Кіріспе

2004 жылы Джон Туртелтабтың түсірген "Ұлттық қазына" фильмі 2004 жылдың 19 қарашасында бүкіл әлемде көрсетілді. Фильм бүкіл әлем бойынша 347 миллион долларлық табыс әкелді және сыншылардың пікірлері екіұшты болды – олар әрекетті көріністер мен актерлік шеберлікті жоғары бағаласа, сюжеті мен сценарийін сынға алды. 2007 жылы "Ұлттық қазына: Құпиялар кітабы" атты жалғасы шықты. 2022 жылы D23 Expo көрмесінде "Ұлттық қазына: Тарих шегінде" телесериалының жалғасы жарияланды. Ол 2022 жылдың 14 желтоқсанынан 2023 жылдың 8 ақпанына дейін Disney+ стриминг сервисінде көрсетілді.

Сюжет

Бенджамин Франклин Гейтс – американдық тарихшы, криптограф және қазына іздеуші. Бен кішкентай кезінде әкесі Джон оған 1832 жылы Чарльз Кэрролл олардың ата-бабасына Америкада ежелгі заманнан бері жасырылған, Тамплиерлер, Құрылтайшы әкелер және масондарға белгілі бір қазынаның құпиясы туралы ақпарат бергенін айтады. Кэрроллдың көрсеткен жолы "Құпия Шарлоттада" деген сөздермен кез келген адамды қазынаға бастайды. Бен бұл оқиғаға сенеді, бірақ оның күмәнданушы әкесі Патрик оны бекер сөз деп есептейді. Бен мен оның досы, компьютерлік сарапшы Райли Пул, Арктикада жоғалған "Шарлоттаны" табу үшін бай Иэн Хоудың қаржыландыруымен экспедиция ұйымдастырады. Кеме ішінде олар су құбырынан жасалған түтік табады, оның оюлары келесі көрсеткішті Тәуелсіздік Декларациясында екенін көрсетеді. Иэн өзін қылмыстык басшы ретінде танытып, Декларацияны ұрлауды ұсынады, содан кейін төбелес болып, топ екіге бөлінеді. Бен мен Райли Иэннің жоспарын ФБР-ға және Ұлттық мүражайдың қызметкері Абигейл Чейске жеткізеді, бірақ олар оларға сенбейді. Бен Декларацияны қорғау үшін Иэннан бұрын, салтанатты шара кезінде мүражайдың сақтау бөлмесінен алып тастауға шешім қабылдайды. Абигейлдің саусақ іздерін алып, Декларацияны сәтті алады, бірақ оны ұрлауға тырысқан Иэннің тобы оны көріп қояды. Бен сыйлық дүкені арқылы қашуға тырысады, бірақ кассир оны естелік көшірме деп қате санағандықтан Декларация үшін төлеуге мәжбүр болады. Абигейл бірдеңе дұрыс емес екенін сезіп, Бенге келіп, құжатты қайтарып алады. Иэн оны дереу ұрлап алады, бірақ Бен мен Райли Абигейлді құтқарып, Иэнды Декларацияның естелік көшірмесін қалдырып, алдайды. Агент Садуски басқаратын ФБР Бенді іздеуді бастайды. Патриктің үйіне бара жатып, үшеуі Декларацияны зерттейді және көрінбейтін сиямен жазылған шифрлы кітапты табады. Бұл хат Бенджамин Франклиннің "Сыбырлық Догуд" хаттарына сілтеме жасайды. Патрик бұрын оларды иеленген, бірақ Франклин институтына сыйға тартқан. Бір оқушыға хаттарды қарап, кодты шешу үшін ақы төлеп, Бен, Райли және Абигейл Тәуелсіздік сарайының қоңырау мұнарасына сілтеме жасайтын хабарды табады. Иэнның артынан қуа жатып, олар бірнеше түсті линзалары бар көзілдірік жұбы бар кірпішті табады, оны Декларацияның артқы жағын оқығанда Тринити шіркеуіне сілтеме жасайды. Иэнның серіктестері оларды Филадельфия арқылы қуады, ФБР Бенді тұтқындағанға дейін. Абигейл мен Райли Декларацияны Иэнға жоғалтады, бірақ Абигейл Иэнды келесі көрсеткіш үшін Бенді құтқаруға көмектесуге көндіреді. Иэн келіседі, ФБР-мен байланыс жасайды және USS Intrepid-те кездесуді ұйымдастырады, онда олар Бенге ФБР-ден қашуға көмектеседі. Иэн Декларацияны қайтарып, келесі көрсеткішті сұрайды, бірақ Бен тартыншақ болғандықтан, Иэн Патрикті тұтқынға алғанын айтады. Олар Тринити шіркеуіне барады, онда олар жалғыз шаммен жарықтандырылған, соқыр көшеге апаратын жер асты жолын табады. Патрик бұл Пол Ревирдің түн ортасында аттанған жолына сілтеме екенін мәлімдейді, Иэнды Бостонның Ескі Солтүстік шіркеуіне бағыттайды. Иэн Бенді, Абигейлді, Райлиді және Патрикті камераға қамап, Бостонға кетеді. Патрик Иэнды жолдан алып тастау үшін жалған көрсеткіштермен жабайы қууға жібереді. Бен су құбыры түтігінің сырғанын тауып, қазынасы бар үлкен камераны ашып, үстіне баспалдақпен шығады. Бен Садускимен кездеседі, ол шын мәнінде масон екенін біледі, Декларацияны қайтару үшін. Бен өзіне және Абигейлге тағылған айыпты алып тастау үшін бүкіл әлемдегі мұражайларға қазынаны сыйға бергісі келеді, бұл табылған қазынаның иесі Гейтс отбасы және Райли екенін және Ианды олар үшін емес, өзі үшін тұтқындағанын айтады. Беннің хабарлауымен ФБР Ианды Бостонда тауып алады, ол Ескі Солтүстік шіркеуіне кіреді және оны сол жерде тұтқындайды. Кейін Бен мен Абигейл қарым-қатынас жасайды, ал Райли Беннің қазынаны табу үшін 10% сыйақыны қабылдамағаны үшін ренжіді. Алайда, ол "қабылдаған" 1%-дың арқасында олардың барлығы байлыққа қол жеткізді.

Тәуелсіздік декларациясының суреті

Фильмде Тәуелсіздік Декларациясының түпнұсқасындағы сияның әлі де анық көрінетіні туралы айтылған пікір дәл емес. Құжаттағы сия уақыт өте келе зиянды жарық әсерінен солған, ал 1876 жылға қарай онда сияның қалдықтары аз ғана болған.

Кассалық жинақ

National Treasure Америка Құрама Штаттарындағы премьерасы күні 11 миллион доллар тапты, бұл Paramount & Nickelodeon компанияларының "The SpongeBob SquarePants Movie" фильмінен (9,559,752 доллар тапқан) жоғары нәтиже. Ол алғашқы апта соңында 3,243 кинотеатрдағы 4,300 экранда 35,142,554 доллар жинады, орташа есеппен әр кинотеатрға 11,648 доллар келді. Фильм 2005 жылы "Chicken Little" фильмінен озып кешесінше, қараша айында шыққан Disney фильмдерінің арасындағы ең табысты дебюті болды. Ол үш апта бойы көшбасшылықты сақтап тұрды. Жапонияда "National Treasure" фильмі "MegaMan NT Warrior: Program of Light and Dark" және "Duel Masters: Curse of the Deathphoenix" екі фильмін озып, алғашқы аптада 11,666,763 доллар тапты. Фильм 2005 жылдың 2 маусымында көрсетілімнен алынып, ішкі нарықта 173,008,894 доллар, ал халықаралық нарықта 174,503,424 доллар табыс әкелді. Әлем бойынша "National Treasure" 100 миллион долларлық бюджетке қарсы 347,512,318 доллардан астам табыс тапты. Metacritic сайтында фильм 35 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкала бойынша 39 бал алды, бұл "көбінесе жағымсыз пікірлер" дегенді білдіреді. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша фильмке A+ мен F шкаласы бойынша "A−" деген орташа баға берілді. Роджер Эберт фильмге 2/4 жұлдыз берді, оны "Monty Python нұсқасы бірдей сценарийді, әр жолын қолдана алатындай әжуалық" деп сипаттады. Академик Дэвид Бордуэлл фильмге қызығушылық танытып, оны 1950-ші жылдардағы Disney балалар оқиғалық фильмдерінің дәстүріне жатқызды және классикалық Голливуд киносындағы сахналар ауысуы туралы эссесіне негіз ретінде пайдаланды.

Үй медиасы

National Treasure 2005 жылы мамыр айында Disney DVD форматында жарық көрді. Фильмнің негізгі тақырыбына сай, DVD-де "Қосымша қазына іздеу" ойыны бар: дискідегі Арнайы мүмкіндіктерді тамашалаған көрермендер жұмбақтар мен кодтарды шешіп, жаңа мүмкіндіктерді аша алады.

Коллекционерлік DVD

«Book of Secrets» фильмін насихаттау мақсатында, арнайы коллекционерлік басылымдағы, екі дискілік DVD 2007 жылдың 18 желтоқсанында шықты. Бұл жинақта қосымша өшірілген кадрлар мен деректі фильмдері бар бонус дискісі бар.

Blu-ray-тірісі

Walt Disney Studios Home Entertainment «National Treasure» және оның жалғасы «National Treasure 2: Book of Secrets» фильмдерінің Blu-ray нұсқаларын 2008 жылдың 20 мамырында жарыққа шығарды.

Жалғасы

DVD-де жалғастыру жоспарланбағаны айтылса да, фильмнің дүкендердегі кассалық жиынтығы күтпегендей 347,5 миллион долларды құрады, бұл екінші фильмге мүмкіндік берді және 2005 жылы оған жасыл жарық берілді. «Ұлттық қазына: Құпиялар кітабы» 2007 жылдың 21 желтоқсанында шықты. 2008 жылы режиссер Джон Туртелтаб фильм түсіру тобы тағы бір «Ұлттық қазына» жалғасын жасауға уақыт бөлетінін айтты. 2013 жылдың қазан айында Туртелтаб студия, продюсер Джерри Брукхаймер және актерлердің барлығы үшінші фильмді түсіргісі келетінін растады: «Біз фильмді түсіргіміз келеді, Disney де фильмді түсіргісі келеді. Біз оны жазуда қиындыққа тап болып отырмыз. Екі жылдың ішінде түсіреміз деп ойлаймын. Шамамен жартысы дайын». 2016 жылдың мамырында Кейдж фильмнің әлі де жазу процесінде екенін растады, ал 2018 жылдың шілдесінде Туртелтаб үшінші фильмнің сценарийі «жақын» екенін қайталады, бірақ Disney әлі де толық сенімге келмеген. 2020 жылдың қаңтарында «Bad Boys for Life» сценарийін жазған Крис Бремнер жаңа сценарий жазатыны хабарланды. 2020 жылдың мамырында Джерри Брукхаймер бастапқы актерлік құраммен үшінші фильмнің дамытылып жатқанын, сонымен қатар Disney+ платформасы үшін түпнұсқаның идеясына негізделген, бірақ жас актерлерге бағытталған сериал жоспарлап жатқанын растады. 2022 жылдың сәуір айында Reddit-тегі «Меннен кез келген сұраққа жауап аламын» тақырыбында Кейдж болашақ бөлімдерге қатысы туралы сұраққа жауап берді: «Жоқ, басымдық оны телешоуға айналдыру болды, сондықтан қатыспаймын деп ойлаймын».