Кіріспе

DAA plc (осылай "daa") (Údarás Aerfort Bhaile Átha Cliath cpt), бұрын Дублин әуежайы басқармасы, Ирландиядағы коммерциялық жартылай мемлекеттік әуежай компаниясы. Компания Дублин және Корк әуежайларын меншіктеп, оларды басқарады. Оның басқа еншілес компанияларына саяхат саудасымен айналысатын Aer Rianta International және DAA International кіреді. DAA-ның бас кеңсесі Дублин әуежайы аумағындағы бастапқы жолаушылар терминалында орналасқан. DAA 2012 жылы жеке мемлекеттік әуежайға айналғанға дейін Шаннон әуежайына иелік етіп, оны басқарды. Компания сонымен қатар Ирландия аралында тоғыз қонақ үйі болған Great Southern Hotels компаниясына да ие болды. 2006 жылы бұл қонақ үйлер сатылды.

Аэрорианта

Aer Rianta 1937 жылы Aer Rianta Teoranta ретінде құрылды, ал атауы ирланд тілінен «әуе жолдары» немесе «әуе бағыттары» деген мағынаны білдіреді; Teoranta – ирланд тілінде «ЖШС» деген сөз. Aer Rianta ұлттық әуе компаниясының бас компаниясы ретінде қызмет етуі және авиацияны жалпы дамытуға көмектесуі тиіс еді. 1947 жылы Aer Rianta Шаннон әуежайында салықсыз сауда орталығын ашты және осымен әуежайлардағы салықсыз дүкендерді ойлап тапқан деп есептеледі. Aer Rianta әуе компаниясының алғашқы жылдарында 1966 жылға дейін Aer Lingus-тің негізгі акционері болды. Aer Rianta 1940 жылдары Дублин әуежайын басқара бастады. 1975 жылы ол лауазымынан кетті. 1966 жылы «Әуе компаниялары туралы» заң қабылданып, Aer Lingus акцияларын Қаржы министріне беруге және әр компанияға жеке директорлар тағайындауға мүмкіндік берді. 1968 жылы Aer Rianta компаниясының бас директоры тағайындалды. 1969 жылдың 1 сәуірінде Корк және Шаннон әуежайлары компанияның жауапкершілігіне өтті. 1988 жылы Aer Rianta International (ARI) құрылды, ол Ирландия әуежайларын басқарумен байланысты емес, компанияның халықаралық әлеуетін дамыту мақсатында құрылды, мысалы, 1988 жылы Мәскеуде Ресейдегі алғашқы салықсыз дүкенді ашты. 1998 жылы Aer Rianta Teoranta Aer Rianta cpt болып өзгерді және 2004 жылға дейін осы атауды сақтап келді.

Дублин әуежайының басқару органы/DAA

2004 жылы Орайхат 2004 жылғы Мемлекеттік әуежайлар заңын қабылдады. Бұл компанияның атын Aer Rianta cpt-ден Dublin Airport Authority plc-ге өзгертті және Shannon Airport Authority plc және Cork Airport Authority plc құрылымдарын құрды. Үш жаңа орган өздерінің әуежайлары үшін бизнес-жоспарлар жасауға өкілеттік алды, бірақ олар әуежайларды басқаруды Көлік министрі белгілейтін кейінгі мерзімге дейін бастамады, бұл заң бойынша 2005 жылғы 1 мамырдан бұрын болмайтын еді. 2008 жылға дейін бұл орындалмады. Шешілуі тиіс маңызды мәселелердің ішінде бәсекеге қабілеттілік және қарызды қайта құрылымдау бар. Компания өзінің толық иелігіндегі ARI, Aer Rianta International арқылы Дюссельдорф және Ларнака сияқты шетелдегі әуежайлардағы маңызды үлестерін сақтап қалды. Мемлекеттік әуежайлар заңы "Aer Rianta" компаниясының келіп жатқан төрағасы Ноэль Ханлон және компанияның кәсіподақтары тарапынан қатты сынға алынды, олар оны жекешелендіруге бастайтын қадам деп есептеді. Алайда, Дублин әуежайының немесе кез келген әуежайды жекешелендіруге бағытталған заң қабылданбады. Дублин әуежайының басқарушы компаниясы 2014 жылдың қарашасынан бастап ресми түрде DAA деп атала бастады. 2016 жылы DAA мемлекетке 18,3 миллион евро дивиденд төледі, бұл 2009 жылдан бері төленген алғашқы дивиденд болды. 2017 жылдың қыркүйегінде Далтон Филипс компанияның бас директоры болып тағайындалды. 2018 жылдың мамырында Базил Геогеган компания төрағасы болып тағайындалды. 2023 жылдың қаңтарында Кенни Джейкобс бас директор болып тағайындалды. 2019 жылы DAA рекордтық деңгейде жолаушылар тасымалдады. DAA географиялық ақпараттық жүйелер (GIS) саласындағы ерекше жетістіктері үшін 300 000-нан астам жаһандық үміткерлердің ішінде таңдалды, GIS сарапшысы ESRI Ireland-тың картографиялық бағдарламалық қамтамасы қолданылып, әуежайдағы активтерді басқару үшін жаңа жүйе әзірленді. 2020 жылы Covid-19 «халықаралық авиация секторы мен біздің бизнесіміз үшін ең ауыр дағдарыс болды» деді сол кездегі бас директор Далтон Филипс. 2020 жылдың маусым айына қарай пандемия DAA-ға 160 миллион евро шығын келтірді, жолаушылар саны 99%-ға төмендеді. 2020 жылдың қазан айында Дублин әуежайының Covid-19-ға қарсы шаралары Халықаралық әуежайлар кеңесі (ACI) тарапынан аккредиттеу алды. DAA 2023 жылы қайтадан пайда тапты.

Оңтүстіктегі керемет қонақ үйлер

1990 жылы тоғыз Ұлы Оңтүстік қонақ үйлері Córas Iompair Éireann-нен сатып алынып, 2006 жылы қайта сатылды. Галвей кәсіпкері Герри Барретттің басқаруындағы «Эдвард Холдингс» компаниясы Килларни, Эйр Сквер және Корриб қонақ үйлерін алды, ал Дублин құрылысшысы Бернард Макнамара Керри округіндегі Паркнасилла қонақ үйін сатып алды. Ронан МакАрдл, Фрэнк МакАрдл, Алан МакИнтош және Уолш ағайындар басқаратын компания Дублин, Корк және Шаннон әуежайларындағы үш қонақ үйді иеленді.

Дублин әуежайы

Дублин әуежайы – елдегі ең ірі әуежай. 2018 жылы ол 31,5 миллион жолаушыны қамтыды. 2019 жылы жолаушылар саны рекордты деңгейге жетті. 2020 жылдың қазан айында Дублин әуежайының COVID-19-ға қарсы шаралары Халықаралық әуежайлар кеңесі (ACI) деген әлемдік индустриялық ұйымнан аккредиттеу алды. 2014 жылы Дублин әуежайындағы әуежай қызметтерінің бірнеше түрлерін жалға беру бойынша DAA ұсынған келісімшартқа байланысты сот ісі болды. Қолданыстағы мердігер, OCS One Complete Solution компаниясы, DAA-ның Maybin Support Services Ltd компаниясына жаңа келісімшарт беру туралы шешіміне наразылық білдірді, нәтижесінде Жоғары сотта тыңдау өтті. Көлік секторындағы сатып алуды да қамтитын Еуроодақтың коммуналдық қызметтерді сатып алу ережелері, сәтті болмаған тендерлік берушілерге олардың негізді шағымдары болған жағдайда, шешімге шағымдануға және дау шешілгенге дейін жаңа келісімшарт беру процесін автоматты түрде тоқтата тұруға мүмкіндік береді. Бұл Жоғары соттың автоматты тоқтатуды жою туралы өтініш бойынша алғашқы рет шешім қабылдаған жағдайы болды. Сот тоқтату күшінде қалсын деген шешім шығарды.

Корк әуежайы

Корк әуежайы – елдің екінші ірі әуежайы. 2017 жылы 2,3 миллион жолаушыға қызмет көрсетті. Компанияның Таяу Шығыстағы бірнеше елде филиалдары бар, және 2015 жылы Абу-Даби халықаралық әуежайындағы жаңа Midfield терминалындағы бажсыз сауда орындарын басқаруға 10 жылдық келісімшарт ұтып алды. 2016 жылы DAA International Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласындағы Король Халед халықаралық әуежайының жаңа 5-терминалын басқару құқығын жеңіп алды. 2022 жылы DAA International Сауд Арабиясындағы Джидда әуежайын бес жылға басқару үшін көп миллиондық еуролық келісімшартқа қол қойды. 2022 жылы ANA Aeroportos de Portugal компаниясы Aer Rianta International компаниясын сегіз орналасқан жердегі бажсыз және баж салынатын дүкендерді басқаруға серіктес етіп тағайындады.

Дублин әуежайының кешігуі

2022 жылдың 1 маусымында DAA-ның бұрынғы бас директоры Далтон Филипс Оирехтастың көлік комитетіне шақырылды. Бірнеше күнге созылған ұзақ кезектерден кейін, бір күнде 1000-нан астам жолаушы ұшаққа үлкермей қалды және мұндай кезектер қайталанбайтынына кепілдік берілмеді. Бұл жағдайды Қаржы министрлігінің мемлекеттік министрі Шон Флеминг "жаман басқарудың нақты көрінісі" деп бағалады. Премьер-министр бұл кешігулердің "жолаушылар мен олардың отбасылары үшін төзбеуге болатын жағдай" екенін айтты. 2021 жылдың мамыр айында Филипс DAA-ның 7750 қызметкерінің 2000-ын жұмыстан босату туралы шешімін қорғады. Ол сол кездегі мемлекеттік кепілдіктерге қарамастан, "егер сізде [құтқару] ойлау қалыптасқан болса, бәрі аяқталды, біз өзіміз өмір сүруіміз керек" деді. Осылайша көптеген қызметкерлерді жұмыстан босату шешімі 2022 жылдың маусым айында Dáil Éireann-де сынға алынды, депутаттар бұл әуежайдағы кешігулердің салдарынан Ирландияның "әлемде күлкіге орын бергенін" мәлімдеді.