Кіріспе

Гүлді өсімдіктер отбасы

Moraceae – көбінесе шөпшелер немесе инжір отбасысы деп аталады – гүлді өсімдіктердің 38 туысынан және 1100-ден астам түрінен тұратын отбасы. Көбісі тропикалық және субтропикалық аймақтарда кең таралған, орташа белдеуде олар аз кездеседі; алайда, олардың таралуы жалпы алғанда бүкіл дүниежүзілік. Moraceae отбасының жалғыз синопоморфиясы – барлық паренхималық тіндерде латициферлердің және сүттің болуы, бірақ әдеттегі пайдалы далалық белгілеріне екі тостаған жапырақшасы (кейде біреуі кішірейтілген), күрделі көзге көрінбейтін гүлдер және күрделі жемістер жатады. Бұл отбасыға инжір, банян, нан жемісі, жаңғақ, шөпше және Осаж апельсіні сияқты жақсы белгілі өсімдіктер кіреді. Moraceae отбасының "гүлдері" көбінесе псевдантия (қысқартылған гүлшоғыры) болып табылады.

Жалпы

Отбасы үнді баняны (Ficus benghalensis) сияқты бес акрға (екі гектарға) дейін жерді жабатын алып ағаштардан бастап, диаметрі 2-5 см болатын, сабағы жоқ, дөңгелек пішіндес, шырынды Dorstenia barnimiana-ға дейін әртүрлі. Бұл екі түрдің салмағында шамамен миллиард есе айырмашылық бар.

Гүлдер

Жеке гүлдері көбінесе кішкентай, бір қатар орналасқан немесе перианты жоқ болады. Көптеген гүлдерде жапырақшалар немесе тостағанша жапырақтары болады, бірақ екеуі де бірге емес, олар монохламидея деп аталады, және пистилдер мен аталықтар әртүрлі гүлдерде орналасқан, олар диклиноз деп аталады. Brosimum gaudichaudii және Castilla elastica-дан басқа, Moraceae тұқымдасының барлық түрлерінде периант тостағанша жапырақтарынан тұрады. Егер гүлдің аталығы иілген болса, тозаң жел арқылы таралады; бірақ аталығы түзу болса, жәндіктермен тозаңдану ықтимал. Жәндіктермен тозаңдану Antiaropsis, Artocarpus, Castilla, Dorstenia, Ficus және Mesogyne түрлерінде кездеседі.

Жапырақтары

Жапырақтар әртүрлілікті талдау кезінде гүлдерге ұқсас. Жапырақтар сабаққа жеке-жеке немесе кезектесіп бекітілуі мүмкін, тілімделген немесе тілімделмеген болуы мүмкін, ал түрлеріне қарай мәңгі жасыл немесе жапырақ түсіретін болуы мүмкін. Қызыл тутовая ағашында бір ағашта көптеген жапырақ түрлері кездеседі. Жапырақтар тілімделген де, тілімделмеген де болуы мүмкін және мүлдем әртүрлі көрінеді, бірақ бір өсімдікте бірге өседі.

Жемістер мен тұқымдар

Мора тұқымдасына жататын өсімдіктер ең көп жемісімен танымал. Көбінесе, олардың көпшілігі тұқымдары бар, ет тәрізді жеміс береді. Мысалы, Artocarpus altilis нан жемісі, Morus rubra тутар жемісі, Ficus carica инжір, Artocarpus heterophyllus жақфрут.

Таксономия

Бұрын Urticales қатарына кіретін, бірақ қазір жойылған бұл топ, соңғы молекулалық зерттеулер нәтижесінде Rosales қатарындағы urticalean rosids деп аталатын кладқа орналастырылды. Бұл кладқа Ulmaceae, Celtidaceae, Cannabaceae және Urticaceae отбасылары да кіреді. Әртүрлі уақытта Moraceae, Urticaceae немесе жеке Cecropiaceae отбасысы деп саналған Cecropia енді Urticaceae отбасының құрамына кіреді. Морасеялардың алғашқы күйі – диоэция (әр жынысты жеке даралардың болуы). Моноэция отбасы ішінде кем дегенде төрт рет тәуелсіз түрде пайда болған.

Эволюция

Moraceae тұқымдасының қазба жәдігерлері соңғы креда кезеңіне дейін барып жетеді, бірақ молекулалық сағат есебі бойынша, бұл тұқымдас креда кезеңінің ортасында әртараптана бастаған, ал негізгі тармақтары үшінші кезеңде пайда болған.