Кіріспе

Франциядағы қала Нант (/nɒ̃/, /USalso/nɑː/n////s/, nɑ̃t; Галло: Naunnt немесе Nantt;) – Францияның Атлантикалық Луара департаментінде, Луара өзенінің жағасында орналасқан қала. Қала Францияның алтыншы ірі қаласы болып табылады, Нант қаласында 320 732 адам тұрады, ал агломерациясының халқы шамамен 1 миллионға жетеді (2020 жылғы мәлімет). Сен-Назерь портымен бірге, Луара сағасында орналасқан Нант, Францияның солтүстік-батыс агломерациясының маңызды орталықтарының бірі. Қала Атлантикалық Луара департаменті мен Луара аймағының әкімшілік орталығы болып табылады, бұл Францияның 18 аймағының бірі. Тарихи және мәдени тұрғыдан Нант Бретань герцогтығы мен провинциясының құрамына кірген, бірақ қазіргі әкімшілік Бретань аймағына кірмеуі даулы мәселе болып қана қоймай, сынға ұшырауда. Нант классикалық антикалық дәуірде Луарадағы маңызды порт ретінде танылған. Рим империясының соңында епископтық орын болған, бірақ 851 жылы бретондықтар басып алған. Нант 15 ғасырдағы Бретань герцогтарының резиденциясы болғанымен, 1532 жылы Бретань Франциямен біріккеннен кейін Рен провинциялық астанаға айналды. 17 ғасырда француз колониялық империясы құрылғаннан кейін, Нант Францияның ең ірі портына айналды және 18 ғасырдағы француздық Атлантикалық құл саудасының шамамен жартысына жауапты болды. Француз революциясы экономикалық құлдырауға алып келді, бірақ 1850 жылдан кейін Нант кеме жасау және тамақ өңдеу сияқты қуатты өнеркәсіптерді дамытты. 20 ғасырдың екінші жартысындағы деиндустриализация қаланың қызмет көрсету экономикасына көшуіне ықпал етті. 2020 жылы Жаһандану және әлемдік қалаларды зерттеу желісі Нантты «Гамма» санатындағы әлемдік қала деп таныды. Бұл көрсеткіш бойынша Францияда Париж мен Лионнан кейін үшінші орында тұр. «Гамма» санатына Алжир, Орландо, Порту, Турин және Лейпциг сияқты қалалар кіреді. Нант тұрғын үшін өте қолайлы қала ретінде танымал және 2013 жылы «Еуропаның жасыл астанасы» атағын алды. Еуропалық комиссия қаланың ауаның ластануын және CO2 эмиссиясын азайтуға жасаған күш-жігерін, жоғары сапалы және тиімді қоғамдық көлік жүйесін, сондай-ақ жасыл аймақтары мен Natura 2000 аймақтарының биологиялық әртүрлілігін атап өтті.

Этимология

Нант, б.з.д. екінші ғасырдың соңы мен бірінші ғасырдың басында Луараның сол жағасында, Эрдермен қосылған жерге қоныстанған Намнет тайпасының есімімен аталған. Намнет атауының шығу тегі белгісіз, бірақ ол галликалық *nant 'өзен, ағыс' (кельттікке дейінгі *nanto 'арқалық') немесе Амниттерден, басқа тайпалық атау, мүмкін 'өзеннің адамдары' дегенді білдіреді деп есептеледі. Оның алғашқы жазбадағы атауы грек жазушысы Птолемейге жатады, ол елді мекенді Κονδηούινκον (Kondēoúinkon) және Κονδιούινκον (Kondioúinkon) деп атады – География еңбегінде, бұл Κονδηούικον (Kondēoúikon) деп оқылуы мүмкін. Гало-рим дәуірінде атау латыншаландырылып, Condevincum (ең көп таралған түрі), Condevicnum, Condivicnum және Condivincum болып өзгерді. Condevincumның шығу тегі нақты емес болса да, ол галликалық condate 'қосылу' сөзімен байланысты сияқты. Қала атауының Намнет түбірі Рим дәуірінің соңында пайда болды, ол Portus Namnetum "Намнет порты" және civitas Namnetum 'Намнет қаласы' деп аталды. Аймақтағы басқа қалалар сияқты (оның ішінде Париж), оның атауы IV ғасырда галликалық атаумен ауыстырылды: Lutetia Парижге (Паризи тайпасының қаласы), ал Darioritum Ваннеске (Венети тайпасының қаласы) айналды. Нант атауы дамып, бесінші ғасырда Nanetiæ және Namnetis, ал алтыншы ғасырдан кейін Нант болып өзгерді, орта буынның жоғалуы (синокопа) арқылы.

Қазіргі кездегі айтылу және лақап есімдер

Нант қаласы [nɑ̃t] деп айтылады, ал қала тұрғындары – нанттықтар [nɑ̃tɛ] деп аталады. Галло тілінде, дәстүрлі түрде Нант аймағында қолданылатын тілде, қала Нуант немесе Нант деп жазылады және француз тіліндегідей айтылады, бірақ солтүстік диалект сөйлейтіндер оны созырақ айтады. Бретон тілінде Нант – Наонед немесе ан Наонед деп аталады, соңғысы сирек қолданылады және бретон тіліндегі топонимдерде француз тіліне қарағанда анықтауыштар жиі қолданылатынын көрсетеді. Нанттың тарихи лақап аты – «Батыстың Венециясы», ол 1920-1930 жылдары құрғатылған ескі қаладағы көптеген кемежайлар мен өзен арналарына сілтеме жасайды. Қала көбінесе «Герцогтар қаласы [Бретань герцогтары]» (la Cité des Ducs) деп белгілі, өйткені онда қамал және бұрынғы герцогтық резиденция орналасқан.

Тарихқа дейінгі және ежелгі кезең

Қазіргі Нант қаласының алғашқы тұрғындары қола дәуірінде қоныстанды, бірақ айналасындағы өңірлерден кейін (сол өңірлерде Нантта жоқ неолиттік ескерткіштер бар). Алғашқы тұрғындарды аймақтың жер астындағы темір мен қалайы кен орындары қызықтырған. Бұл аймақ Аббарец пен Пирияктан алынған қалайыны Ирландияға дейін экспорттаған. 1000 жылға жуық саудадан кейін, б.з.д. 900 жыл шамасында жергілікті өнеркәсіп пайда болды; қалада б.з.д. сегізінші және жетінші ғасырларға жататын ұстаханалардың қалдықтары табылды. Нант, грек тарихшылары Страбон мен Полибийдің айтуынша, Луардың құйылыс жерінде орналасқан Корбилоның ірі галлдық қонысы болған болуы мүмкін. VII ғасырдан бастап б.з.б. I ғасырдағы Римнің жаулап алуына дейінгі тарихы жеткілікті жазылмаған, және б.з. I ғасырында Тиберий билік құрғанға дейін бұл аймақта қала болғандығына ешқандай дәлел жоқ. Галлия кезеңінде, ол Луардың солтүстік жағалауына дейінгі аумақта Венетимен одақтас Намнеттер халқының астанасы болды. Аймақтағы бәсекелестерге Пиктондар кірді, олар Луардың оңтүстігіндегі Ратиатум (қазіргі Резе) қаласындағы аймақты біздің заманымыздың екінші ғасырының соңына дейін бақылады. Август тұсында құрылған Ратиатум, Нанттан тез дамыды және аймақтағы маңызды порты болды. Нант германдықтардың шабуылынан кейін Ратиатум құлағанда өсе бастады. Саудагерлер Атлант мұхитының бағыттарынан гөрі құрлықтағы жолдарды артық көргендіктен, Рим билігінде Нант ірі қалаға айналмады. Қалада театр немесе амфитеатр сияқты ыңғайлылықтар болмаса да, онда кәріздер, қоғамдық моншалар және Марс Муллоға арналған ғибадатхана болды. 275 жылы герман тайпаларының шабуылынан кейін Нант тұрғындары қабырға салды; мұндай қорғаныс айналасындағы галл қалаларында да кең таралды. Нант қаласының қабырғасы, ішінде , Галлиядағы ең үлкен қабырғалардың бірі болды. Христиан діні үшінші ғасырда енгізілді. 288–290 жылдары алғашқы жергілікті шейіттер (Донатиан мен Рогациан) өлімге кесілді, ал төртінші ғасырда собор салынды.

Орта ғасырлар

Орта ғасырдың басында Нант, аймақтың көп бөлігі сияқты, Рим империясының құрамына кірді. Британияның көптеген аймақтарында маңызды бретондықтар қоныстанғанмен (Риммен байланысты әлсіздеткен), Нант V ғасырда империя құлағанға дейін оның одақтасы болып қалды. 490 жылы Клодвиг I басқарған франктар қаланы (шығыс Бретаньмен бірге) алпыс күндік қоршаудан кейін вестготтардан басып алды; ол бретондарға қарсы бекініс ретінде пайдаланылды. VIII ғасырда Карл I кезінде қала Бретон маршының астанасы болды, бұл Каролинг империясын бретондықтардың шапқыншылығынан қорғайтын шекаралық аймақ еді. Бретон маршының алғашқы губернаторы – Роланд, оның ерліктері «Франция жырлары» деп белгілі әдебиеттер жинағында мифтендірілген. 814 жылы Карл I қайтыс болғаннан кейін бретон әскерлері маршқа басып кірді және франктармен шайқасты. Номино (бретон) 850 жылы Нантты басып алып, Бретаньдің алғашқы герцогы болды. Бретондық феодалдардың арасындағы қақтығыстар Нанттағы бретондық биліктің алғашқы онжылдықтарын белгіледі, бұл қаланы викингтердің шабуылына осал етті. Нанттағы ең ірі викинг шабуылы 843 жылы болды, онда викинг сарбаздары епископты өлтірді, бірақ сол уақытта қалада қоныстанбады. 919 жылы Нант викингтердің билігіне көшті, бірақ 937 жылы Бретань герцогы Алан II норвегиялықтарды қаладан қуды. Францияда феодализм 10 және 11 ғасырларда қалыптасты, ал Нант 9 ғасырда құрылған графтықтың орталығы болды. 13 ғасырдың басына дейін қала Бретань герцогтары мен Анжу графтары (Плантагенеттер әулеті) арасындағы мұрагерлік дағдарыстарға ұшырады, нәтижесінде қала бірнеше рет қолы ауысты. 14 ғасырда Бретань мұрагерлік соғысты бастан кешірді, ол Монфорт әулетінің герцогтік таққа отыруымен аяқталды. Монфорттар француз корольдерінің билігінен азаттық алғысы келді және бретондық институттарды нығайтты. Олар өздерінің негізгі резиденциясы ретінде Бретаньдегі ең ірі қала – Нантты (халық саны 10 000-нан астам) таңдады және оны өз кеңесінің, қазынасының және кеңсесінің орнына айналдырды. Орта ғасырларда маңызсыз болған портық сауда қаланың негізгі қызметіне айналды. Нант шетелдермен сауда жасады, Бурнефтен тұз, шарап, мата және қанап (көбінесе Британ аралдарына) экспорттады. 15 ғасыр Нанттың алғашқы алтын ғасыры деп есептеледі. Франциск II билігінде 1387 және 1415 жылдар аралығында болған соғыстар мен дауылдардан кейін жөндеуді қажет ететін қалада көптеген жақсартулар жасалды. Көптеген ғимараттар салынды немесе қайта жаңартылды (соның ішінде собор және сарай), ал 1460 жылы Бретаньдегі алғашқы Нант университеті құрылды.

Қазіргі заман

1491 жылы Бретаньның Аннасы Франция королі VIII Карлға үйленуі Бретань герцогтігінің француз тәжімен бірігуіне бастама берді, бұл 1532 жылы Франция королі I Франциск бекітті. Одақ Франция мен Бретань арасындағы ұзақ феодалдық қақтығыстарды аяқтады, корольдің бретондықтар үстінен билігін қайта орнатты. Тәуелсіздігін бағындырғаны үшін Бретань өзінің құқықтарын сақтап қалды. Көптеген бретондық институттар сақталғанымен, бірігу Реннге (герцогтық тәж кигізілетін орын) тиімді болды. Ренн көптеген заңдық және әкімшілік мекемелерді қабылдады, ал Нант өз Есеп палатасымен қаржылық рөлін сақтап қалды. 1562-1598 жылдардағы француз дін соғыстары кезінде қала Католик лигасының бекінісіне айналды. 1589 жылы Францияның протестант Генрих IV-нің Франция тағына отыруына Бретань губернаторы, Меркуар герцогы қарсылық көрсетті. Герцог Нантта Испаниямен одақтасып, Франциядан тәуелсіздік алу үшін жеке үкімет құрды. Испан көмегімен алғашқы жетістіктерге қарамастан, 1598 жылы ол Генрих IV-ке мойынсұнды (сол кезде католиктік дінге көшкен); қалада Нант эдиктісіне (Францияда протестантизмді заңдастыру) қол қойылды, бұл француз дін соғыстарын аяқтады. Дегенмен, қала тұрғындарының басым бөлігі католик дінін ұстанды (жақын орналасқан Ла-Рошельден өзгеше), ал жергілікті протестант қауымы 1000-нан аспады. 1600 жылға қарай, жағалаудағы кеме қатынасы және жергілікті өнімдердің экспорты (тұз, шарап және мата) жергілікті экономиканың басты саласы болды. 17 ғасырдың ортасында жергілікті тұз өндіру орындарының толып кетуі және шарап экспортының төмендеуі Нантты басқа да қызмет түрлерін іздеуге мәжбүр етті. Жергілікті кеме иелері 1640 жылдары француздық Батыс Индиядан (Мартиника, Гваделупа және Сент-Доминг) қант импорттауды бастады, бұл Жан Батист Колбер жүзеге асырған протекционистік реформалар испан колонияларынан (базарды бағындырған) қант импортын шектегеннен кейін тиімді болды. 1664 жылы Нант Францияның сегізінші ірі порты болды, ал 1700 жылы ең ірі портына айналды. Колониялардағы плантацияларға қант, ром, темекі, индиго, кофе және какао өндіру үшін жұмыс күші қажет болды, сондықтан 1706 жылдан бастап Нант кеме иелері африкалық құлдармен сауда жасады. Порт үшбұрышты сауданың бөлігі болды: кемелер құлдарды сатып алу үшін Батыс Африкаға барып, құлдарды Француз Батыс Индиясында сатып, қант және басқа экзотикалық тауарлармен Нантқа оралды. 1707-1793 жылдар аралығында Нант француз құл саудасының 42 пайызын құрады; оның саудагерлері Батыс Индияда шамамен 450 000 африкалық құлды сатты. 18 ғасырда өндірілген тауарлар шикізаттан гөрі тиімді болды. 1750 жылға қарай қалада шамамен он бес қант зауыты, ал 1786 жылы тоғыз мақта зауыты жұмыс істеді. Нант және оның айналасы 18 ғасырда француз баспа матасының негізгі өндірушілері болды, ал Нидерланды қаланың экзотикалық тауарлар бойынша ең ірі тапсырыс берушісі болды. Сауда Нантқа байлық әкелгенімен, қала қабырғаларымен шектелген; 18 ғасырда олардың алынып тасталуы қаланың кеңеюіне мүмкіндік берді. Неоклассикалық алаңдар мен қоғамдық ғимараттар салынды, ал бай саудагерлер сәнді жеке үйлер салды.

Француз төңкерісі

Француз төңкерісі бастапқыда жеке кәсіпкерлікке негізделген буржуазиялық қала – Нанттан қолдау тапты. 1789 жылдың 18 шілдесінде жергілікті тұрғындар Бастилияны шабуылдау үлгісімен Бретань герцогтарының сарайын басып алды. Батыс Францияның католик және консервативті ауылдық аймақтары монархияны жоюға және дін қызметкерлерінің бағынуына қарсы болды. 1793 жылы көршілес Вендеде көтеріліс басталып, қысқа мерзімде айналасындағы өңірлерге тарады. Нант – Англияға қарай Луара өзенінде орналасқан маңызды республикалық гарнизон болды. 1793 жылдың 29 маусымында Вендеден келген 30 мың роялист әскері Нормандияға жол тартқанда (британдықтардан қолдау күтіп) қалаға шабуыл жасады. Он екі мың республикалық сарбаз қарсы тұрып, Нант шайқасының нәтижесінде роялист көшбасшысы Жак Катело қаза тапты. Үш жылдан кейін тағы бір роялист көшбасшысы Франсуа де Шарет Нантта атқыланды. Нант шайқасынан кейін Ұлттық конвент (Француз Республикасын құрған) қаланы революцияға қарсы элементтерден тазартуға шешім қабылдады. Конвент Нантты жемқор саудагерлік қала деп қарады; жергілікті элита француз төңкерісіне аз қолдау көрсетті, себебі оның күшейе берген орталықтандыруы олардың ықпалын азайтты. 1793 жылдың қазанынан 1794 жылдың ақпанына дейін Жан-Батист Карьер қатыгездігімен және аяусыздығымен әйгілі революциялық сотқа төрағалық етті. 12 000-13 000 адам (әскери қызметкерлер мен балалар да бар) тұтқындалды, ал 8 000-11 000 адам тифтен немесе гильотина, ату немесе суға батыру арқылы қаза тапты. Нанттағы суға батыру науқаны бірден көп адамды өлтіру мақсатымен жүзеге асырылды, ал Карьер Луараны «ұлттық ванна» деп атады. Француз төңкерісі жергілікті экономика үшін апатқа ұласты. Құл саудасы құлдықты жою және Сент-Домингоның тәуелсіздігі салдарынан дерлік жойылды, ал Наполеонның континенттік блокадасы басқа еуропалық елдермен сауданы күрт азайтты. Нант 18 ғасырдағы байлығын толыққанды қалпына келтіре алмады; 1807 жылы порт арқылы 43 242 тонна тауар өтті, бұл 1790 жылы 237 716 тоннадан кем.

Өнеркәсіп саласы

Француз революциясынан кейін тыйым салынған құл саудасы, 19 ғасырдың алғашқы онжылдықтарында Нант қаласының негізгі табыс көзі ретінде қайта жанданды. Бұл Атлантика мұхитындағы заңсыз сауданы жүргізген соңғы француз порты болды және ол 1827 жылға дейін жалғасты. 19 ғасырғы құл саудасы бұрынғы ғасырмен салыстырғанда кең ауқымды болған болуы мүмкін, шамамен 400 000 құл колонияларға депортацияланды. Кәсіпкерлер жергілікті көкөніс өндірісі мен бретондық балық аулауын пайдаланып, 1820 жылдары консервілеу өнеркәсібін дамытты, бірақ 1840 және 1850 жылдары Реюньон аралдан әкелінген қант консервілеуді басып озды. Нант саудагерлері Реюньон қантынан салық жеңілдігін алды, ол 1863 жылы қант плантацияларын жұқпалы аурулар қиратқанға дейін тиімді болды. 19 ғасырдың ортасына қарай Гавр мен Марсель Францияның екі маңызды порты болды; біріншісі Америкамен, екіншісі Азиямен сауда жасады. Олар париждік инвестициялардың арқасында өнеркәсіптік революцияны қабылдады, ал Нант пайдалы қызметтерді табуға күресіп, артта қалды. Революцияға дейінгі алтын ғасырды сағынып, жергілікті элита 19 ғасырдың бірінші жартысында саяси және технологиялық прогреске күдікпен қарады. 1851 жылы көптеген пікірталастар мен қарсылықтардан кейін Нант Тур-Сен-Назер темір жолы арқылы Парижбен байланысты. Нант 19 ғасырдың екінші жартысында табысты бизнестерге инвестиция салған бірнеше отбасылардың көмегімен ірі өнеркәсіптік қалаға айналды. 1900 жылы қаланың екі маңызды саласы – азық-түлік өңдеу және кеме жасау болды. Біріншісі, негізінен консервілеу өнеркәсібі, LU бисквит фабрикасын қамтыды, ал екіншісі Франциядағы ең ірі кеме жасаушылардың үш кеме жасау орнымен ұсынылды. Бұл салалар порттық белсенділікті сақтауға көмектесті және ауыл шаруашылығына, қант импортына, тыңайтқыштар өндірісіне, машиналар мен металлургияға мүмкіндік жасады, 1914 жылы Нант және оның айналасында 12 000 адам жұмыс істеді. Ірі, заманауи кемелердің Луараны кесіп өтіп, Нантқа жетуі қиын болғандықтан, 1835 жылы Сен-Назерде жаңа порт құрылды. Сен-Назер, негізінен Нантқа жіберілгенге дейін жүк тасымалдауға арналған, сонымен қатар бәсекелес кеме жасау орындарын салды. Сен-Назер алғаш рет 1868 жылы порттық трафик бойынша Нанттан басып озды. Бәсекелес порттың өсуіне жауап ретінде Нант ірі кемелерге қолжетімді болу үшін Луараға параллель канал салды. 1892 жылы аяқталған канал 1903 және 1914 жылдар аралығында Луараның тиімді тереңдетілуіне байланысты 1910 жылы қолданудан шығарылды.

Жерді қалпына келтіру

ХХ ғасырдың басында Нант қаласы арқылы өтетін өзен арналары қаланың ыңғайлылығы мен экономикалық дамуына кедергі келтіретіні көріне бастады. Құмның толуы арналарды тебуді қажет етті, бұл кемежайларды әлсіретті; 1924 жылы бір кемежай құлады. Көлбеулер теміржол, жол және трамвай желілерімен тығырықталған еді. 1926-1946 жылдар аралығында көптеген арналар толтырылып, сулары басқа бағытқа бұрылды. Арналардың орнына кең көшелер салынды, бұл қаланың сырт келбетін өзгертті. Ескі қаладағы Фейдо және Глориетт аралдары солтүстік жағалауға біріктірілді, ал Луардағы қалған аралдар Нант аралына айналды. Жерді мелиорациялау шаралары дерлік аяқталған кезде, Нант екінші дүниежүзілік соғыстың әуе шабуылдарына ұшырады. Қала 1940 жылдың 18 маусымында Франция шайқасы барысында нацистік Германия әскерлерімен басып алынды. 1941 жылы неміс офицері Карл Хотцты өлтіргеніне жауап ретінде Нант қаласында 48 азамат атқыланды. Олар бастапқыда 50 адамды өлтіруді жоспарлағандықтан, "50 кепіл" деп танылды. 1941 жылдың тамызы мен 1942 жылдың мамырында британ бомбалары алғаш рет қалаға түсті. Басты шабуылдар 1943 жылдың 16 және 23 қыркүйегінде болды, сол кезде американ бомбалары Нанттың көптеген өнеркәсіптік объектілерін, қала орталығының және айналасындағы аумақтың бір бөлігін қиратты. 1943 жылғы шабуылдар нәтижесінде шамамен 20 мың адам үйсіз қалды, ал кейіннен 70 мың адам қаладан кетіп қалды. Одақтас әскерлерінің шабуылдарынан 1732 адам қаза тауып, 2000 ғимарат қиратылды, ал тағы 6000 ғимарат пайдалануға жарамсыз болды. Неміс әскерлері 1944 жылдың 12 тамызында қаланы тастап кетті, ал француз ішкі күштері мен АҚШ армиясы оны қарсылықсыз қайтарып алды.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейінгі жылдар Нант қаласында ереуілдер мен наразылықтардың кезеңі болды. 1955 жылдың жазында қаланың 17 500 металлургтері Париждегі жалақы деңгейі мен Францияның қалған бөлігіндегі жалақы арасындағы айырмашылыққа наразылық білдіріп ұйымдастырған ереуіл француз саяси аренасына елеулі әсер етті және олардың әрекеті басқа қалаларда да қайталанды. Нант 1968 жылдың мамыр айындағы оқиғалар кезінде де ірі ереуілдер мен демонстрацияларға куә болды, онда шамамен 20 000 адам көшеге шықты. 1970 жылдардағы жаһандық экономикалық дағдарыс Францияда деиндустриализацияның үлкен толқынына әкеп соқты, нәтижесінде Нант көптеген зауыттар мен қаланың кеме құрылыс орындары жабылды. 1970-ші және 1980-ші жылдар Нант үшін негізінен экономикалық тұрақсыздық кезеңі болды. 1980-ші және 1990-шы жылдары қаланың экономикасы қызмет көрсету саласына бағытталды және 1989 жылдан 2012 жылға дейін қала әкімі болған Жан Марк Эйро басшылығымен экономикалық өсімді бастан кешірді. Эйро әкімдігі кезінде Нант өмір сапасын пайдаланып, қызмет көрсету фирмаларын тартты. Қала мәдени өмірін дамытып, өзін мұхитқа жақын шығармашылық орын ретінде таныстырды. Мекемелер мен инфрақұрылым (мысалы, әуежайы) осы географиялық жақындықты көрсету үшін «Nantes Atlantique» деп қайта брендтелді. Жергілікті билік құл саудасының тарихын еске алып, басқа мәдениеттермен диалогты ынталандырды. Соңғы жылдары Нант әлеуметтік толқулардың күшті атмосферасына ие, наразылық білдірушілер мен полиция арасындағы жиі және көбінесе зорлық-зомбылыққа толы қақтығыстар орын алып жатыр. Наразылықтар кезінде көз жасын төгуші газ жиі қолданылады. Қалада ультра солшыл радикалды топтардың ықпалы зор, бұл ішінара Нотр-Дам-де-Ландстың ZAD-ына жақын орналасқандығымен байланысты. Бетперде киген тәртіпсіздікшілер дүкендерді, кеңселерді және қоғамдық көлік инфрақұрылымын бірнеше рет тонады. 2019 жылдың маусым айында Стив Майя Канисоның қазасы полицияның қатыгездігіне және фактілерді жасыруға қатысты айыптауларға әкеп соқты.

Орналасқан жері

Нант Францияның солтүстік-батысында, Атлант мұхитына жақын және Париждің оңтүстік-батысында орналасқан. Бордо – Францияның батысындағы тағы бір ірі қала, оңтүстікте жатыр. Нант пен Бордо өзен сағасының аузында орналасқан, ал Нант Луар сағасында. Қала батыста мұхит, шығыста Франция орталығы (Орлеанға қарай), солтүстікте Бретань және оңтүстікте Венде (Бордоға қарай) арасындағы табиғи торапқа орналасқан. Бұл – сәулеттік торап: Луардың солтүстігінде шифер шатыры бар француз үйлері, ал оңтүстік жағалауында төмен терракота шатыры бар Жерорта теңізі стиліндегі үйлер басым. Луар сонымен қатар жүзім шаруашылығының солтүстік шекарасы болып табылады. Нанттың солтүстігінде бокаж дамыған, поликультура және мал шаруашылығымен айналысады, ал оңтүстік Маскадет жүзімдіктерімен және бақша шаруашылығымен әйгілі. Қала 1945 жылы Сэмюэл Боггс анықтағандай, құрлықтың географиялық орталығына жақын, негізгі теміржол стансасының маңында (шамамен) орналасқан.

Гидрология

Луара өзенінің ұзындығы шамамен 1012 километрді құрайды, ал Нанттен басталатын оның сағасының ұзындығы 80 километр шамасында. Өзеннің арнасы мен жағалаулары ғасырлар бойы едәуір өзгерген. Нант қаласында Луара бірнеше арнаға бөлініп, оннан астам аралдар мен құм қырқаларын құрды. Олар өзеннен өтуді жеңілдетіп, қаланың дамуына көмектесті. Аралдардың көпшілігі заманауи дәуірде бөгеттермен қоршалған, ал 1920-1930 жылдары ең кішкентай су жолдары толтырылған кезде жоғалып кетті. Қазіргі Нант қаласындағы Луараның екі саласы бар, олардың бірі Нант аралының екі жағында орналасқан. Өзен қалада толқынды, ал толқындар шамамен 80 километрге дейін шығысқа қарай байқалады. Нанттегі толқынның биіктігі 6 метрге жетеді, бұл сағасынан жоғары. Бұл 20 ғасырда Нантқа үлкен кемелердің келуін қамтамасыз ету үшін арнаны тереңдетудің нәтижесі болды; бастапқыда толқындар әлдеқайда әлсіз болған. Нант өзен ағысы мен толқындардың бір-бірін теңестіретін жерде орналасқан, нәтижесінде шөгінділер пайда болып, алғашқы аралдар қалыптасқан. Қала екі саланың қосылған жерінде жатыр. Эрдре өзені Луараға солтүстік жағалауынан құяды, ал Севр Нантаз өзені Луараға оңтүстік жағалауынан құяды. Бұл екі өзен бастапқыда жермен табиғи байланыс құрады. Луараның арналары толтырылған кезде Эрдре Нант қаласының орталық бөлігінде өз бағытын өзгертті және Луарамен қосылатын жері шығысқа қарай жылжыды. Эрдреге Версаль аралы кіреді, ол 1980 жылдары жапон бағына айналды. Ол 19 ғасырда Нант-Брест каналын салу кезінде пайда болған.

Геология

Нант Арморика массивіне, Британияның тірегі саналатын, тозып үлгерген таулар тізбегіне салынған. Бретон түбегінің соңынан Париж алабының шеттеріне дейін созылған таулар, ордовик және кадомиялық тау жыныстарының бірнеше параллель жоталарынан тұрады. Нант – осы жоталардың бірі, Сильон-де-Бретан, Луар өзенімен кездесетін жер. Ол ескі қаланың батыс жағынан өтіп, өзен жағалауларының үстінде жартастар қатарын құрайды. Жотаның соңы, Бут-Сен-Анн, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан табиғи белгі; оның етегі биіктікте жатыр. Сильон-де-Бретан гранитен жасалған, ал аймақтың қалған бөлігі – балшық және сазбен жабылған төменгі жазықтар, ал төменгі жерлерде мика шистасы мен шөгінділер кездеседі. Ескі қаланың көп бөлігі және Нант аралының барлығы толтырылған жерлерден тұрады. Нант қаласындағы биіктіктер көбінесе Сильондағы батыс аудандарда жоғары, солтүстік-батысқа қарай көтеріледі. Эрдр өзені тақтатас жарығы арқылы ағып өтеді. Шығыс Нант көбінесе тегіс, бірнеше төбелерге ие. Қаланың Луар бойындағы ең төменгі нүктелері теңіз деңгейінен жоғары орналасқан.

Климат

Нант мұхиттық климатқа ие (Köppen: Cfb), оған Атлант мұхитына жақын орналасқандығы әсер етеді. Атлант мұхитындағы циклоникалық депрессиялардың салдарынан пайда болатын батыс желдері басым, сондай-ақ солтүстік және солтүстік-батыс желдері де жиі соғады. Биіктіктегі шамалы айырмашылықтар аңғарларда тұманның жиі пайда болуына себепті болады, ал оңтүстік және оңтүстік-батысқа қарай бұрылған беткейлерде күн сәулесі жақсы шағылысады. Қыстары салқын және жаңбырлы, орташа температурасы –; қар сирек жауады. Жаздары жылы, орташа температурасы . Жыл бойына жаңбыр көп жауады, жылдық орташа мөлшері құрайды. Нанттың климаты түрлі-түрлі өсімдіктерді өсіруге қолайлы, орташа белдеу көкөністерінен бастап, отаршылдық дәуірде әкелінген экзотикалық ағаштар мен гүлдерге дейін.

Қалалық орналасуы

Нант қаласының жоспарлауы француз қалаларына тән. Оның тарихи орталығында ежелгі ескерткіштер, әкімшілік ғимараттар мен шағын дүкендер орналасқан, оны 19 ғасырдағы фауборгтар қоршап, жаңа қала маңындағы үйлер мен қоғамдық тұрғын үйлермен шектеледі. Қала орталығы ортағасырлық ядродан (бұрынғы қабырғалы қалаға сәйкес) және батысқа және шығысқа қарай 18 ғасырда кеңейген бөліктерден тұрады. Солтүстікке қарайғы кеңейтім, Маркикс, уақытымен құлдырап, 20 ғасырда жоғалып кетті. Ескі қала 19 ғасырға дейін оңтүстікке қарай кеңеймеді, себебі бұл Луардағы тұрақсыз аралдарға салуды білдіретін еді. Ортағасырлық ядрода тар көшелер, жартылай ағаштан салынған үйлер, соңғы кездегі құмтас үйлер, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қайта құру және заманауи жаңартулар бар. Бұл негізінен студенттер шоғырланған аудан, онда көптеген барлар мен шағын дүкендер орналасқан. Шығысқа қарайғы кеңейтім (Нант соборының артында) дәстүрлі түрде аристократияның мекені болса, Лоар бойындағы батысқа қарайғы кеңейтім буржуазия үшін салынған. Бұл Нанттың ең қымбат ауданы, кең даңғылдары, алаңдары және сәнді үйлері бар. Бұл аймақ 19 ғасырда Парк де Просеге қарай кеңейтілді. Басқа фауборгтар негізгі бульварлар мен үстірттер бойында салынды, ал аңғарлар парктеріне айналды. Орталық Нанттан тыс Шантен, Дулон, Л’Эраудиер және Сен-Жозеф де Портери сияқты бірнеше ауылдар урбанизацияның нәтижесінде қалаға қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Нанттың өсіп келе жатқан халқына арналған бірнеше тұрғын үй жобалары салынды. Ең көнесі, Ле Дервалье, 1956 жылы салынды, одан кейін 1959 жылы Bellevue, ал 1971 жылы Le Breil және Malakoff пайда болды. Бұрынғыда кедейлік ошағы болған бұл аудандар 2000 жылдардан бері жаңаруда. Қаланың солтүстік шетінде, Эрдр өзені бойында Нант университетінің негізгі кампусы және басқа да жоғары білім беру орындары орналасқан. 20 ғасырдың екінші жартысында Нант оңтүстікке қарай Резе, Верту және Сен-Себастьен-сюр-Луар коммуналарына (Луар өзенінен өтеді, бірақ қала орталығына жақын) және солтүстік жағалаудағы Сен-Эрблен, Орво және Сен-Люс-сюр-Луар коммуналарына дейін кеңейді. Нант аралы батысында бұрынғы кеме жасау орындары, ортасында ескі фауборг және шығысында заманауи тұрғын үйлер орналасқан. 2000 жылдардан бері бұрынғы өнеркәсіптік аймақтар кеңселерге, тұрғын үйлерге және демалыс орындарына айналдырылуда. Жергілікті билік оны қала орталығының жалғасы ретінде дамытуды жоспарлап отыр. Теміржол вокзалы мен Луар өзенін байланыстыратын бағытта солтүстік жағалауда да одан әрі дамыту жоспарлануда.

Парктер мен қоршаған орта

Нант қаласында 100 қоғамдық саябақ, бақ және алаң бар. Ең көнесі – 1807 жылы құрылған Jardin des Plantes ботаникалық бағы. Онда экзотикалық өсімдіктердің үлкен коллекциясы бар, соның ішінде 200 жылдық Магнолия грандифлора және камелияның ұлттық жинағы бар. Басқа ірі саябақтарға Парк де Просе, Парк дю Гранд Блоттеро және Парк де ла Годиниер кіреді, бұлар ескі қала сыртында салынған шағын үйлердің бұрынғы бақтары. Табиғи аймақтарға, сондай-ақ, Кіші Амазонка (Natura 2000 қорғалатын орман) және бірнеше орман, шалғынды далалар мен батпақтар кіреді. Нант қаласы аумағының 41 пайызын жасыл аймақтар (мемлекеттік және жекеменшік) құрайды. Қала 2007 жылы парниктік газдарды азайту және энергияға өтуді ынталандыру үшін экологиялық аяны қабылдады. Нантта үш экологиялық аймақ бар (біреуі Нант аралында, біреуі теміржол станциясының жанында және үшіншісі қаланың солтүстік-шығысында), олардың мақсаты – қолжетімді, экологиялық тұрғын үйлермен қамтамасыз ету және қаланың тоқыраған аудандарын жаңарту арқылы қаланың кеңеюіне қарсы тұру.

Жергілікті билік

Нант – Франциядағы Лоар-Атлантика департаменті мен Францияның Pays de la Loire аймағының префектурасы (әкімшілік орталығы). Бұл аймақ және департамент префектінің, француз үкіметінің жергілікті өкілдерінің орналасқан жері. Нант сонымен қатар аймақтық және департаменттік кеңестердің, екі сайланған саяси органның отырыс өткізетін орны болып табылады. Қала әкімшілігін мэр мен кеңес жүзеге асырады, олар алты жыл сайын сайланады. Кеңесте 65 кеңесші бар. Ол 1410 жылы Бриттания герцогы Джон V қала тұрғындарының кеңесін құрған кезде пайда болды. Бұл ассамблеяға бай саудагерлер мен Лорд-лейтенант басшылық етті. Бреттань мен Франция біріккеннен кейін, қала тұрғындары француз патшасынан олардың бостандығын кеңейтетін қалалық кеңес беруді сұрады; олардың өтініші 1559 жылы Франциск II тарапынан қабылданды. Жаңа кеңеске мэр, он кенеш және корольдік прокурор кірді. Бірінші кеңес 1565 жылы Нанттың тұңғыш мэрі Жефруа Друэмен сайланды. Қазіргі қалалық кеңес – француз революциясының және 1789 жылғы 4 желтоқсандағы заңның нәтижесі. Нант қаласының қазіргі мэрі Йоханна Ролланд (Социалистік партия), ол 2014 жылғы 4 сәуірде сайланды. Партия 1983 жылдан бері көпшілікті сақтап келеді, ал Нант солшылдардың бекінісіне айналды. 1995 жылдан бері Нант 11 ауданға (quartier) бөлінді, әрқайсысының кеңесші комитеті мен әкімшілік агенттері бар. Қалалық кеңес мүшелері жергілікті комитеттермен консультация жүргізу үшін әр ауданға тағайындалады. Азаматтар мен жергілікті билік арасындағы диалогты жеңілдету үшін құрылған аудандық комитеттер жылына екі рет жиналады. Францияның көптеген муниципалитеттері сияқты, Нант та 24 кіші көршілес коммуналарды біріктіретін муниципалитеттер аралық құрылымның бөлігі болып табылады. Бұл құрылым Нант Метрополі деп аталады, ол қаланың агломерациялық аймағын қамтиды және 2013 жылы 609,198 тұрғыны болды. Нант Метрополі қала құрылысын, көлікті, қоғамдық кеңістіктерді, қоқыс тастауды, энергияны, суды, тұрғын үй шаруашылығын, жоғары білімді, экономикалық дамуды, жұмыспен қамтуды және еуропалық мәселелерді басқарады. Сәйкесінше, қалалық кеңестің құзыретіне қауіпсіздік, бастауыш және орта білім, балалар бағдарламасы, әлеуметтік көмек, мәдениет, спорт және денсаулық сақтау кіреді. 1999 жылы құрылған Нант Метрополі жергілікті муниципалдық кеңестердің 97 мүшесінен тұратын кеңеспен басқарылады. 2014 жылы қабылданған заңға сәйкес, 2020 жылдан бастап метрополитендік кеңес Нант Метрополі азаматтарымен сайланады. Қазіргі уақытта кеңес төрағасы Ролланд.

Геральдика

Жергілікті билік XIV ғасырда ресми символдарды қолдана бастады, сол кезде проваст Бретань герцогының қайықта тұрып, Нантты қылышымен қорғаған мөр жасатты. Қазіргі герб алғаш рет 1514 жылы қолданылған; оның күміс түлкісі Бретаньды бейнелейді, ал жасыл толқындары Луар өзенін көрсетеді. Француз революциясына дейін Нант гербінде герцогтық белгілері болған: Анна Бретань құрған Корд орденінің белдік бауы және қаланың тәжі. 18-шы ғасырда тәж қабырға тәжімен ауыстырылды, ал революция кезінде гербтің орнына Эрботт мүсіні бар жаңа белгі пайда болды. Наполеон билігі кезінде герб қайта оралды, және оның империясының символы – аралар гербтің үстіңгі бөлігіне қосылды. 1816 жылы бастапқы герб қайта қабылданды, ал 1948 жылы Азаттық кресі мен 1939–45 жылғы Соғыс кресі қосылды. Революцияға дейін Нанттың ұраны "Oculi omnium in te sperant, Domine" ("Барлық көздер сені күтеді, Раббым", шапағат сөзінен алынған) болған. Ол революция кезінде жоғалып, қала 1816 жылы қазіргі ұранын қабылдады: "Favet Neptunus eunti" ("Нептун саяхатшыға көмектеседі"). Нанттың туы француз революциясына дейін бретондық кемелерде қолданылған теңіз жалауынан шыққан. Тудың қара фонында ақ крест бар; оның төрт бөлігінде бретондық күміс түлкісі бейнеленген, тек сол жақ жоғарғы бөлігінде қаланың гербі бар. Қара және ақ кресттер тиісінше Бретань мен Францияның тарихи символдары болып табылады.

Нант пен Бретань

Нант және Лоара Атлантика департаменті тарихи Бретань провинциясының бір бөлігі болды, ал қала мен Рен оның дәстүрлі астаналары еді. 1789 жылы Францияның тарихи провинциялары ауыстырылғанда, Бретань бес департаментке бөлінді. XIX және XX ғасырлардың басында Бретань әкімшілік аймағы болмады, бірақ оның мәдени мұрасы сақталды. Нант және Ренн – Жоғарғы Бретаньде (аймақтың роман тілінде сөйлейтін бөлігі), ал батыстағы Төменгі Бретань дәстүрлі түрде бретон тілінде және мәдениеті жағынан кельт мәдениетіне жақын. Нант, басқа провинцияларды қамтитын ірі порты ретінде, Бретаньнің экономикалық астанасы және мәдени тоғысқан жері болды. Нанттағы бретон мәдениеті міндетті түрде Төменгі Бретаньдікімен сәйкес келмейді, бірақ XIX ғасырда қалаға төменгі бретон иммигранттары көптеп келді. XX ғасырдың ортасында бірнеше француз үкіметтері департаменттерді ірі аймақтарға біріктіру арқылы жергілікті басқарудың жаңа деңгейін құруды қарастырды. 1955 және 1972 жылдары парламент актілерімен құрылған аймақтар революцияға дейінгі бөліністерге шамамен сәйкес келеді және Бретань «Бретань аймағы» ретінде қайта жаңғыртылды. Нант және Лоара Атлантика департаменті қосылмады, себебі әрбір жаңа аймақ бір мегаполис төңірегінде құрылды. Бретань аймағы Ренн төңірегінде құрылды, оның аумағы Нантқа шамамен тең; Лоара Атлантика департаменті төрт басқа департаментпен бірге жаңа аймақты құрды, негізінен Анжу, Мэн және Пуату провинцияларының бөліктерінен. Жаңа аймақ «Луар елдері» (Pays de la Loire) деп аталды, бірақ ол Луар аңғарының көп бөлігін қамтымайды. Нанттың Бретаньнің қалған бөлігінен бөлінуіне Виши Франциясының Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шешім қабылдағаны жиі айтылады. Филипп Петан 1941 жылы Нантсыз жаңа Бретань құрды, бірақ оның аймағы босатылғаннан кейін жойылды. Нанттың Бретаньдегі орны туралы пікірталас жалғасуда, сауалнамалардың нәтижесінде Лоара Атлантикада және тарихи провинцияның барлық аймағындағы көпшілік қайта бірігуді қолдайды. 2014 жылғы сауалнамада бретон халқының 67 пайызы және Лоара Атлантика тұрғындарының 77 пайызы бірігуді жақтады. Қарсыластар, негізінен Луар аймағының шенеуніктері, олардың аймағы Нантсыз экономикалық тұрғыдан өмір сүре алмайды дейді. Луар аймағының шенеуніктері Бретаньдің Луар аймағымен бірігуін қолдайды, бірақ бретон саясаткерлері өз аймағының Үлкен Батыс аймағына қосылуына қарсы. Нант қалалық кеңесі қаланың мәдени тұрғыдан Бретаньнің бір бөлігі екенін мойындады, бірақ бірігу туралы оның ұстанымы Луар аймағына ұқсас. Қалалық шенеуніктер Нантты айналасындағы аймақтардан тәуелсіз, өзіндік ерекшелігі бар ашық мегаполис деп санайды.

Халық саны

2020 жылы Нант қаласының халқы 320 732 адамды құрады, бұл қала тарихындағы ең көп көрсеткіш. Балалы жас отбасылар жылтырақтап тұрған жылжымайтын мүлік бағасының жоғары болуына байланысты қала сыртына көшуге бейім. Жаңа келгендердің көп бөлігі студенттер (37 пайыз) және кәсіби себептермен келген ересектер (49 пайыз) құрайды. Студенттер көбінесе өңір ішінде, ал жұмыс істейтін адамдар көбінесе Париж қаласынан келеді. 2020 жылы жұмыссыздық деңгейі еңбекке қабілетті халықтың 10,5 пайызын құрады (Францияда – 9,5 пайыз, Лоир-Атлантик облысында – 7,9 пайыз). Ең нашар тұрғын үйлердегі аудандарда жұмыссыздық деңгейі 22-ден 47 пайызға дейін жетеді. Жұмыс істейтіндердің 59,5 пайызы орта буын немесе басқару лауазымдарында, 24,1 пайызы – қызметкерлер, ал 11,4 пайызы 2020 жылы жұмысшылар болып тіркелді.

Ұлты мен тілі

Нант қаласында этникалық азшылықтар көптен бері бар. 16 ғасырда испан, португал және итальян қауымдары еске алынған, ал бір ғасырдан кейін ирландтық якобит қауымы пайда болды. Дегенмен, Нант қаласындағы иммиграция әрқашан басқа ірі француз қалаларына қарағанда төмен деңгейде болды. 1990 жылдан бері қаладағы шетелдік тұрғындар саны тұрақты, бұл Франциядағы басқа да ұқсас қалалардағы орташа көрсеткіштің жартысына тең. Франция халық санағында этникалық немесе діни категориялар қарастырылмайды, бірақ шетелде туған адамдардың саны есептеледі. 2013 жылы Нант қаласында осындай санатта 24 949 адам тіркелді, бұл жалпы халықтың 8,5 пайызын құрады. Олардың көп бөлігі (60,8 пайызы) 25-тен 54 жасқа дейінгі адамдар еді. Олардың негізгі елдері – Алжир (13,9 пайыз), Марокко (11,4 пайыз) және Тунис (5,8 пайыз). Африканың басқа елдерінен келгендер 24,9 пайызды, Еуропалық Одақтан – 15,6 пайызды, Еуропаның қалған бөлігінен – 4,8 пайызды және Түркиядан – 4,3 пайызды құрады. Қала Францияның солтүстігінде орналасқан және стандартты француз тілін қамтитын тілдік континуумның бір бөлігі болып табылады. Нант қаласындағы жергілікті диалект – Галло, ол Жоғарғы Бретаньдегі кейбір адамдар тарапынан қолданылады. Ірі қала ретінде Нант стандартты француз тілінің бекінісіне айналды. Жергілікті диалект (parler nantais) кейде баспасөзде еске алынады, бірақ оның болуы күмәнді және оның сөздік қоры көбінесе ауылдық эмиграцияның нәтижесі. 19 ғасырдағы төменгі бретон иммиграциясының нәтижесінде бретон тілі Нант қаласының кейбір аймақтарында кеңінен қолданылған. Нант 2013 жылы бретон тілі жөніндегі мемлекеттік кеңсе хартасына қол қойды. Осыдан кейін қала өзінің алты екі тілді мектебін қолдады және екі тілдік табельдерді енгізді.

Экономика

Ғасырлар бойы Нант экономикасы Луара мен Атлантика мұхитына байланысты болды; 18-ші ғасырда қалада Франциядағы ең ірі порт болды. Өнеркәсіптік дәуірде тамақ өңдеу басымдық құрды, қант фабрикалары (Beghin Say), печенье фабрикалары (LU және BN), консервіленген балық (Saupiquet және Tipiak) және өңделген көкөністер (Bonduelle және Cassegrain) өндірілді; осы брендтер әлі де француз нарығында жетекшілік етеді. Нант аймағы Францияның ең ірі азық-түлік өндірушісі болып табылады; қала соңғы кезде азық-түлік қауіпсіздігі саласындағы инновациялар орталығына айналды, мысалы, Eurofins Scientific сияқты зертханалар мен фирмалар жұмыс істейді. Сен-Назер портының қызметі тоқтағаннан кейін Нант деиндустриализацияланды, бұл 1987 жылы кеме жасаушылықты жабумен аяқталды. Сол кезде қала қызмет көрсету фирмаларын тартуға тырысты. Нант өзінің мәдениеті мен теңізге жақын орналасқандығын пайдаланып, өзін креативті және заманауи қала ретінде көрсетті. Capgemini (менеджмент консалтингі), SNCF (теміржол) және Bouygues Telecom қалада ірі кеңселер ашты, одан кейін шағын компаниялар да келді. 2000 жылдан бастап Нант қаласында кеңсе алаңы мен 10 000 жұмыс орны бар Euronantes бизнес-ауданы дамыды. 1990 жылы Парижбен біріктірілгеніне қарамастан, Нант Париж мен Лионнан кейін Францияның үшінші ірі қаржы орталығы болып табылады. Қаланың экономикасы Франциядағы ең жақсы көрсеткіштердің бірін береді, жыл сайын өндіріс көлемі [мәлімет жоқ] құрайды және ол жергілікті экономикаға [мәлімет жоқ] қайтарады. Нант қаласында 25 000-нан астам кәсіпорын, ал оның қалалық аймағында 42 000 фирма және 328 000 жұмыс орны бар. Қала жұмыс орындарын құру бойынша Францияның ең серпінді қалаларының бірі болып табылады, 2007-2014 жылдар аралығында Нант метрополиясында 19 000 жұмыс орны құрылды (Марсель, Лион және Ницца сияқты ірі қалалардан асып түседі). Нантты қоршаған коммуналарда өнеркәсіптік аймақтар мен сауда орталықтары бар, олардың көпшілігі аймақтың айналма жолы бойында орналасқан. Метрополиялық аймақта он ірі сауда орталығы бар; ең үлкені – Сент-Эрблендегі Atlantis, онда 116 дүкен және бірнеше гипермаркеттер (IKEA-ны қоса алғанда) бар. Сауда орталықтары Нант қаласының орталық бөлігіндегі тәуелсіз дүкендерге қауіп төндіреді, бірақ ол аймақтың ең ірі сауда аймағы болып қала береді, онда шамамен 2000 дүкен бар. Туризм дамитын сала, жылына екі миллион келушімен Нант Францияның ең көп танылатын жетінші қаласы болып табылады. 2021 жылы қаланың бизнес айналымының 79,8 пайызы сауда, көлік және қызмет көрсету салаларын құрады; 12,2 пайызы мемлекеттік басқару, білім беру және денсаулық сақтау салаларына; 4,4 пайызы құрылыс саласына, ал 3,6 пайызы өнеркәсіп саласына тиесілі болды. Өнеркәсіп 1970-жылдарға қарағанда маңыздылығын жоғалтса да, Нант Франциядағы әуе құрылысының екінші ірі орталығы болып табылады. Еуропалық Airbus компаниясы Нант қаласында өз флотилиясының қанатты бөліктерін және радиолокациялық дөңгелектерін шығарады, онда шамамен 2000 адам жұмыс істейді. Қаланың қалған порты әлі де ағаш, қант, тыңайтқыш, металл, құм және дәнді дақылдарды өңдейді, бұл Нант-Сен-Назер портының жалпы трафигінің он пайызын құрайды (Луар сағасы бойымен). Солтүстік Нант қаласында, Каркефумен шекаралас орналасқан Atlanpole технополи Pays de la Loire аймағында технологиялық және ғылыми секторларды дамытуға бағытталған. Бизнес-инкубатормен бірге ол 422 компанияны және 71 ғылыми-зерттеу және жоғары білім беру мекемесін біріктіреді, биофармацевтика, ақпараттық технологиялар, жаңартылатын энергия, механика, азық-түлік өндірісі және кеме жасау салаларында маманданған. Нант қаласындағы креативті индустрия 2016 жылы 9000-нан астам сәулет, дизайн, сән, медиа, бейнелеу өнері және цифрлық технология компанияларын қамтыды, 2007-2012 жылдар аралығында жұмыс орындарын құру деңгейі 15 пайызды құрады және Нант аралында құрылысы жүріп жатқан хаб бар.

Сәулет

Нант қаласының қала көрінісі негізінен соңғы уақытта, 20-шы ғасырда салынған ғимараттармен қалыптасқан, бұл көрсеткіш басқа кез келген дәуірден жоғары. Қалада 127 ғимарат тарихи ескерткіш ретінде тіркелген, ол Франциядағы 19-шы орынды иеленеді. Ескі ғимараттардың көпшілігі Луар аңғарына тән, жеңіл және оңай өңделетін туффеу тасынан (құмтас) және арзан шистадан салынған. Іргетастар үшін беріктігіне байланысты гранит жиі қолданылған. Бұрынғы Фейдо аралындағы және оған жақын жатқан бөктерлердегі ескі ғимараттар көбінесе ылғалды топыраққа салынғандықтан еңкейіп тұрады. Нант қаласында антикалық дәуірден және ерте орта ғасырлардан қалған бірнеше құрылыстар сақталған. Ескі қалада үшінші ғасырға жататын римдік қала қабырғасының қалдықтары бар. Қала орталығынан тыс, Сент-Донатиен зиратында орналасқан Сент-Этьен шіркеуі 510 жылы салынған және бастапқыда римдік некропольдің бөлігі болған. Римдік қала қабырғалары негізінен 13-шы және 15-шы ғасырларда жаңадан салынған. Қабырғалардың көп бөлігі 18-шы ғасырда қиратылғанмен, кейбір бөлімдері (мысалы, 1478 жылы салынған Порт Сен-Пьер) сақталған. Ле Буффай ауданында 15-ші және 16-шы ғасырлардағы жартылай ағаштан жасалған бірнеше үйлер әлі де тұр, бұл Нанттың ортағасырлық ядросы болып табылады және Нант кафедральді соборымен және Бретань герцогтарының сарайымен шектеседі. Үлкен готикалық собор бұрынғы роман стиліндегі шіркеудің орнын басты. Оның құрылысы 1434 жылдан 1891 жылға дейін, 457 жылға созылды. Собордағы Бретань герцогы Франциск II және оның әйелінің мазары француз ренессансының мүсіндемесінің көрнекті үлгісі. Собордың жанында 1500 жыл шамасында салынған Псаллет - кеш готикалық сарай. Готикалық қамал Нанттың ең танымал ескерткіштерінің бірі. 1207 жылы құрылысы басталған, қазіргі ғимараттардың көпшілігі 15-шы ғасырға жатады. Қамал әскери мақсатта ғана емес, герцог сарайының резиденциясы ретінде де пайдаланылған. Гранит мұнаралардың сыртында итальяндық әсері бар фламорант стилінде жасалған нәзік туффеу тас әшекейлері жасырылған. Контрреформация нәтижесінде екі барокколық шіркеу салынды: 1655 жылғы Ораториялық капелласы және 1670 жылы қайта салынған Сент-Круа шіркеуі. 1860 жылы шіркеуге Буффай қамалының мұнарасында орналасқан (Француз төңкерісінен кейін қиратылған түрме) қалалық қоңырау сағаты қосылды. Ренессанстан кейін Нант өзінің ортағасырлық ядросының батысында жаңа бөгеттер бойында кеңейді. Саудадан түскен табыс 18-шы ғасырда көптеген қоғамдық ескерткіштердің салынуына мүмкіндік берді, олардың көпшілігін неоклассикалық сәулетшілер Жан Батист Сейнерэ және Матурин Круси жобалады. Олардың ішінде Бретаньнің есеп палатасы (қазіргі префектура, 1763–1783 жж.); Гралин театры (1788 ж.); Людовик XVI мүсіні мен бағанасы бар Фош алаңы (1790 ж.), және биржа (1790–1815 жж.) бар. Рояль алаңы 1790 жылы аяқталды, ал үлкен фонтан 1865 жылы қосылды. Ондағы мүсіндер Нант қаласын, Луара өзенін және оның негізгі салаларын бейнелейді. Қаланың 18-шы ғасырлық мұрасы байларға арналған жеке қонақ үйлер мен басқа да жеке ғимараттарда да көрініс тапқан, мысалы, грузин террасаларынан әсер алған Курс Камбронн. XVIII ғасырдағы көптеген ғимараттар неоклассикалық стильде салынғанмен, олар рококо стиліндегі мүсіндермен және балкондармен әсемделген. Бұл сәулет "Нантаи бароккосы" деп аталады. Нанттың көптеген шіркеулері 19-шы ғасырда, француз төңкерісінен кейін халық санының өсуімен және діни жаңғырумен бірге қайта салынды. Олардың көпшілігі готикалық жаңғыру стилінде салынды, оның ішінде қаланың екі базиликасы: Сент-Николас және Сент-Донатиен. Біріншісі 1844 және 1869 жылдар аралығында салынды және Франциядағы алғашқы готикалық жаңғыру жобаларының бірі болды. Екіншісі 1881 және 1901 жылдар аралығында Франко-пруссия соғысынан кейін (Францияда католиктердің қайта жаңғыруына себеп болды) салынды. Луара өзеніне жақын орналасқан Нотр-Дам де Бон-Порт - 19-шы ғасырдың неоклассицизмінің үлгісі. 1852 жылы салынған оның күмбезі Париждегі Инвалидтер күмбезінен шабыт алды. 1840–1843 жылдары салынған Пасаж Поммерайе – 19-шы ғасырдың ортасына тән көп қабатты сауда аркадасы. Өнеркәсіптік сәулетке негізінен Нант аралында демалыс және бизнес орындарына айналған бірнеше фабрикалар кіреді. Бұрынғы Лефевр Утиль фабрикасы 1909 жылы салынған "Тур Лу" атты жарнамалық мұнарасымен танымал. Бұрынғы портта 1950–1960 жылдары салынған екі кран да ескерткішке айналды. Соңғы архитектурада соғыстан кейінгі бетонды құрылыстар, модернистік ғимараттар және Жан Нувельдің 2000 жылы жобалаған сот үйлері сияқты қазіргі заманғы архитектураның мысалдары басым.

Мұражайлар

Нант қаласында бірнеше мұражай бар. Көркем өнер мұражайы – қаланың ең ірісі. 1900 жылы ашылған мұражайда итальяндық Ренессанс кезеңінің суреттерінен бастап, қазіргі заманғы мүсіндерге дейін кең ауқымды коллекция бар. Мұражайда Тинторетто, Брюгель, Рубенс, Жорж де Ла Тур, Ингрес, Моне, Пикассо, Кандинский және Аниш Капурдың туындылары қойылған. Нант қаласының тарихи мұражайы, қамалда орналасқан, жергілікті тарихқа арналған және қалалық жинақтарды қамтиды. Суреттер, мүсіндер, фотосуреттер, карталар және жиһаз заттары Нант тарихының маңызды кезеңдерін – Атлант мұхитындағы құл саудасын, индустриализацияны және Екінші дүниежүзілік соғысты бейнелеу үшін пайдаланылады. 2017 жылдан бастап күрделі жөндеу жұмыстарына байланысты жабық тұрған Добре мұражайы департаменттік археологиялық және декоративтік өнер коллекцияларын сақтайды. Ғимарат – романдық стильдегі сарай, алдында 15 ғасырлық сарай орналасқан. Жинақтарға Анна Бретанның жүрегі үшін жасалған алтын реликтілік, ортағасырлық мүсіндер, ағаш құрылымдар, монеталар, қару-жарақ, әшекейлер, қолжазбалар және археологиялық қазбалардан алынған заттар кіреді. Нант табиғат тарихы мұражайы Франциядағы өз түріндегі ең ірі мұражайлардың бірі болып табылады. Онда 1,6 миллионнан астам зоологиялық экспонаттар мен бірнеше мың минералды үлгілер бар. 2007 жылы қайта жаңартылған кемежайларда ашылған «Нант аралының машиналары» автоматтарды, терең теңіз жануарларынан шабыттанған прототиптерді және жүріп бара жатқан пілді ұсынады. 2015 жылы 620 000 келушіні қабылдаған «Машиналар» Луар Атлантика аймағындағы ақылы кіретін ең танымал орын болды. Кішігірім мұражайлардың қатарында Жюль Верн мұражайы (Нантта туған авторға арналған) және планетарий бар. Лоарадағы бұрынғы банан қоймасында орналасқан HAB галереясы – Нант қаласының ең үлкен өнер галереясы. Қалалық кеңестің меншігіндегі галерея қазіргі заманғы өнер көрмелерін өткізу үшін пайдаланылады. Кеңес тағы төрт көрме алаңын басқарады, ал қалада бірнеше жеке галерея бар.

Орындар

Сент-Герблендегі жабық арена Le Zénith Nantes Métropole 9 000 адамға арналған және Парижден тыс Франциядағы ең үлкен концерт залы болып табылады. 2006 жылы ашылғаннан бері Placebo, Supertramp, Snoop Dogg және Bob Dylan оның сахнасында өнер көрсеткен. Нант қаласының ең үлкен орны – La Cité, Nantes Events Center, 2000 орындық зал. Онда концерттер, конгрестер мен көрмелер өтеді, сондай-ақ Pays de la Loire Ұлттық оркестрінің негізгі орны болып табылады. 1788 жылы салынған Граслин театры Анжер-Нант операсына үй иесі. Қаланың қамалына қарап тұрған бұрынғы LU бисквит фабрикасы Le Lieu unique болып қайта жаңартылды. Онда түрік моншасы, мейрамхана және кітап дүкені бар, сонымен қатар көрмелер, драмалық қойылымдар, музыка мен би өнерлері ұйымдастырылады. 879 орындық Grand T – Loire Atlantique департаментінің театры, ал Salle Vasse қала басқаруында. Басқа театрлардың ішінде Théâtre universitaire және бірнеше жекеменшік орындар бар. Қала басқаратын La Fabrique мәдени орталығы үш нысанды қамтиды, олардың ішінде музыкалық студиялар мен концерт алаңдары бар. Ең ірісі – Stereolux, ол рок-концерттеріне, эксперименттік шараларға және басқа да заманауи өнерге маманданған. 140 орындық Pannonica джаз музыкасына маманданған, ал жақын жердегі 503 орындық Salle Paul Fort заманауи француз әншілеріне арналған. Нант қаласында бес кинотеатр бар, ал басқалары қалалық аймақта орналасқан.

Іс-шаралар мен мерекелер

Royal de Luxe көше театры 1989 жылы Нант қаласына көшіп келді және қалада бірқатар қойылымдар ұйымдастырды. Компания үлкен марионеткаларымен (оның ішінде жираф, Кішкентай алып және Сұлтанның пілі) танымал. Сондай-ақ, Лиссабонда, Берлинде, Лондонда және Сантьягода да өнер көрсетті. Бұрынғы Royal de Luxe машина жасаушысы Франсуа Деларозиер 2007 жылы Нант аралының машиналарын және оның үлкен, қадам басқан пілін жасады. Машиналар театр, би, концерттер, мұз мүсіндерін жасау және балаларға көктем мен күзде, сондай-ақ Рождествода қойылымдар ұйымдастырады. 2007, 2009 және 2012 жылдары Луар өзенінің сағасында Эстуаре заманауи өнер көрмелері өтті. Олар Нант қаласында бірнеше тұрақты өнер туындыларын қалдырды және 2012 жылдан бері әр жазда өткізілетін Voyage à Nantes заманауи өнер көрмелері сериясына шабыт берді. Жол (жолқазыққа боялған жасыл сызық) келушілерге көрмелер мен қаланың маңызды нысандары арасында саяхаттауға көмектеседі. Кейбір өнер туындылары тұрақты, ал басқалары жаз бойы қолданылады. Тұрақты мүсіндерге Дэниел Бюреннің «Анеа» (18 сақинадан тұратын серия, Атлант мұхитының құл саудасының тізбектерін еске түсіреді) және Франсуа Мореле мен Дэн Грэмнің жұмыстары кіреді. La Folle Journée («Ақымақ күн», Пьер Бомаршенің «Фигароның некесі» пьесасының тағы бір атауы) – әр қыста өткізілетін классикалық музыка фестивалі. Бастапқыда бір күндік фестиваль қазір бес күнге созылады. Оның бағдарламасында басты тақырып бар (бұрынғы тақырыптарға жер аудару, табиғат, Ресей және Фредерик Шопен кірді), классикалық туындылар аз танымал және сирек орындалатын шығармалармен үйлеседі. Концепция Бильбао, Токио және Варшаваға экспортталды, ал фестиваль 2015 жылы рекордтық 154 000 билет сатты. Қыркүйек айындағы Rendez-vous de l'Erdre джаз фестивалін Ердре өзеніндегі демалыс қайықтары көрмесімен байланыстырады, бұл жұртшылыққа элиталық деп есептелетін музыка жанрымен таныстырады; барлық концерттер тегін. Жылдық қатысу шамамен 150 000 адамды құрайды. Үш құрлық фестивалі – Азия, Африка және Оңтүстік Америкаға арналған жыл сайынғы кинофестиваль. Ең үздік фильмге «Алтын ауа шар» (Mongolfière d'or) сыйлығы табыс етіледі. Нант Универсине (ағылшын, итальян, орыс және неміс тілдеріндегі фильмдерге арналған фестивальдар) және кішкентай испан кинофестивалін де қабылдайды. Scopitone фестивалі цифрлық өнерге, ал Utopiales – халықаралық ғылыми-фантастикалық фестивальге арналған.

Құлдық ескерткіші

Луара өзенінің жағалауындағы Анн де Бретан көпірі мен Виктор Шелшер аяқ көпірі арасындағы жол Нант құлдық ескерткішінің басталуы болып табылады. Жол 2000 аралас орналасқан шыны кіріктірмелермен жабылған, олардың 1710-ы Нант портындағы құл кемелерінің аттары мен порт мерзімдерін еске түсіреді. Ал қалған 290 кіріктірме Африка, Америка және Үнді мұхиты аймағындағы порттардың аттарын көрсетеді. Жол және оны қоршаған 1,73 акрлық саябақ ескерткіштің доктар астындағы бөлігіне жетелейді, ол баспалдақпен ашылады, бұл келушілерді жер астына, өзен суының деңгейіне жақындатады, оны тірек бағаналар арасындағы кеңістіктер арқылы көруге болады. Ішке кіргенде, келушілерді құл саудасына қатысқан аймақтардан 47 тілде жазылған "азаттық" сөзі және Адам құқықтарының жалпы декларациясы қарсы алады. Нельсон Мандела және Мартин Лютер Кинг сияқты тұлғалардың цитаталары ескерткіштің қабырғасын жабатын, өзенге ашылатын бағаналарға қарама-қарсы орналасқан, бүркектелген шыны қабырғада жазылған. Бұл цитаталар құл саудасының әсеріне ұшыраған төрт құрлықтан алынған және 17-дан 21-ғасырға дейінгі бес ғасырды қамтиды. Залдың соңында, шығуға қарай, құлдық әлемнің әртүрлі елдерінде жойылған уақыт кестесі орналасқан бөлме бар.

Өнер саласында

Нант сюрреализмнің туған жері ретінде сипатталған, себебі Андре Бретон (қозғалыстың жетекшісі) 1916 жылы Жак Вашемен осы қалада кездескен. Андре Бретон «Надья» (1928) еңбегінде Нантты «мүмкін, Парижден кейін маған бірде-бір жақсы нәрсе орын алуы мүмкін деген сезім тудырған Франциядағы жалғыз қала» деп атады. Сол сияқты сюрреалист Жюльен Грак 1985 жылы жарық көрген «Қаланың бейнесі» атты кітабында осы қала туралы жазды. Нант сонымен қатар Стендальды (оның 1838 жылғы «Туристтің естеліктері» еңбегінде); Густав Флоберді (оның 1881 жылғы «Егістер мен жағалаулар арқылы» кітабында, онда ол Бретань арқылы жасаған саяхатын сипаттайды); Генри Джеймсті, оның 1884 жылғы «Франциядағы шағын тур» кітабында; Андре Пьер де Мандиаргты «Қара мұражай» (1946) және Пол Луи Россиді «Нант» (1987) кітаптарында шабыттандырды. Қала француз жаңа толқынының режиссері Жак Демінің туған жері. Демінің екі фильмі – «Лола» (1964) және «Қаладағы бөлме» (1982) Нант қаласында түсірілді. «Шербургтің ашық шатырлары» фильмінде Померая галереясы шағын эпизодта көрінеді. Нант қаласында түсірілген басқа фильмдер: Денис де Ла Пательердің «Құдайдың күркірі» (1965), Жан-Поль Раппэноның «Екінші жылдың үйленген жұбы» (1971), Паскаль Томастың «Демалыс күні» (2001) және Абделатиф Кечишенің «Қара Венера» (2010). Жан-Люк Годардың «Оң қолыңды тік ұста» фильмі 1987 жылы осы қаланың әуежайында түсірілген. Нант туралы көптеген әндер бар, француз емес тыңдарманға ең танымал – 2007 жылғы америкалық «Бейрут» тобының «Нант» әні. Француз тіліндегі әндердің ішінде Барбараның «Нант» (1964) және Ренан Люстың «Нант» (2009) әндерін атауға болады. Бұл қала туралы шамамен 50 халық әні бар, бұл оны Парижден кейін Францияда ең көп әнделген қалаға айналдырады. «Нант түрмелерінде» ең танымал, оның нұсқаларын Эдит Пиаф, Жорж Брассенс, Три Янн және Нолвен Лерой орындаған. Басқа да танымал халық әндері: Гай Беар мен Нана Мускури орындаған «Нант көпірі» (1967 және 1978), теңізшілер әні «Нанттың Жан Франсуасы» және әдепсіз «Нанттан Монтегюге». Британ суретшісі Дж. М. У. Тернер 1826 жылы Луара аңғарындағы саяхаты барысында Нантқа келді, кейіннен Фейдо аралынан Нанттың акварель суретін салды. Сурет 1994 жылы қалаға сатып алынып, қамал ішіндегі Тарихи мұражайда қойылған. Бұл туындының гравюрасы 1831 жылғы «The Keepsake» жылнамасында Летиция Элизабет Лэндонның суреттемелік өлеңімен бірге жарияланды. Тернер қаланың екі эскизін де жасады, олар қазір Tate Britain коллекциясында сақтаулы.

Ас мәзірі

XIX ғасырда Нант қаласында туған гастроном Чарльз Монселе жергілікті "халықтық" тағамның "ерекше ерекшелігін" мақтады, оған қара бидайдан жасалған кеспелер, каиллеботт ашытылған сүті және фуас бриошы кірді. Нант аймағы Францияда бақша шаруашылығымен әйгілі және жүгері салат, пияз, редис және морковьтың ірі өндірушісі болып табылады. Нант шарап өсіру аймағымен де танымал, ол Виньобль-нантез деп аталады және негізінен Луара өзенінің оңтүстігінде орналасқан. Бұл Францияда құрғақ ақ шараптардың ең ірі өндірушісі, негізінен Muscadet және Gros Plant (әдетте балық, лангустиндер мен устрицалармен бірге беріледі). La Turballe және Le Croisic сияқты жергілікті балық аулау порлары негізінен креветка мен сардина ұсынады, ал Луарда балық аулау үшін шабақ, лампарей, зандер және су алабұғасы ұсталады. Жергілікті көкөністер мен балық қаладағы он сегіз базарда, оның ішінде Талленсак жабық базарында (Нанттың ең үлкені және ең танымал) кеңінен қол жетімді. Жергілікті мейрамханалар көбінесе жергілікті өнімдерден жасалған қарапайым тағамдар ұсынады, бірақ соңғы жылдары көптеген шеф-аспаздарға экзотикалық бағыттар әсер етті. Бёрь блан - Нанттың ең танымал жергілікті ерекшелігі. Muscadet шарабымен жасалған ол 1900 жыл шамасында Сен-Жульен-де-Консельде (Луардың оңтүстік жағалауында) ойлап табылды және балыққа тамаша қосымша болып табылады. Басқа ерекшеліктері – LU және BN печеньелері, оның ішінде Petit Beurre (1886 жылдан бері шығарылады), Берлингó нантез (тәтті балғынды қанттан жасалған тәттілер) және мармеладты толтырумен ұқсас тәттілер, гато нантез (1820 жылы ойлап табылған ромды торт), Le Curé Nantais және Mâchecoulais ірімшіктері және күзде жаңа шараппен бірге берілетін жұлдыз тәрізді фуас.

Білім

Нант университеті алғаш рет 1460 жылы Франциск II, Бретань герцогы құрды, бірақ Ескі тәртіп кезінде ірі институтқа айнала алмады. 1793 жылы француз университеттері таратылғанда ол жойылды. 19 ғасырда көптеген бұрынғы университеттер қайта ашылған кезде Нант назардан тыс қалды және жергілікті студенттер Ренне мен Анжеге баруға мәжбүр болды. 1961 жылы университет қайта құрылды, бірақ Нант өзін ірі университет қаласы ретінде орната алмады. 2013–2014 оқу жылында университетте шамамен 30 000 студент оқыды, ал қалалық аймақта студенттердің жалпы саны 53 000 адамды құрады. Бұл жақын орналасқан Реннендегі көрсеткіштен (64 000) төмен, және Нант Францияда студенттер санының үлесі бойынша тоғызыншы ірі коммуна болып табылады. Университет Францияның батысындағы жеті университеттің біріктіретін EPSCP Bretagne Loire Université құрамына кіреді, бұл аймақтың академиялық және ғылыми әлеуетін арттыруға бағытталған. Университетке қоса, Нантта бірнеше колледж және басқа да жоғары білім беру орындары бар. Audencia жекеменшік басқару мектебі Financial Times және The Economist басылымдары бойынша әлемдегі үздік мектептердің бірі деп саналады. Қалада бес инженерлік мектеп бар: Oniris (ветеринариялық медицина және азық-түлік қауіпсіздігі), École centrale de Nantes (механикалық және азаматтық инженерлік), Polytech Nantes (цифрлық технологиялар және азаматтық инженерлік), École des mines de Nantes (қазіргі IMT Atlantique) (ақпараттық технологиялар, ядролық технологиялар, қауіпсіздік және энергетика) және ICAM (зерттеу және логистика). Нантта тағы үш Grande École бар: École supérieure du bois (орман шаруашылығы және ағаш өңдеу), Дизайн мектебі және École d'ingénieurs informatique du Cesi (компьютерлік техника). Басқа жоғары білім беру институттарына ұлттық сауда флоты мектебі, көркем өнер мектебі, ұлттық сәулет мектебі және Epitech пен Supinfo (компьютерлік технологиялар) кіреді.

Спорт

Нант қаласында бірнеше ірі спорттық нысандар бар. Ең ірісі – 1984 жылғы УЕФА Еуропа чемпионаты үшін салынған «Бозжуар» стадионы. 1998 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты мен 2007 жылғы Регби Әлем чемпионатында да матчтар өткізілген бұл стадионда 37 473 орын бар. Екінші ірі нысан – «Бозжуар» стадионының аумағында орналасқан «XXL» көрме залы. 10 700 орындық бұл зал 2017 жылғы Әлем чемпионатындағы ерлер гандболына арналған өтетін орын ретінде таңдалды. Кішірек нысандардың ішінде 1983 жылғы Еуробаскет турниріне қабылдаған 4 700 орындық «Пале де Спорт» жабық аренасы бар. Жақын орналасқан «Мангин-Болье» спорт кешенінде 2 500 орын, ал Нант университетінің құрамындағы «Пьер Квинон» атлетика стадионында 790 орын бар. «Трокардьер» – Резе қаласында орналасқан 4 238 орындық жабық стадион. «Эрдр» өзенінде қайық тұратын марина және ескек, желкен және каноэ спортымен айналысуға арналған орталық бар, сондай-ақ қалада алты жүзу бассейні бар. Нант қаласындағы алты команда ұлттық және халықаралық деңгейде жоғары жетістіктерге жетеді. Ең танымал команда – 2018–2019 маусымында 1-ші лигаға қатысатын «ФК Нант». 1943 жылы құрылғаннан бері клуб сегіз чемпионат титулын және үш Франция кубогын жеңіп алды. «ФК Нант» француз кәсіби футболында бірнеше рекордты иеленеді, соның ішінде элиталық дивизиондағы ең ұзақ қатысу (44 маусым), бір маусымдағы ең көп жеңіс (26), тізбектеп жеңіс (32) және үйдегі тізбектеп жеңіс (92 ойын, шамамен бес жыл). Гандбол, волейбол және баскетболдан Нанттың ерлер және әйелдер клубтары Францияның бірінші дивизионында ойнайды: «HBC Нант» және «Нант Луар Атлантик Гандбол» (гандбол), «fr» және «fr» (волейбол), «Hermine de Nantes Atlantique» және «fr» (баскетбол). Ерлердің футзал командасы Францияның футзал чемпионатында ойнайды, ал негізгі жеңіл атлетика командасы («Нант Метрополь Атлетизм») Францияның ең үздік спортшыларын қамтиды.

Көлік

Қала Парижбен А11 тас жолы арқылы байланысқан, ол Анжер, Ле-Ман және Шартр қалаларынан өтеді. Нант – Эстуарлар жолында орналасқан, бұл Солтүстік Франция мен оңтүстік-батыстағы испан шекарасын байланыстыратын тас жолдар желісі, Парижді айналып өтеді. Желіге Руан, Гавр, Рен, Ла-Рошель және Бордо қалалары кіреді. Нанттан оңтүстікке қарай жол A83 тас жолымен сәйкес келеді, ал қаланың солтүстігінде (Реннеге қарай) RN137, тегін тас жолы орналасқан. Бұл тас жолдар қаланың айналасындағы сақиналық жолды құрайды, ол Бордодағы сақинадан кейін Франциядағы екінші ең ұзын сақина болып табылады. Нанттың орталық теміржол вокзалы Париж, Лилль, Лион, Марсель және Страсбург қалаларына TGV пойыздарымен байланысқан. LGV Atlantique жоғары жылдамдықты теміржолы Парижге екі сағат он минутта жетеді (автокөлікпен салыстырғанда төрт сағат). Жыл сайын шамамен 12 миллион жолаушы тасымалдайтын Нант вокзалы Парижден басқа Франциядағы ең көп жолаушы тасымалдайтын алтыншы вокзал болып табылады. TGV пойыздарынан басқа, қала Intercités пойыздарымен Ренне, Ванн, Кимпер, Тур, Орлеан, Ла-Рошель және Бордо қалаларымен байланысқан. Жергілікті TER пойыздары Порник, Шоле немесе Сен-Жилл Круа де Виге қалаларына қызмет көрсетеді. Nantes Atlantique әуежайы, қала орталығынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан Бугенэ қаласында орналасқан, Еуропаның 80-ге жуық бағытына (негізінен Франция, Испания, Италия, Ұлыбритания және Грекия) қызмет көрсетеді және Африка, Кариб теңізі және Канададағы әуежайлармен байланысқан. 2009 жылы 2,6 миллион жолаушыдан 2014 жылы 4,1 миллионға дейін әуе трафигі артты, ал оның сыйымдылығы жылына 3,5 миллион жолаушы деп бағаланды. 1970 жылдардан бері Нанттың солтүстігіндегі Нотр-Дам-де-Ландес аймағында жаңа Grand Ouest әуежайы Францияның солтүстік-батысын қамтитын хаб құру мақсатымен жобаланды. Алайда, оның құрылысына, әсіресе экологиялық және антикапиталистік белсенділер күшті қарсылық көрсетті. Құрылыс алаңы ұзақ уақыт бойы оккупацияланғандықтан, жоба ұлттық деңгейде саяси мәселеге айналды. Франция үкіметі 2018 жылы жобадан бас тарту туралы шешім қабылдады. Нант қаласындағы қоғамдық көліктер Semitan компаниясымен басқарылады, ол "Tan" деп те белгілі. Әлемдегі алғашқы атпен жүретін автобус жүйесі 1826 жылы осы қалада құрылды. Нант алғашқы қысылған ауа трамвай желісін 1879 жылы салды, ол 1911 жылы электрлендірілді. Еуропаның көптеген трамвай желілері сияқты, Нант трамвай желісі де 1950 жылдары автомобильдер мен автобустардың пайда болуына байланысты жойылды. Алайда, 1985 жылы Нант Францияда трамвайларды қайта енгізген алғашқы қала болды. Қалада трамвай, автобус және өзен кемелерінен тұратын кеңейтілген қоғамдық көлік желісі бар. Нант трамвай желісі үш желіден тұрады және рельстің жалпы ұзындығы шамамен құрайды. 2015 жылы Semitan 132,6 миллион сапарды тіркеді, оның 72,3 миллионы трамваймен жасалған. Navibus өзен кемесі екі бағыттан тұрады: біреуі Эрдрде, екіншісі Луарада. Соңғысы жыл сайын 520 000 жолаушы тасымалдайды және 1887 жылдан 1970 жылға дейін Луарада жұмыс істеген Roquio қызметін алмастырады. Нант трамвай желісі бойынша қала маңындағы пойыздарды жүргізуге мүмкіндік беретін трамвай-поезд жүйесін, Nantes tram-train жүйесін де әзірледі; мұндай жүйе қазірдің өзінде Мюлузда (Шығыс Францияда) және Карлсруэде (Германия) бар. Қалада екі трамвай-поезд желісі бар: Нант-Клиссон (оңтүстік) және Нант-Шатобриан (солтүстік). Екеуі де әлі трамвай желісіне қосылмаған және трамвай-поездарға қарағанда шағын қала маңы пойыздарына көбірек ұқсайды. Bicloo велосипед бөлісу жүйесінде 103 стансада 880 велосипед бар.

Нант қоғамдық көлігі статистикасы

Нант және Сент-Назер қалаларында, мысалы, жұмысқа барып-келу үшін қоғамдық көлікпен жүруге жұмыскүндегі орташа уақыт 40 минутты құрайды. Қоғамдық көлікпен жүретіңдердің 7,1% әр күні 2 сағаттан аса уақыт жол жүреді. Адамдар қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күтетін орташа уақыт 12 минутты құрайды, ал жолаушылардың 16,8% әр күні орташа есеппен 20 минуттан аса күтеді. Адамдар бір жолға қоғамдық көлікпен әдетте 5 км жүреді, ал 2% бір бағытта 12 км-ден аса қашықтыққа саяхаттайды.

Медиа

Жергілікті баспасөзде «Ouest France» тобы басым, ол аймақтың екі ірі газетіне ие: «Ouest France» және «Presse Océan». Басты кеңсесі Ренн қаласында орналасқан «Ouest France» газеті Францияның солтүстік-батысын қамтиды және елдегі ең көп таралған газет болып табылады. «Presse Océan» газетінің кеңсесі Нант қаласында орналасқан және ол Loire Atlantique аймағын жарықтандырады. «Ouest France» тобы қалада таратылатын екі тегін газеттің бірі – «20 Minutes» француз басылымының акционері болып табылады. Екінші тегін газет – «Direct Matin», оның жергілікті басылымы жоқ. «Medias Côte Ouest» ақпараттық агенттігі жергілікті мәдени өмірге арналған екі тегін журнал – «Wik» және «Kostar» жариялайды. Нант қаласында сатирикалық апталық газет «La Lettre à Lulu» және бірнеше мамандандырылған журналдар бар. «Places publiques» Нант және Сен-Назер қалаларының қала құрылысына, «Brief» – қоғамдық коммуникацияға, «Le Journal des Entreprises» – менеджерлерге, «Nouvel Ouest» – Франция батысының шешім қабылдаушыларына, ал «Idîle» – жергілікті шығармашылық индустрия туралы ақпарат береді. Нант қаласында «Millénaire Presse» – кәсіби артистерге арналған ең ірі француз баспасы орналасқан, ол «La Scène» сияқты бірнеше журналдарды жариялайды. Қала ай сайын тегін «Nantes Passion» журналын және белгілі бір аудандарға арналған тағы бес тегін журналды шығарады: «Couleur locale» (Les Dervallières), «Écrit de Bellevue», «Malakocktail» (Malakoff), «Mosaïques» (Nantes Nord) және шығыс аудандары үшін «Zest». Ұлттық радиостанциялар «FIP» және «Fun Radio» Нант қаласында орналасқан. «Virgin Radio» жақын маңдағы Basse Goulaine қаласында, ал «Chérie FM» және «NRJ» Резе қаласындағы филиалдарына ие. Нант қаласында «France Bleu Loire Océan» – «Radio France» қоғамдық желісінің жергілікті станциясы және бірнеше жеке жергілікті станциялар орналасқан: «Alternantes» – мәдени әртүрлілік пен төзімділікке арналған, «Euradionantes» – жергілікті және еуропалық жаңалықтар станциясы, «Fidélité» – христиандық станция, «Hit West» және «SUN Radio» – екі музыкалық станция, «Prun» – студенттерге арналған және «Radio Atlantis» (жергілікті экономикаға бағытталған). Нант – «France 3 Pays de la Loire» телеарнасының штаб-пәтері, ол «France Télévisions» ұлттық қоғамдық телеарнасының 24 жергілікті станциясының бірі. «France 3 Pays de la Loire» аймақ үшін жергілікті жаңалықтар мен бағдарламаларды ұсынады. Қалада 2004 жылы құрылған «Télénantes» – жергілікті жеке телеарна да орналасқан. Көбінесе жаңалықтарды көрсететін бұл арна Loire Atlantique және көршілес Vendée және Maine et Loire аймақтарында қолжетімді.