Млечха: Көне Үнді термині және шетелдіктер туралы түсінік

Кіріспе

Көне санскрит термині, сырттан келгендерге, шетелдіктерге, варварларға және басқыншыларға қатысты қолданылған, Камарупа әулеті.

Млечча (санскриттен) – түсініксіз тілде сөйлейтін, шетелдік немесе варварлық шабуылшыларға қатысты қолданылатын термин, олар арийлік ведалық тайпалардан ерекшеленеді. Млечча сөзі кез келген нәсілге немесе түске жататын шетелдік варварларға қатысты қолданылған. Млечча ретінде кез келген шетелдік касталық жүйеден және діни ортадан тыс тұрды. Сондықтан индустар олармен қарым-қатынас жасауды нәпасылық деп есептеді. Млечча халқы – сактар, ғұндар, қытайлар, гректер, камбоджалықтар, пахлавалар, бахликалар және ришикалар. Барбаралар, Кираталар, Парадалар, Сака гректері, Индо-гректер, Пулиндалар, Скифтер, Кушандар, Киннаралар, Тушарлар, Нишадалар, түркілер және арабтар да млеччалар болды.

Этимология

Санскрит тіліндегі млечка сөзінің стандартты үнді-еуропалық этимологиясы жоқ және иран тілдерінде оған сәйкес келетін сөз табылмаған. Дегенмен, оның орта индо-арий тілдерінде туыс сөздері бар: пали тіліндегі милакха және пракрит тіліндегі мликча. Соңғысынан синдхи тіліндегі милис, панджаби тіліндегі милек, кашмир тіліндегі бричун (айқайлау немесе жылау), Батыс Пахари тіліндегі мелек (лас), одия тіліндегі мḷecha, бенгал тіліндегі миалоха (лас) сөздері пайда болған. Санскрит сөзі mlecchati етістігі ретінде алғаш рет шамамен 700 жылға жататын латша Веда мәтіні Śathapatha-Brāhmaṇa-да кездеседі. Бұл сөздің мағынасы – дұрыс емес немесе жабайыша сөйлеу. Брахмандарға осылай сөйлеуге тыйым салынған. Млечканың үнді-еуропалық этимологиясы болмағандықтан, ғалымдар бұл Үндістан ішінде арий емес халықтың өзін-өзі атауы болуы мүмкін деген тұжырымға келген. Батысқа орналасқан Млечка дешасы (Млечка елі) туралы географиялық сілтемелерге сүйене отырып, бұл термин Инд халқымен байланыстырылады, олардың жері шумерлік мәтіндерде Мелуḫḫа деп белгілі. Аско Парпола «Мелуḫḫа» сөзінің дравидтік тегін, mel akam («биік жер», бұл Белуджистанның жоталы аймақтарына сілтеме болуы мүмкін) деп ұсынған. Франклин Саутворт млечка сөзінің «сөйлеу» немесе «адамның сөзі» деген мағынаны білдіретін мизи сөзінен шыққан болуы мүмкін дейді, ол прото-дравид тіліндегі тіл сөзінен туындаған. Пали, Тхеравада буддизмінде қолданылатын ескі пракрит, милакха терминін пайдаланады. Сонымен қатар, ол драмалық пракриттен алынған милакху сөзін де қолданады.

Аумағы

Тарихшылар ежелгі Үндістанда шетелдіктер туралы түсінік – Үндістан субконтинентінен тыс жерлерде өмір сүретіндер – көбінесе варварлықпен байланысты болған деп мәлімдейді. Дегенмен, осы аймақтардан келген топтар да, шетелдіктер де «млечча» терминімен белгіленген, ол варбарлық коннотациясын білдірген. Осылайша, млеччалар мен млечча емес адамдар арасындағы тағы бір айырмашылық – тұрғын жері. Олар маргиналды топ саналғанмен, млечча деса (олардың жерлерін арийлер жерінен бөліп тұратын табиғи шекара) ретінде сипатталған аймақ ешқашан тұрақты болған жоқ. Оның орнына, ол Арияварта туралы өзгеріп отыратын идеялармен анықталды. Парашердің сөзіне қарағанда, млечча деса деп белгіленген жалғыз тұрақты аймақтар – ұзақ уақыт бойы брахманикалық, буддалық немесе джайникалық ықпалға түспеген, жабайы тайпалар мекендеген жерлер. Арийлердің аймағы уақыт өте кеңейгенімен, барлық жерде тазалық ұғымы сақталды. Веда әдебиеті инду-арийлерге таныс жерлер мен аумақтарды ғана атағандықтан, олар ақырында Ариявартаның бір бөлігіне айналды. Парашердің айтуынша, Арияварта Сарасвати өзені жоғалып кететін жерде, яғни Пәнджабтағы Патиала ауданында орналасқан. Париятра таулары Виндхья жотасына жатады, бұл Мальва төбелері болуы мүмкін. Калакавана Праяг маңындағы бір аймақпен байланысты. Алайда, Ариявартаның басқа да интерпретациялары қара антилопалар мекендейтін жерлерді көрсетеді, себебі олар құрбан шалу рәсімдеріне қолайлы. Алғашқы Веда әдебиеті арийлердің мекендеу аймағын анықтауға бағытталған, өйткені бұл жер таза саналды; бірақ млечча еліне немесе мінез-құлқына тікелей сілтеме жоқ. Қай аймақта болмасын, мұндай жерлерді Арияварта деп атаудың салдары – осы аймақтан тыс жерлер таза емес деп есептелді. Бұдан өзге, Веда дәуіріндегі үндістердің Үндістан субконтинентінен тыс халықтармен, атап айтқанда парсылармен байланыста болғанына дәлелдер бар. Осы кезеңде (б.з.д. 522–486) Инд өзені аңғарын билеген парсылар млечча деп белгіленбеген, мүмкін, олар брахмандардың өмір салтына араласпағандықтан. Кейінгі Веда әдебиетінде батыс Анава тайпалары млеччалар ретінде көрсетіледі және солтүстік Пәнджаб, Синд және шығыс Раджпутананы басып алған. Солтүстік тайпалары млеччалар болды, өйткені олар Гандхара, Кашмир және Камбоджа сияқты шекаралық аймақтарда орналасқандықтан, олардың тілі мен мәдениеті бұзылып, Ариявартадан ерекшеленген, немесе, Оңтүстік Үндістанның жағдайында, олар бұрын арийлер болған, бірақ Ведалық рәсімдерді тастап, млечча мәртебесіне ие болған.

Historians have stated that the notion of foreigners in ancient India – those living outside of the Indian subcontinent – was often accompanied by the idea that one was a barbarian. Still, it seemed that groups who did not come from outside of these areas, as well as foreigners, were designated by the term mleccha, which carried with it a barbarian connotation. Thus another distinction that was made between the mlecchas and non mlecchas was area of habitation. Though they were considered a marginal group, the area characterize as the mleccha desa (the natural border that separated their lands from that of the Aryans) was never permanent. Instead, it was defined by the changing ideas about the Āryāvarta. Parasher noted that the only consistent areas dubbed as mleccha desa were those regions inhabited by primitive tribes who for long periods of time did not come under the sway of the Brahmanical, Buddhist or Jain influence. Though the area of the Aryas expanded with time, the notion that was held over all of the land was that of purity. As Vedic literature refers only to the places and territories that were familiar to the Indo Aryans, these lands eventually became part of the Āryāvarta. Parasher thus indicates that the Āryāvarta was designated as the region where the river Sarasvati disappears is the Patiala district in Punjab. The Pariyatra Mountains belong to the Vindhya Range, probably the hills of Malwa. The Kalakavana is identified with a tract somewhere near Prayag. Still, other interpretations of the Āryāvarta refer to those areas where the black antelope roams, for these areas are fit for the performance of sacrifice. Early Vedic literature focused on defining the area of habitation of the Aryas for this land was considered pure; yet there is no actual reference to the mleccha country or behavior. Wherever the territory, though, the implications of naming such lands as the Āryāvarta is that any lands excluded from that area were considered impure. Further, there is evidence that Indians of the Vedic period actually had contact with people outside of the Indian subcontinent, namely the Persians. The Persians, who ruled over the Indus River Valley during this time (522–486 BC) were not designated as mleccha, perhaps because they did not interfere with the Brahminical way of life. Later Vedic literature speaks of the western Anava tribes as mlecchas and occupying northern Punjab, Sindh and eastern Rajputana. The tribes of the north were mlecchas either because they were located on the frontiers such as Gandhara, Kasmira and Kambojas and therefore both their speech and culture had become contaminated and differed from that of Āryāvarta, or else, as in the case of southern India, they were once Aryas but having forsaken the Vedic rituals were regarded to mleccha status.

Мәдени мінез-құлық

Млечка сөзі ежелгі индустар үшін дәстүрлі құндылық жүйесіне мойын бұрмағандарды жіктеу тәсілі ретінде пайда болды, бірақ осы жүйенің белгілері нақты емес еді. Дегенмен, млекшалар мәдени тұрғыдан қабылданбаған нәрсеге сай келмейтін адамдар еді. Ертедегі жазбаларда осы шетелдік халықтар жартылай өркениетті, діні жоқ адамдар ретінде сипатталған, олар қате уақытта тұрып немесе тамақтанатын. Монахтар мен монахтардың қауіпсіздігі үшін, олардың тұратын жерлерінен аулақ болуы керек еді. Себебі, бейхабар халық оларды жау ауылдарынан келген тыңшылар деп ойлап, ұрып-соғып, қорлап, тонап алуы мүмкін еді. Сонымен қатар, джайндар сияқты млечка емес адамдардың кейбіреулері орман тайпаларымен байланыс орнатқанда да, олар млечка деп белгіленді. Бұл жазық жерлердегі адамдардың, өркениетті және қалалық өмір салтына мақтан тұтуының салдары еді. Тарихшылар белгілі бір әдет-ғұрыптардың жарамдылығын немесе тазалығын анықтау үшін жүйелер болғанын айтады, олардың соңғы бағасын дін қызметкерлері беретін. Сондықтан, брахмандық жүйенің мүшелерін тәрбиелеу үшін тазалықты ластықтан, мінез-құлық ережелерін, сондай-ақ рәсімдер мен әдет-ғұрыптардан ажырату үшін күрделі ережелер жасалған. Атап айтқанда, осы кеңесшілер брахмандық жүйенің адамдары млечка әдет-ғұрыптарына немесе рәсімдеріне елікпеуін қадағалап, бар күштерін жұмсады. Санскриттегі есімдерді өзгерту, млечка статусынан арылуға тырысқан жергілікті және шетелдік млечкалардың арасында кең таралған құбылыс еді. Көбінесе, биліктегі отбасылар үшін бұл бір-екі ұрпаққа созылған. Брахмандық тазалықтың ең тікелей көрінісі – брахман жей алатын тағамның түрі еді. Ол лас адамнан пісірілген тағамды қабылдауға құқылы емес еді. Сондықтан, Пәнджаб аймағы мұсылмандар басып алған млечка аймағына айналғанда, негізгі тағамның мәні төмендеді. XII ғасырға қарай бидай бір сөздікте млечкалардың тағамы деп сипатталды, ал күріш – таза астыққа айналды. Пияз бен сарымсақ та млечкалардың тағамы саналды және осы себепті брахмандардың діни зиялы тобына тыйым салынды. Млечкалар алкоголь ішіп, сиыр етін жеп, индуизмнің қатаң талаптарына қайшы келетін рухани тәжірибелерді ұстанды. "Бүкіл әлем млечка мінез-құлқымен, ойларымен және рәсімдерімен толады, құрбандықтар тоқтап, қуаныш жоғалады және жалпы мерекелер азайады. О, Юдхиштхира, бүкіл әлем млечкаға айналады. Адамдар енді Шрадха арқылы құдайларды қуантуға тырыспайды. Ешкім де басқаның сөзін тыңдамайды және ешкім де басқаны ұстаз деп санамайды. О, адамзаттың билеушісі, бүкіл жерді зиялылық қараңғылығы жабады."

The word mleccha emerged as a way for the ancient Hindus to classify those who did not subscribe to the traditional value system, though the characteristics of this system were ambiguous. In sum, though, the idea was that the mlecchas were peoples who did not conform to what was culturally acceptable. Early writings refer to these foreign peoples as half civilized, unconverted people who rise or eat at improper times. They stated that monks and nuns should avoid certain areas of habitation because they were unsafe. Namely, that the ignorant populace might beat, harass, rob them under the impression that they were spies from hostile villages. Further, while some of these non mlecchas, such as those of the Jain faith, had established contact with people of the forest tribes, they were automatically designated as mlecchas. This was the typical attitude of people from the plains who took pride in their norms of settled agricultural and urban lifestyles. Historians note that there were also systems in place to determine the validity – or purity – of certain customs, which would ultimately be judged by the Priest. As such there were intricate rules in place to define purity from impurity, laws of behavior, as well as rituals and customs, in an effort to educate the members of the Brahmanical system. Namely, these advisors took great pains to ensure that peoples of the Brahmanical system did not subscribe to any mleccha customs or rituals. The Sanskritisation of names was a common feature among both indigenous and foreign mlecchas who slowly tried to move away from their status of mleccha. Very often, in the case of ruling families, it took one to two generations to make a transition. One of the most direct forms of the expression of the Brahmanical ritual purity was the form and type of food which a Brahmin could eat. He was forbidden to accept cooked food from any unclean person. Thus when the Punjab region became a mleccha area conquered by Muslims, the staple food was given a lower place in the food ranking. By the twelfth century CE, wheat was described in one lexicon as food of the mlecchas, and rice became the pure cereal. Onions and garlic was also regarded as the food of the mlecchas and therefore prohibited to the priestly intellectual class of Brahmins. Mlecchas drank alcohol, ate cow flesh, which was strictly forbidden to a follower of Hindu orthopraxy, and followed spiritual practices which were foreign to the Indian subcontinent. "And the whole world will be filled with mleccha behavior and notions and ceremonies, and sacrifices will cease and joy will be nowhere and general rejoicing will disappear. And, O Yudhishthira, the whole world will be mlecchified. And men will cease to gratify the gods by offerings of Śrāddhas. And no one will listen to the words of others and no one will be regarded as a preceptor by another. And, O ruler of men, intellectual darkness will envelop the whole earth."

Млечкаларды сипаттайтын әдебиеттер

Махабхаратада кейбір млекча жауынгерлерінің бас шашы толығымен немесе жартылай қырқылып, немесе шаштары өріліп, түйілген, әдеттері таза емес, беттері мен мұрындары қисық деп сипатталады. Олар төбелерде және тау үңгірлерінде қоныстанған. Млечкалар Васиштаға тиесілі сиырдан туған, көздері қатал, өлімнің елшілеріне ұқсап, соғысуда шебер және Асуралардың алдамшы күштерін білушілер. Свами Пармешварананд млекча тайпасы аспан сиыры Нандинидің құйрығынан пайда болғанын айтады. Махабхаратада олар туралы былай делінген: Аспан сиыры Нандинидің құйрығынан пайда болған млечка Вишвамитра әскерін қорқытып, қашқындыққа ұштырды. Багадатта – млекчалардың патшасы. Бұрын Бхима, Накула және Сахадева сияқты Пандалар оларды жеңген. Карна әлемдік жорығы барысында көптеген млекча елдерін бағындырды. Юдхиштхираның яга шаласындағы, брахмандарға сыйлық ретінде таратылғаннан кейін қалған байлықты млекчалар алып кетті. Млечкалар ашулы пілдерді Пандалар әскеріне шаптырды. Бұл млекчалардың Пандаларға қарсы болғанын көрсетеді. Бұл термин Ведаларда кездеспейді, бірақ алғаш рет кейінгі Ведалық мәтін – Шатпатха Брахманада айтылады. Бадхаяна сутраларында млекча деп, сиыр етін жейтін, өзіне қайшы пікірлерді қолдайтын, турашылдықтан және ізгілікten айырылған адамды айтады. Ортағасырлық индуистік әдебиеттерде, мысалы Чайтанья Махапрабхудың еңбектерінде, бұл термин басқа діндердің, әсіресе мұсылмандардың үлкен топтарын атау үшін қолданылады. Орта ғасырлық Үндістанда шетелдік саяхатшы Әл Бируни (1048 жылы қайтыс болған) шетелдіктердің лас немесе млечка деп есептелгенін және индустарға олармен әлеуметтік немесе некелік байланысқа тыйым салынғанын атап өткен. Гуалиордағы оның ұрпағы Михира Бхожаның жазуынша, Гурджара Пратихара әулетінің билеушісі Нагабхат I млекчалардың шапқыншылығын тойтарды. Бұл млекчалар араб мұсылман басқыншыларымен теңестіріледі.

In the Mahabharata, some Mleccha warriors are described as having heads completely shaved or half shaved or covered with matted locks, as being impure in habits, and of crooked faces and noses They are dwellers of hills and denizens of mountain caves. Mlecchas were born of the cow (belonging to Vasishtha), of fierce eyes, accomplished in smiting looking like messengers of Death, and all conversant with the deceptive powers of the Asuras. Swami Parmeshwaranand states the mleccha tribe was born from the tail of the celestial cow Nandini, kept by Vashishta for sacrificial purposes when there was a fight between Vishvamitra and Vasistha. The Mahabharata gives the following information regarding them:
Mleccha who sprang up from the tail of the celestial cow Nandini sent the army of Vishvamitra flying in terror. Bhagadatta was the king of mlecchas. Pandavas, like Bhima, Nakula and Sahadeva once defeated them. Karna during his world campaign conquered many mleccha countries. The wealth that remained in the yaga shala of Yudhishthira after the distribution as gifts to Brahmins was taken away by the mlecchas. The mlecchas drove angered elephants on the army of the Pandavas. This shows mlecchas were against Pandavas. The term is not attested in the Vedas, but occurs for the first time in the late Vedic text the Shatapatha Brahmana. The Baudhayana sutras define a mleccha as someone who eats beef or indulges in self contradictory statements or is devoid of righteousness and purity of conduct. Medieval Hindu literature, such as that of Chaitanya Mahaprabhu, also uses the term to refer to those of larger groups of other religions, especially Muslims. In medieval India, a foreign visitor Al Birūnī (died 1048) noted that foreigners were regarded as unclean or Mleccha and Hindus were forbidden any social or matrimonial contact with them. According to the Gwalior inscription of his descendant Mihira Bhoja, the Gurjara Pratihara dynasty ruler Nagabhata I repulsed a mleccha invasion. These mlechchhas are identified with the Arab Muslim invaders.