Жалғыз қамшылы бұйым

Кіріспе

Бір құйрықты қамшы – әдетте былғары немесе нейлоннан тоқылған, малмен жұмыс істеуге немесе жарысқа қатысуға арналған бір құйрықты қамшы. Бұл қамшы көшпенді шаруашылықта малды ашық далада бақылау үшін дәстүрлі түрде қолданылатын құрал. Қамшының ұзындығы, икемділігі және конус тәрізді пішіні оны солай лақтыруға мүмкіндік береді, лақтыру соңында қамшының бір бөлігі дыбыс жылдамдығынан асып, кішкентай дыбыстық жарылыс тудырады. Бұл қамшыны сиырларды ұру үшін сирек немесе ешқашан қолданған емес, себебі ол жануарға зиян келтіруі мүмкін. Бұл қамшыны Австралия қамшысымен шатастырмау керек, ол да малды бақылау үшін қолданылады, бірақ құрылысы сәл өзгеше. Жарылыс дыбысы – дыбыстық жарылыс. Бұл адамзаттың дыбыс жылдамдығынан басып өтетін алғашқы құралы болуы мүмкін.

Тарих

Бұқаның қамшысының шығу тегі де даулы мәселе болып табылады және былғарының бұзылуға оңай келетін қасиетіне байланысты, олай болып қалуы мүмкін. Оның дамуын зерттеудегі қиындықтар номенклатураның аймақтық және ұлттық ерекшеліктерінен туындайды. Оның Оңтүстік Америкада жасалғанын, онда құл саудасы кезінде "сия қамшылары" сияқты қару ретінде қолданылғанын, немесе Испаниядан келгенін айтады. Бірақ, біздің заманымыздың 2-3 ғасырларына жататын рим мозаикалары мен керамикалық бұйымдар римдіктермен және басқа да ежелгі мәдениеттермен байланысты екі бөліктен тұратын қамшылардың орнына, ұшына қарай жіңішкелейтін, құйрықты қамшыларды көрсетеді. Бірнеше бастапқы дереккөздерде бірдей негізгі дизайн кездесетіндіктен, бұл стильдік сәйкессіздік емес, аталған бұйымдар жасалған кезде қолданылған қамшы дизайнының суреті болуы мүмкін. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында ауыл шаруашылығының механикаландырылуына байланысты, барлық типтегі қамшыларға деген сұраныс азайды. 20-шы ғасырдың ортасына қарай, қамшы жасау жоғалып бара жатқан қолөнерге айналды, тек сапалы қамшылар жасауға қабілетті бірнеше шеберлер қалды. 20-шы ғасырдың соңғы жартысында дәстүрлі қолөнерді сақтауға жасалған әрекеттер, батыс өнерлеріне деген қызығушылықтың қайта жандануы, Devo тобының "Whip It" видеосы, "Жоғалған сандықтың іздеушілері" және оның жалғасы фильмдері, онда Индиана Джонс батыры қамшыны құрал ретінде де, қару ретінде де қолданады, сондай-ақ Толкиннің "Сақиналардың иесі" романының бейімделуінде, Балрог Гандальфты тозаққа сүйреп апару үшін өте үлкен, отпен жанасқан қамшыны пайдаланады – бұл қамшымен ұруды хобби және өнер ретінде, сондай-ақ бәсекелі спорт түрі ретінде танымал етуге ықпал етті. Қамшымен ұру жарыстары күрделі, бірнеше рет қамшыны дөңгелетіп, нақты нысанаға тигізуді қамтиды; алайда, мұндай жарыстарда басқа да қамшылар қолданылады. Егер бұрын бұқа қамшысы бір ғана мақсат үшін жасалса, қазіргі қамшы жасаушылар оларды әртүрлі мақсаттарға және әртүрлі лақтыру стиліне сәйкес жасап шығарады. Олардың қолданылу мақсатына қарамастан, барлық бұқа қамшыларының белгілі бір ортақ ерекшеліктері бар.

The origins of the bullwhip are also a matter for debate and, given the perishable nature of leather, are likely to remain so. Difficulties in tracing its development also arise from regional and national variations in nomenclature. There are claims that it was developed in South America where, like "cow whips" during the slave trade, it was used as a weapon, or that it arrived there from Spain, but Roman mosaics and earthenware dating to around the 2nd and 3rd centuries AD show what appear to be tapered drop lash whips, rather than the two piece whips often associated with the Romans and other ancient cultures. Given that the same basic design appears in several primary sources, it seems likely that this is not a stylistic coincidence but a depiction of a design of whip in current use at the time the articles were made. During the late 19th and early 20th centuries, as rural economies became increasingly mechanized, demand for all types of whips diminished. By the middle of the 20th century, bullwhip making was a dying craft, with only a few craftsmen left making good quality whips. In the later half of the 20th century, attempts to preserve traditional crafts, along with a resurgence of interest in Western performance arts and the release of films such as Devo's "Whip It" video, the motion picture Raiders of the Lost Ark and its sequels in which the hero, Indiana Jones, uses a bullwhip as both a tool and a weapon, as well as in the adaptation of Tolkien's The Lord of the Rings, wherein the Balrog uses a very large, flaming bullwhip to drag Gandalf to hell led to an increased interest in whip cracking as a hobby and performance art, as well as a competitive sport. Whip cracking competitions focus on the completion of complex multiple cracking routines and precise target work; although other whips are also used in such competitions. Whereas, in times past, the bullwhip was designed for one basic, main purpose, modern whip makers design their whips for different specific purposes and to suit different throwing styles. Regardless of their intended end use, all bullwhips have certain common features.

Биге ұрып-соғудың анатомиясы

Биге ұрып соғуға тұтқа, шнур, құлау және крекер қажет. Білекке тағылатын ілмек те болуы мүмкін, бірақ оның басты мақсаты – қамшыны ілмекке ілу. Ол тұтқаның сыртқы түрін аяқтап береді. Қамшының ұзындығының басты бөлігі өрілген денеден немесе шнурдан тұрады. Көптеген былғары немесе нейлон жолақтарынан жасалған қамшының өрімдерінің немесе тоқымаларының саны қамшыны жасаудағы маңызды фактор. Көбінесе шнур көп қабатты болып келеді, ортасында бір немесе бірнеше "қарын" болады. Сапалы қамшыларда кем дегенде екі қарыны бар, олар қамшы беті сияқты былғарыдан өрілген, бірақ аздап тоқымасы аз. Төмен сапалы қамшыларда қарындар болмауы мүмкін, кейде газет қағазы немесе электр таспасы сияқты материалдармен толтырылады, ол пайдалану кезінде тозып кетеді. Австралиялық дүбірлі қамшыдан айырмашылығы, шнур тұтқамен бір бағытта (қосымша буынсыз) немесе кейде тұтқаны толығымен жауып тұрады. Тұтқа әдетте қысқа болады, ұзындығы аралығында болады. Кейбір қамшыларда ашық ағаш тұтқасы болса, ал басқаларында былғарыдан немесе нейлоннан жасалған күрделі өрілген тұтқасы бар. Былғарыдан жасалған тұтқаларда әдетте негізгі ілмек болады, ол жарылған кезде алақанда ұсталады және күннің соңында қамшыны ілу үшін қолданылатын білекке тағылатын ілмек болуы мүмкін, пайдалану кезінде білекке тағу үшін емес. Найлон тұтқалардың соңында әдетте түрік түйіні болады және ілмек болуы мүмкін; сонымен қатар, найлонның көптеген түстерде болуы арқасында олардың әртүрлі үлгілері болуы мүмкін. Кейбір тұтқалар айналады, бұл кейбір қарапайым жарылыстарды жасауды жеңілдетеді, бірақ басқаларын жасауды қиындатады немесе қамшыны кез келген дәл нысанаға қолдануды қиындатады. Австралиялықтар АҚШ-қа ұзын тұтқалы қамшы әкелді, онда қамшылардың тұтқалары әдетте қысқа болды. Ұзын тұтқалы қамшы, тұтқасы , қамшы мен дүбірлі қамшының арасындағы гибрид сияқты жұмыс істейді және оны "Нысаналы қамшы" деп атайды. Биге ұрып соғу әдетте тұтқаның түбінен шнурдың өріміне дейін өлшенеді. Шнур әдетте құлау тізбегінде аяқталады – (ауыстырылатын) құлауды (немесе құйрықты) қамшыға жақсы байлайтын жартылай түйіндердің тізбегі. Бұқаның қамшысының ұзындығы 1 метрден 6 метрге дейін, ал кейбіреулері одан да ұзын. Құлау – бұл былғары немесе нейлон жіптен жасалған бір бөлік, ұзындығы аралығында. Ол дәстүрлі түрде "жарылған" кезде қамшының ұшына шекті күш түсетіндіктен ауыстырылатын етіп жасалған. Төмен сапалы қамшыларда құлау өрімде қолданылатын жіптердің бірінің жалғасы болуы мүмкін немесе ол қамшының өзегінің жалғасы болуы мүмкін, өрім жіптері байланған, ал өзегі құлау ретінде жалғасады. Бірақ құлаудың бұл түрлерін ауыстыруға болмайды, сондықтан олар тиімсіз деп саналады. Иілгіш құлаудың соңына крекер немесе поппер деп аталатын одан да иілгіш бөлік байланған. Кейбір дереккөздерде крекер – бұл сониктік бум деп аталатын қатты дыбыс шығаратын қамшының бөлігі, бірақ бұл қате. Крекерсіз қамшы да сониктік бум шығарады, бірақ егер сіз тікелей қарсаңында тұрмасаңыз, оны естімей қалуыңыз мүмкін. Крекер дыбысты таратып, оны естуге жеңілдетеді. Бишікті сындырып алу крекердің тозуына әкеледі, ал жақсы пайдаланылған бишіктер жиі жаңа крекерлерді қажет етеді. Крекерлер жылқы шашынан, жіптен, жіптен, нейлоннан, полипропиленнен, жібектен, полиэстерден немесе кез келген материалдан жасалуы мүмкін. Крекерді құлауға байлаудың бірнеше әдісі бар, әдетте негіз ретінде шыршаның бас түйіні қолданылады, өйткені ол қамшы жарылған кезде өзіне қатты қысылады, бұл крекер құлаудан түсіп қалу мүмкіндігін азайтады. Бұқаның қамшысының салмағы, жасалған материалы мен құрылымы әртүрлі. Кейбір жеңіл қамшыларда салмақты сақтау үшін оқпен немесе қорғасынмен салмақ қолданылады. Әдетте былғарыдан жасалған болса да, нейлон қамшы (көбінесе паракордты пайдаланады) танымал болды; олар бастапқыда Флориданың ылғалды жерлерінде пайдалану үшін жасалды, онда былғарыны күтіп ұстау қиын (осыдан "Флорида сиыр қамшысы" деген атау пайда болды), бірақ жақында олар былғарыдан арзан болғандықтан танымал болды. Бұрын Америкада қарапайым сиыр терісі, шикі тері және өгіз терісі терілері көбінесе бұқаның қамшысын жасау үшін пайдаланылатын, өйткені олар оңай қол жетімді болған. Олар өте қалың және берік болып келеді және қатал жағдайларда жақсы. Кейбір қамшы жасаушылар нысаналы жұмыс жасайтын қамшыны кенгуру терісінен жасағанды жөн көреді және кенгуру терісі қамшы жасаушылармен көбірек ұнайды, өйткені ол сиыр терісінен бірнеше есе мықты және оны ұсақ, мықты байламдарға кесіп, бұрын тек шикі терімен ғана мүмкін болған күрделі өрім үлгілерін жасауға болады, ол жұмыс жасау өте қиын.

A bullwhip consists of a handle section, a thong, a fall, and a cracker. A wrist loop may also be present, although its chief purpose is for hanging one's whip on a hook. Aesthetically, it finishes the handle. The main portion of the bullwhip's length is made up of a braided body or thong. Made of many strips of leather or nylon, the number of braids or plaits is an important factor in the construction of the whip. Often the thong is multi layered, having one or more "bellies" in the center. Quality whips have at least two bellies, made of braided leather like the surface of the whip, although with fewer plaits. Lower quality whips may have no bellies at all, and are sometimes stuffed with materials such as newspaper or electrical tape, which will break down with use. Unlike in the Australian stock whip, the thong connects in line with the handle (rather than with a joint), or sometimes completely covers the handle. The handle is usually short, being between long. While some whips have an exposed wooden grip, others have an intricately braided leather or nylon covered handle. Leather covered handles usually contain a butt foundation, which is held in the palm of the hand when cracking, and can have a wrist loop, used for hanging the whip at the end of the day, not for putting around the wrist during use. Nylon handles usually have a Turk's knot at the end and may have a loop; they also might have a pattern thanks to nylon being available in many colors. Some handles swivel, making it easier to do certain types of unsophisticated cracks but making it harder to do others, or to use the whip for any type of accurate targeting. The Australians introduced a longer handled bullwhip to the US, where the bullwhips traditionally had shorter handles. The longer handled whip, with a handle of , functions like a cross between a stockwhip and a bullwhip, and is referred to as a "Target Whip." Bullwhips are usually measured from the butt of the handle to the end of the plaiting of the thong. The thong typically terminates at a fall hitch—a series of half hitches that neatly tie the (replaceable) fall (or tail) to the whip. Bullwhips range in length from 3 feet (1 m) to very long bullwhips of 20 feet (6 m), with some examples being even longer. A fall is a single piece of leather or nylon cord between in length. It was traditionally made to be replaceable due to the extreme stresses the very end of the whip was subjected to as it was "cracked". In lesser quality whips, the fall can also be a continuation of one of the strands used in plaiting the overlay, or it can be an extension of the core of the whip, with the strands from the overlay tied off, and the core continuing on as the fall. But these types of falls aren't replaceable, and thus are seen as impractical. Tied to the end of the flexible fall is an even more flexible piece called the cracker or the popper. Some sources state that the cracker is the portion of the whip that makes the loud noise known as the sonic boom, but this is misleading. A whip without a cracker will still make a sonic boom, but it will be less audible unless one is standing directly in front of it. The cracker functions to disperse the sound, so that it can be heard more easily. Cracking a whip causes wear to the cracker, and well used whips frequently require new crackers. Crackers can be made of horsehair, twine, string, nylon, polypropylene, silk, polyester or any number of materials. There are several methods of tying the cracker to the fall, usually using a lark's head knot as the basis, since it tightens on itself when the whip is cracked, reducing the chance the cracker will slip from the fall and fly off. Bullwhips come in many different weights, materials, and designs. Some light whips use shot loading or lead weights for balance. While usually made of strips of leather, nylon whips (often using paracord) have become popular; they were initially developed for use in the wetlands of Florida, where leather is difficult to maintain (hence the name "Florida Cow Whip"), but have recently gained in popularity because they are less expensive than leather. Formerly in America, regular cowhide, rawhide and oxhide leathers were most commonly used for the construction of bullwhips because they were readily available. They tend to be quite thick and sturdy and are good for harsh conditions. Some whip crackers doing target work prefer a whip made of kangaroo skin and kangaroo hide is preferred by whip makers because it is many times stronger than cow hide and can be cut into fine, strong laces allowing for more intricate braiding patterns that could previously only be achieved with rawhide, which is much harder to work with.