Кіріспе

1719 жылы Дэниел Дефоның «Робинзон Крузоның жаңа оқиғалары» (қазір көбінесе «Робинзон Крузоның одан әрі оқиғалары» деп аталады) – Дэниел Дефоның 1719 жылы алғаш жарық көрген романы. «Робинзон Крузо» (1719) романындағыдай, кітаптың бірінші басылымында автор ретінде ойдан шығарылған басты кейіпкер Робинзон Крузо көрсетілген. Роман алғашқыда былай аталды: «Робинзон Крузоның жаңа оқиғалары; оның өмірінің екінші және соңғы бөлігі, сондай-ақ оның әлемнің үштен бірін аралап саяхаттауының таңғажайып хикаялары». Бұл роман Крузо туралы соңғы әңгіме болғанымен, кейін Дефо «Робинзон Крузоның өмірі мен таңғажайып оқиғалары туралы терең ойлар: періштелер әлемінің көрінісімен» (1720) атты құжаттық кітабын жазды. Оқиғаның бір бөлігі Мәскеу елшілігінің хатшысы Адам Брэндтің 1693-1695 жылдар аралығында Мәскеуден Пекинге жасаған сапары туралы күнделігіне негізделген болуы мүмкін.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітап Крузоның Англиядағы үйленуі туралы хабарламамен басталады. Ол Бедфордширде шағын шаруашылық сатып алып, үш баласы болды: екі ұл және бір қыз. Біздің батырымыз ауруға шалдығып, "өз аралын" көруге құштарлық танытты. Ол басқа ештеңе туралы айта алмады, және оның әйелінен басқа ешкім оның әңгімелерін жеңіл-жеңіл қабылдамады. Ол көз жасымен: "Сенмен бірге барамын, бірақ сені ешқашан жалғыз қалдырмаймын", - деді. Бірақ осы шаттық ортасында, Құдайдың қалауымен бірден оның әйелінен айырылды.

Крузо өз аралына оралады

1693 жылдың басында Крузо өзінің жүрек туысының ұлын кеме командирі етіп тағайындады. 1694 жылдың қаңтар айының басында Крузо мен Жұма осы кемеге 8-і күні Даунс шығанағында мінді, содан кейін Ирландия арқылы Крузо аралына жетті. Олар он жыл бұрын Крузо тарапынан аралда қалдырылған ағылшын бүлікшілерінің проблема тудырғанын анықтады. Бірақ аралға адам жейтіндер шабуыл жасағанда, аралдағы түрлі топтар қауіпке қарсы тұру үшін бітімге келуге мәжбүр болды. Крузо аралдағы басшылықты нығайту және тұрғындардың өркениеттілігін қамтамасыз ету үшін түрлі шаралар қолдайды, оның ішінде қажетті жабдықтардың мөлшерін қалдырып, ар-ұяққа негізделген заң үстемдігін орнату және бірге тұратын жұбайларды некелеуді қамтамасыз ету. Ол сонымен қатар қажетті біліктіліктері бар қосымша тұрғындарды қалдырады. Крузо аралынан қайтадан құрлыққа бет алғанда кеме адам жейтіндердің шабуылына ұшырайды. Жұма келіссөздер жүргізуге тырысқанда үш жебеден зардап шегіп қайтыс болды, бірақ экипаж соңында салдары ауыр болмайтын жеңіске жетті.

Крузоның Мадагаскардағы оқиғалары

Жұманы теңізге жерлегеннен кейін, сол күні кешке олар Бразилияға қарай жолға шықты. Олар онда ұзақ уақыт болды, сосын тікелей Жақсы Үміт мүйісіне бет бұрды. Мадагаскарға түскенде, олардың тоғыз адамын үш жүз жергілікті тұрғын қуып жетеді, себебі оның бір матросы ағаштардың арасынан жас қызды алып кеткен еді. Жергілікті тұрғындар оны дарға асты, сондықтан экипаж 32 адамды өлтіріп, жергілікті қаланың үйлерін өртеп тастады. Крузо мұның бәріне қарсы болды, демек ол Бенгалия шығанағында ұзақ уақыт тұрды.

Крузоның Оңтүстік-Шығыс Азия мен Қытайдағы саяхаттары

Ақырында ол кеме сатып алды, бірақ кейіннен ол ұрланған екені белгілі болды. Сондықтан олар Камбоджа өзеніне және Кочинчинаға немесе Тонкин шығанағына барып, 22 градус 30 минут ендікке жетіп, Формоза (Тайвань) аралына тігізді. Содан кейін олар Қытай жағалауына жетті. Олар Килам өзенінің жанындағы Нанкинге барып, оңтүстікке қарай Квинчан деп аталатын портына қарай жүзіп кетті. Португалдық пилот оларға өзен сағасы арқылы Ниңпоға баруды ұсынды. Бұл Ниңпо – Қытай империясының ортасынан өтетін, барлық өзендерді және кейбір төбелерді шлюздер мен қақпалардың көмегімен кесіп өтіп, Пекинге дейін шамамен 270 лигаға созылатын канал еді. Олар солай істеді, содан кейін ескі стильдегі күнтізбе бойынша ақпан айының басында Пекиннен жолға шықты. Содан кейін олар келесі жерлер арқылы саяхаттады: Чангу, Наум (немесе Наун, бекінілген қала), Аргун(а) Қытай-Ресей шекарасында (1703 жылдың 13 сәуірі).

Крузоның Сібірдегі саяхаттары

Аргун Ресей шекарасындағы алғашқы қала болды; содан кейін олар Нерчинск, Плотбус арқылы өтіп, Шахс Озер, Джеравена, Удда өзені, Енисейск және Тобольск (қыркүйек 1703 жылдан маусым айының басына дейін) деп аталатын көлге тоқтады. Олар Еуропаға Вирцка өзенінің бастауынан, Петру өзенінің оңтүстігінен, Соликамск маңындағы Кермазинский деген ауылға жетті. Олар Озомойс (немесе Гзомойс) маңындағы Кирца өзенінен өтіп, Веуслимаға (белгісіз) келді. Вичегда өзенінің бойымен Двинаға құяды, содан кейін олар Лавренскийде (1704 жылдың 3-7 шілдесі; мүмкін Яренск, сол кезде Ереньский Городок деп аталған) болды. Ақырында Крузо 18 тамызда Ақ теңіздегі Архангельск портына келді, 18 қыркүйекте Гамбургке және Гаагаға сапарлады. Ол 1705 жылдың 10 қаңтарында Лондонға келді, Англиядан кеткеніне он жыл тоғыз ай толды.