1941 жылдың көп бөлігінде неміс «Шарнхорст», «Гнейзенау» және «Принц Эйген» кемелері кемежайларда жөндеуден өтті. Суасты және суүсті кемелерін жөндеу жұмыстарында неміс және француз жұмысшылары жұмыс істеді, соның ішінде жұмыс күшінің көп бөлігі француз жұмысшыларынан құралды; оларға үлкен сенім артылды. 1944 жылы одақтастардың Нормандияға шабуылынан кейін, қала Брест шайқасында толығымен қиратылды, тек аз ғана ғимараттар сақталды. Соғыстан кейін Батыс Германия үкіметі Брест қаласының үйсіз және жағдайы нашар азаматтарына қаланың қирауы үшін өтемақы ретінде бірнеше миллиард неміс маркасын төледі. Бүгінгі күні қайта салынған қаланың көп бөлігі гранит және бетоннан тұрғызылған ғимараттардан құралған. Француз әскери-теңіз базасында қазір Брест теңіз оқу орталығы орналасқан. Соғыстан кейінгі Нюрнберг процесінде 1940 жылғы неміс адмиралы және Seekriegsleitung штабының бастығы Курт Фрике жазған меморандум дәлел ретінде ұсынылды, онда қала соғыстан кейін неміс анклавы ретінде қызмет етуі мүмкін екендігі айтылды. 1972 жылы француз әскери-теңіз күштері Брест жолдарындағы (Rade de Brest) Лонг аралында ядролық қарулы суасты кемелерінің (азау) базасын ашты. Бұл Францияның ядролық қарумен жабдықталған баллистикалық зымыран тасымалдайтын суасты кемелері үшін маңызды база болып табылады.
Елтаңба
Брест қаласының гербы екіге бөлінген: сол жағында бұрынғы Франция Корольдігінің үш лилия гүлі бейнеленген, ал оң жағында Бретань Герцогтығының құндыз терісінің суреті бар. Бұл герб алғаш рет 15 шілде 1683 жылғы қалалық кеңестің отырыс тізілімінде пайдаланылған. Сонымен қатар, ол Bourg la Reine қаласының гербымен толық сәйкес келеді.
Көрікті жерлер
Пон де Рекувранс (Рекувранс көпірі, биіктігі 64 м / 210 фут), әскери арсенал және Сиам көшесі (Сиам көшесі) – басқа да тамаша көрікті орындар. Қаланың ең көне ескерткіштері – қамал мен Тангуй мұнарасы. Тангуй мұнарасындағы мұражайда Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Брест қаласын бейнелейтін диорамалар жинағы орналасқан. Ежелгі қамал ішінде орналасқан Брест теңіз мұражайында Брестің теңіз тарихына арналған экспонаттар, сондай-ақ аквариум мен Океанополис теңіз орталығы бар. Қалада сирек кездесетін түрлерге маманданған атақты ботаникалық бақ – Брест ұлттық ботаникалық консерваториясы, сонымен қатар Clermont Tonnerre әскери госпиталінің ботаникалық бағы да бар. Брест қаласында қамал мен Тангуй мұнарасы сияқты бірнеше ескерткіштерден басқа, тарихи архитектураның көптеген үлгілері сақталмаған. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастардың неміс суасты кемелерін жою мақсатымен жүргізген қарқынды бомбалаудың салдарынан болды. 1950 жылдары қала көп мөлшерде бетон қолданып, асығыс түрде қайта жаңартылды. Рекувранс, қаланың батыс жағалауында, 17 ғасырға дейін сақталған Сент-Мало көшесі бар. Қаладан бірнеше шақырым жерде құмды жағажайлар, үңгірлер және биік гранитті жартастар сияқты әртүрлі ландшафттарды көруге болады. Аймақта күнге күю, жел серфингі, яхтинг және балық аулау танымал. Брест Наполеон соғыстары кезінде кеме құрылысының маңызды порты болды. Теңіз порты, көбінесе тасқа қазылған, Пенфельд өзенінің екі жағалауына созылып жатыр.
География
Брест Бретаньның батыс шетінде, Брест табиғи жол айлағының (rade de Brest) кіреберісіне жақын орналасқан. Қала керемет, құрлыққа енбейтін шығанақтың солтүстігінде жатыр және Пенфельд өзенімен бөлінген екі төбенің беткейлерін алып жатыр. Қаланың сол жағалауы Бресттің өзі саналады, ал оң жағалауы Рекувран деп белгілі. Қаланың шығысында кеңейген қала маңындағы аудандар бар. Беткейлер кейбір жерлерде соншалықты тік, әрі төменгі қаладан жоғарғы қалаға көтерілу үшін баспалдақтар қолданылады, тіпті бір үйдің екінші немесе үшінші қабаты келесі үйдің бірінші қабатының деңгейінде болуы мүмкін.
Климат
Брест мұхиттық климатқа ие (Köppen: Cfb). Теңіздің әсерінен Брест француз стандарттары бойынша салыстырмалы түрде салқын жаздарға ие, шілде айының күндізгі температурасы Батыс Еуропадағы орташа температурадан төмен болады. Жаңбыр жыл бойы жиі жауады, бірақ қар жауу аздаған ғана кездеседі, себебі қысқы түндері температура көбінесе нөлден бірнеше градус жоғары болады. 2022 жылдың 18 шілдесінде 39,3 °C (103 °F) ең жоғары температура тіркелді.
Көлік
Брест теміржол станциясы, Gare de Brest, Ренне және Париж қалаларымен байланысты, сондай-ақ Бретань аймағындағы басқа станцияларға да қызмет көрсетеді. Парижге TGV пойызбен саяхат етуге шамамен үш сағат сорока минут уақыт кетеді. 2012 жылдың маусым айында қала орталығының солтүстік-шығысындағы Порте-де-Гуесну және Порте-де-Гипаваспен байланысатын 28 аялдамадан тұратын жаңа трамвай желісі ашылды. Брест халықаралық әуежайы, Брест Бретань әуежайы, негізінен Париж, Лондон, Ницца, Лион және Дублин қалаларымен байланысқан. Басты оператор – Air France (оның еншілес компаниясы HOP! арқылы). Брест халықаралық әуежайы жолаушылар ағыны бойынша Бретань аймағының ең ірі әуежайы болып табылады, аймақтың жолаушылар ағынының 45% осы әуежай арқылы өтеді, 2010 жылы 919 404 жолаушы тасымалданды. Жаңа терминал 2007 жылдың 12 желтоқсанынан бері пайдалануда және жылына 1,8 миллион жолаушыға дейін қабылдай алады. Брест порты негізінен жаппай жүктерге, көмірсутектерге және жүк контейнерлеріне арналған. Порттың инфрақұрылымы ең заманауи үлкен кемелерді қабылдауға мүмкіндік береді. Брест қаласында круиздік кемелерге арналған порт та орналасқан.
Экономика
Өзінің орналасуына байланысты Брест Америкадан қолжетімді алғашқы француз порты болып саналады. Кеме қатынасы үлкен бизнес, бірақ Нант пен Сент-Назер әлдеқайда үлкен доктар ұсынады және ірі кемелерді көбірек тартады. Брест француз сауда портының тоғызыншысы болып табылады, онда кеме жөндеу және техникалық қызмет көрсету де қамтылған. Бресттің қорғалған орналасуы оның портының кез келген типтегі кемелерді қабылдауға ыңғайлы екенін білдіреді – ең кішкентай қайықтан бастап ең үлкен әуе кемесіне дейін (Нимиц бірнеше рет келді). Кеме құрылысы да маңызды сала: мысалы, француз әуе кемесі Шарль де Голль Брест қаласындағы Direction des Constructions Navales (DCN) компаниясымен салынған. Әскери тапсырыстарға бағытталған индустрияландырылған қаланың бейнесіне қарамастан, қызмет көрсету секторы экономикалық белсенділіктің 75% құрайды. Қызмет көрсету секторының маңызы артып келеді, ал индустриялық белсенділік төмендеп жатыр, бұл Бресттегі жұмысшы табының санының өзгермеуін түсіндіреді. Брестте Arkéa банктік тобы сияқты көптеген еншілес компаниялардың кеңселері де орналасқан. Зерттеу және жобалау саласы маңыздырақ бола түсуде. Брест Еуропадағы теңіз ғылымдары мен техникасының ең ірі орталығы деп мәлімдейді: теңіз саласындағы француз зерттеулерінің 60% Брестте жүргізіледі.
Бретон тілі
Брест қаласында бретон тілі кеңінен қолданылмайды, дегенмен 1789 жылғы Француз революциясына дейін бұл Батыс Бретаньдағы жалғыз француз тілінде сөйлейтін қала болған, ал сол кездегі айналасындағы ауылдар толығымен бретон тілінде сөйлеген. Францияның басқа да азшылық тілдері сияқты, бретон тілінің де Францияда ресми мәртебесі жоқ. 2006 жылғы 16 маусымда муниципалитет Ya d'ar brezhoneg бағдарламасы арқылы бретон тілін жаңғыртуға бағытталған тілдік жоспарды іске қосты. 2008 жылы бастауыш мектеп оқушыларының 1,94% француз-бретон екі тілді Diwan мектептеріне қатысты. Екі тілді мектептерден өзге, бретон тілі кейбір мектептер мен университеттерде де оқытылады. Sked бірлестігі барлық бретон мәдени шараларын үйлестіреді.
Мәдениет
Қала өзінің ұзақ теңіз тарихын тойлау үшін бірнеше шаралар өткізеді. Олардың ең ірісі төрт жылда бір рет ұйымдастырылады, ол кезде қалада үлкен кемелер фестивалі болады. Соңғы мұндай кеме фестивалі "Брест дауы 2016" болды. COVID-19 пандемиясының салдарынан келесі шара 2022 жылға жоспарланған. Брест қаласы жыл сайынғы "Брест Еуропалық қысқаметражды фильмдер фестивалі" фестиваліне де төңкерілді. Қала 1982 жылы Райнер Вернер Фассбиндер режиссерлік еткен "Кверэль" көркем фильмінің түсірілім алаңы болды, ол Жан Женедің 1947 жылғы "Кверэль де Брест" романына негізделген.
Ас мәзірі
Бриттанияның ең танымал жергілікті дәмді тағамы – бретондық креп, теңіз өнімдерінен бөлек, басты ас мәдениетінің ерекшелігі болып табылады. Көптеген крептерге арналған мейрамханалар (креперилер деп аталады) бар. Көбінесе бретондық алма сидрі ұсынылады. Дәстүрлі печеньелердің ішінде Traou Mad бар, ол шотланд шортбредіне ұқсас, толық майлы сары майлы печенье.
Спорт
Брест үш рет, 1952, 1974 және 2008 жылдары «Тур де Франс» жарысының бастапқы кезеңін қабылдады. 2021 жылғы «Тур де Франс» 2021 жылдың 26 маусымында Брест қаласынан басталуы тиіс. 2018 жылғы «Тур де Франс» жарысының 6-шы кезеңі Брест қаласынан басталды. 1901 жылдан бері Брест «Париж-Брест-Париж» велосипедтік төзімділік жарысының орталық нүктесі болып табылады. Брест қаласында «Брестоа 29» футбол клубы, Франция футбол лигасы жүйесінің жоғарғы дивизионында ойнайды. Брест сонымен қатар «Брест Альбатрос» хоккей клубының да үйі, «Лига Магнус» шайбалы хоккей лигасында ойнайды және 1996 және 1997 жылдары лига титулын жеңіп алды. 2002 жылы Брест командасы – «Брест ЛК» француз throwball-дың бірінші дивизионына өтті, бірақ кейін қаржылық қиындықтарға байланысты төмен дивизионға түсірілді. Клуб жақында ирландтық үлгідегі инфрақұрылымды қабылдады.