Джерси аралының физикалық-географиялық сипаттамасы

Кіріспе

Джерсидің физикалық ерекшеліктерінің жиынтығы. Джерси (Jèrriais: Jèrri) – Канал аралдарының ең ірісі, Сент-Мало шығанағындағы аралдар тобы. Бұл аралдың ішінде қиындықтар тудыруы мүмкін. Мысалы, 2020 жылдың ақпан айында «Ciara» дауылы бірнеше жолдың (әсіресе Виктория даңғылының) жабылуына себеп болды.

Физикалық география

Негізгі аралдан басқа, билік аймағына тұрақты халқы жоқ басқа да кішкентай аралдар мен рифтер кіреді: Les Écréhous, Les Minquiers, Les Pierres de Lecq, Les Dirouilles. Аралдың ең биік нүктесі – солтүстік жағалаудағы Лес Платонс. Оңтүстіктегі Сент-Клемент приходының бір бөлігі бұрын теңіз деңгейінен төмен болған, бірақ теңіз қорғаныш қабырғасының салынуы және төмен жатқан жердің толтырылуы нәтижесінде, қазір теңіз деңгейінен төмен қалған шағын жерлер ғана бар. Жер бедері көбінесе оңтүстік жағалауда төмен жатыр, кейбір тасты түбектері бар, ал солтүстік жағалауға қарай көтеріліп, тік жартастарға дейін жетеді. Батыс жағалауында құмды төбелер кездеседі. Аралды солтүстіктен оңтүстікке қарай кішкентай шатқалдар кесіп өтеді. Өте үлкен толқын өзгерісі кезінде, төмен су кезінде оңтүстік-шығыс жағында кең құмды және тасты жазықтар ашылады. Джерсиде қар сирек жауады, кейбір жылдары қар түспей де өтуі мүмкін.

Табиғи ресурстар

Бұл аралдың басты табиғи ресурсы – егістік жер. Аралдың жерінің 66%-ы осы мақсатта пайдаланылады, ал қалған 34%-ы басқа да қолданыстарға жұмсалады. Джерсиде ауыл шаруашылығы жерлерін реттейтін екі заң бар: «Ауыл шаруашылығы жерлері (сату және жалға беруді бақылау) (Джерси)» заңы, 1947 жыл және «Ауыл шаруашылығы жерлерін қорғау (Джерси)» заңы, 1964 жыл. Жерді уақытша пайдалану мақсатын өзгертуге Жерді бақылау жүйесі арқылы рұқсат етіледі, яғни 2 вержеден (0,36 га) асатын жерді басқа мақсаттар үшін пайдалануға болады, бірақ тұрақты өзгерістерге жоспарлауға рұқсат алу қажет. Канал аралдары үлкен толқындық диапазонда орналасқан. Архипелагта толқын энергиясын дамыту ұзақ жылдар бойы ұсынылып келеді. Зерттеулерге сәйкес, толқын энергиясын дамытуға ең қолайлы орындар Гернси Бейливигінде, әсіресе Альдерни бұғазында орналасқан, онда потенциалды түрде 5,10 ГВт энергия өндіруге болады.

Елді мекендер

Жерсидегі елді мекендердің географиясы әрқашан арал бойынша шашыраңқы орналасқан, бірақ бұрын халық саны әлдеқайда аз болған. 19 ғасырда Джерсиде Сент-Хелиер қаласынан басқа, ауыл немесе орталықтандырылған елді мекендер болған жоқ. 1795 жылғы Ричмонд картасында жер "тығыз бөлінген" болып көрінеді, тіпті приход шіркеулерінің маңында да үйлердің тығыздығы басқа жерлерден жоғары емес. Джерсиді қалалық арал деп айтуға болады. 2011 жылғы Арал жоспары аралдың құрылыс аймақтарын үш негізгі бірлік ретінде анықтайды. Арал, іс жүзінде, бір қалалық агломерация ретінде жұмыс істейді, оған қалалық орталық, қала маңы және қала сыртындағы ауылдық қауымдастықтар кіреді. Ең ірі елді мекен – Сент-Хелиер қаласы, ол сонымен қатар арал үкіметінің орналасқан жері болып табылады. Қала Оңтүстік Сент-Хелиердің құрылыс аймағынан, соның ішінде Бірінші мұнарадан және Джорджтаун сияқты Сент-Сэвиор мен Сент-Клементтің жақын орналасқан бөліктерінен тұрады. Қала – аралдың бөлшек саудасы мен жұмыспен қамтудың үлкен бөлігін қамтитын орталық бизнес ауданы, мысалы, қаржы индустриясы. Сент-Хелиердің негізгі қала маңындағы аймақтары Сент-Сэвиордағы Бес Окс аймағынан және қаланың шығысы мен батысына қарай бағытталған негізгі жолдар бойындағы құрылыстардан тұрады. Сент-Обиннен Гориге дейінгі оңтүстік және шығыс жағалаулары көбінесе қалалық аймақтарға айналған, дамуында тек шағын үзілістер бар, мысалы, Граувиллдегі Корольдік гольф алаңы. Қаладан тыс жерде көптеген арал тұрғындары ауылдық және ауылдық елді мекендерде тұрады, тіпті аралдың ауылдық аймақтарында да құрылыс жұмыстары көптеп жүргізілген (ең аз халық тығыздығы бар Сент-Оуэнде бір шаршы километрге 270 адамдан астам тұрады). Ең көзге түсетін қала сыртындағы даму – бұл шағын дүкендер, саябақ және демалыс орталығы орналасқан Лес Квеннева аймағы. Бұл қауымдастықтардың көптеген адамдары жұмыс және демалыс мақсатында Сент-Хелиерге үнемі барады. Көптеген ауылдар өздерінің приходтарының атымен аталады, мысалы, Сент-Джондағы Сент-Джон ауылы, бірақ кейбіреулері емес, мысалы, Сент-Сэвиор мен Сент-Мартин шекарасындағы Мауфант ауылы. Кіші елді мекендерді атау үшін тағы бір семантикалық термин – вилл (мысалы, Сент-Лоуренстегі Ла-Вилль-о-Бас, "қала" деген мағынаны білдіретін терминнен мағынасы жағынан өзгеше). Джерсиде тұрғын үй бағасы өте жоғары. Джерсидегі тұрғын үй бағасының индексі 2002 мен 2020 жылдар аралығында кем дегенде екі есеге өсті. Джерсидегі үй бағасының орташа көрсеткіші 567 000 фунт стерлингті құрайды, бұл Ұлыбританияның кез келген аймағынан жоғары (Ұлыбритания бойынша орташа баға 249 000 фунт стерлинг), тіпті Лондоннан да (орташа баға 497 000 фунт стерлинг, Ұлыбританиядағы ең жоғары көрсеткіш).

The settlement geography of Jersey has always been dispersed across the island, though with a much smaller population in the past. In the 19th century, Jersey had no tendency towards village or centralised settlement, except in the growing town of St. Helier. On the 1795 Richmond Map, the land appears "excessively divided" into small closes and even around the parish churches, the houses are no denser than elsewhere. Jersey can be defined as an urban island. The 2011 Island Plan defines the island's built up areas as three main entities. The island effectively operates as a single conurbation, consisting of an urban core, suburbs and exurban rural communities. The largest settlement is the town of St Helier, which also plays host to the island's seat of government. The town consists of the built up area of southern St Helier, including First Tower, and some adjoining parts of St Saviour and St Clement, such as Georgetown. The town is the central business district, hosting a large proportion of the island's retail and employment, such as the finance industry. The primary suburban areas of St Helier consist of the Five Oaks area in St Saviour, and developments along the coast, primarily along main roads to east and west of the town. The south and east coasts from St Aubin to Gorey are largely urbanised, with only small gaps in their development, such as the Royal Golf Course in Grouville. Outside of the town, many islanders live in rural and village settlements and even the more rural areas of the island have considerable amounts of development (even St Ouen, the least densely populated parish still has 270 persons per square kilometre). The most notable exurban development is the Les Quennevais area, which is home to a small precinct of shops, a park and a leisure centre. Many people in these communities regularly travel to St Helier for work and leisure purposes. Most of the villages are the namesake settlement of their parish, for example St John's Village in St John, however some are not, such as Maufant Village on the border of St Saviour and St Martin. Another semantic term used for smaller settlements are villes (different in meaning from the term with the same name meaning 'Town') such as La Ville au Bas in St. Lawrence. Housing costs in Jersey are very high. The Jersey House Price Index has at least doubled between 2002 and 2020. The mix adjusted house price for Jersey is £567,000, higher than any UK region (UK average: £249,000) including London (average: £497,000; highest of any UK region).

Жоспарлау және дамытуды бақылау

Жерді пайдалану Джерсиде қатаң бақыланады, әсіресе халықтың жоғары тығыздығына байланысты. Клиенттерге және жергілікті қызметтерге көрсету департаментінің жоспарлау тобы жоспарлау өтінімдерін басқарады, бірақ мақұлдау Штат мүшелерінен тұратын Жоспарлау комитетімен беріледі. Аралдың басқарушы даму жоспары – Арал жоспары, соңғы рет 2011 жылы жарияланды және Штаттар жиналысымен бекітілді. Жоспар аралдың дамуының жалпы көрінісін анықтайды, сондай-ақ жоспарлаудың негізгі нұсқауларын ұсынады. Қазіргі Арал жоспары 2011 жылы шығарылып, 2014 жылы қайта қарастырылды. 2021 жылы Арал жоспары қайта қаралып жатыр, ал 2022 жылдан бастап аралық Арал жоспары қолданысқа енгізілуі күтілуде. 2011 жылғы Арал жоспарының қайта қаралуы ауылды жерді қорғау, ресурстарды тиімді пайдалану және қалаларды жаңартудың үш қарапайым қағидасына негізделген. Ол даму қажеттіліктерін қазіргі құрылыс аймақтарында, әсіресе Сент-Хелиер қаласында қанағаттандыруға бағытталған. Джерсиде бір ұлттық парк бар, ол бірнеше бөлек аймақтан тұратын Жағалаулық ұлттық парк деп аталады. Паркке Сент-Оуэн шығанағы, Гори-Коммон, солтүстік және оңтүстік-батыс жағалаулары, сондай-ақ Сент-Кэтрин ормандары сияқты кейбір аңғарлар кіреді. Бұған сондай-ақ Бейливиктің жағалау рифтері де кіреді. Ұлттық паркте көптеген даму нысандарына рұқсат берілмейді. Джерсиде "жасыл аймақ" деп белгілі жасыл белдеу саясаты бар. Бұл ұлттық парктен басқа аралдың көптеген ауылдық аймақтарын қамтиды. Аймақта дамуға қарсы жалпы тенденция бар. Жоспарға сәйкес, бұл саясатқа "күшті" қоғамдық қолдау көрсетіледі.

Саяси география

Джерси – британдық Корольдік тәуелділігі. Ол өздігінен басқарылады, өз заң шығару органы – Штаттық жиналысы және үкіметі бар. Бұл Корольдіктің егеменді аумағы және Ұлыбританияның құрамына кірмейді, алайда Ұлыбритания халықаралық жауапкершілікті Джерсиге қатысты мойнына алады. Джерси үкіметі "кейбір маңызды шарттарды ескере отырып, Әділет министрлігімен қарым-қатынасына қанағаттанған". :13-параграф.

Джерси Британдық-Ирландия Кеңесінің құрамына кіреді, ол Британ аралдарындағы елдер мен тәуелділіктердің ұлттық үкіметтерінен құралған. Джерси Біріккен Ұлттар Ұйымының да, Еуропалық Одақтың да мүшесі емес. Арал он екі әкімшілік аймаққа бөлінген, олар приходтар деп аталады, олардың ішіндегі ең үлкені – Сент-Оуэн, ал ең кішісі – Сент-Клемент.

Экономикалық география

Джерсидің экономикасы жоғары деңгейде дамыған, негізінен халықаралық қаржылық және заңдық қызметтерге сүйенеді, бұл 2010 жылы жалпы қосылған құнның (ЖҚҚ) 40,5% құрады. Жан басына шаққандағы жалпы ұлттық табысы әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің қатарында. Кейбір тараптар аралды салық бейіті деп сынға алады, себебі ол аралдан тыс тұратын және төмен салықтар іздейтін клиенттердің салымдарын тартады. Дегенмен, Джерсидің қаржы секторы бұл айыптаумен келіспейді. Джерси экономикасының өзге де маңызды салаларына құрылыс, бөлшек және көтерме сауда, ауыл шаруашылығы және туризм кіреді.