Кіріспе
Мәсіх шіркеулеріндегі қауымдастық "Институционалды емес" деген термин Мәсіх шіркеулеріндегі, парашiркеу ұйымдарын (колледждер, жетімдер үйлері, ұйымдастырылған миссионерлік жұмыстар және т.б.) жергілікті қауымдардың қаражатымен қолдауына келіспейтін ерекше қауымдастықты білдіреді. Олар Жаңа Өсиетте мұндай институттарды шіркеулердің қолдауына рұқсат берілгендігі туралы ешқандай дәлел жоқ деп санайды. Керісінше, мұқтаждарға көмектесу әрбір мүшенің міндеті және парызы деп есептейді. Сол сияқты, көптеген институционалды емес қауымдар шіркеу ғимараттарын шіркеумен байланысы жоқ шараларға (мысалы, қауымдық кешкі ас немесе демалыс) пайдалануға да қарсы тұрады; осы себепті, олар "қауымдық залдар", спортзалдар және осыған ұқсас құрылыстар салуға қарсылық білдіреді. Мұндай шаралар пайдалы болғанымен, олар жергілікті қауымның негізгі қызметі емес деген сенімде. Осы көзқарастарға байланысты осы жергілікті шіркеулер 1960 жылдарға қарай Мәсіхтің "негізгі" (институционалды) шіркеулерінен бөлініп, қауымдардың ерекше тобына айналды. Қауым "көкөмектік емес" және "негізгі" қауымдарды ажыратудың бір жолы – "көкөмектік емес" қауымдарды қолдайды ма, жоқ па соған қарау. Басқа ұйымдардың игілігі үшін қаржылай көмек көрсету немесе ресурстарды біріктіру, немесе ұйымдастырылған сыртқы евангелистік жұмыстарды жүзеге асыратын қауымдар кейде "демеуші шіркеулер" деп аталады және "негізгі ағым" ретінде танылады.
The label "non institutional" refers to a distinct fellowship within the Churches of Christ who do not agree with the support of parachurch organizations (colleges, orphans' homes, organized mission efforts, etc.) by local congregations. They contend that the New Testament includes no authority for churches' support of such institutions. Instead they feel that it is a responsibility and duty of the individual members to assist those in need. Similarly, most non institutional congregations also oppose the use of church facilities for non church activities (such as fellowship dinners or recreation); as such, they oppose the construction of "fellowship halls", gymnasiums, and similar structures. The belief is that, although such activities may be beneficial, they are not a proper function of a local congregation. These local churches became separated from "mainline" (pro institutional) churches of Christ because of these viewpoints, developing into a distinct segment of congregations by the 1960s. Whether a congregation supports the "sponsoring church" custom is one way to distinguish between the "non institutional" and "mainstream" congregations. The congregations that advocate financial support or the pooling of resources for the benefit of other entities or organized external evangelical efforts are sometimes called "sponsoring churches" and identified as "mainstream."
Мүшелік
Бұл институтционалды емес қауымдардың біріккендігі, кез келген қауымдық ұйымдық құрылымды қасақана қабылдамайды, шамамен 120 000 мүшеден тұрады, бұл АҚШ-тағы Христиандардың шіркеулерінің мүшелерінің шамамен 9% және қауымдардың шамамен 15% құрайды.
Сәйкестендіру
Бұл қауымдар көбінесе "институционалды емес" деген сипаттамаға келіседі, бірақ олар белгілерде, қағазбаста немесе басқа ресми құжаттарда осылай деп ресми түрде жарияламайды; кейбіреулер 1950 және 1960 жылдардан бері әдетте ірі дәрежедегі Мәсіх шіркеулерінде оларды "анти" деп атауына наразы болады және осыған ұқсас "ынтымақтаспайтын" терминін де жақтырмайды. Екі топ та олардың Мәсіхтің өзі бастаған алғашқы шіркеуінің мүшелері екенін мойындайды. 19 ғасырдағы жаңару қозғалысы АҚШ-тағы жамағаттар санын арттырды. Бір тостаған, сыныптық бөлінісі жоқ және өзара рухани дамуға ұмтылатын қауымдар көбінесе институционалды емес болып табылады, бірақ олар институттар мәселесіндегі 1950 жылдарғы кеңінен таралған даудан әлдеқайда бұрын негізгі ағымнан тәуелсіздік алды.
Тарих
Автономиялық қауымдардың арасындағы әртүрлілік олардың тарихын жеке-жеке немесе ортақ мүдделі топ ретінде құжаттауды қиындатады. Көптеген іс-әрекеттер жеке қауымдардың бастамасымен (демек, жергілікті сипатта) немесе шіркеулерден тыс адамдардың қызметі арқылы жүзеге асырылады (соның салдарынан, техникалық тұрғыдан алғанда, бұл шіркеулердің институционалдық әрекеті болып табылмайды). Олардың қызметі пікір қақтығыстарын және бөліністерге себеп болатын мәселелер арқылы көзге түседі. Институционалды емес шіркеулер соңғы ғасырда екі маңызды мәселеге тап болды: институционализм және неке, ажырасу, сосын қайта үйлену.
Институционализмге байланысты бөліну
Конфессиялық инфрақұрылымның болмауы Мәсіх шіркеулері арасындағы қауымдар арасындағы пікірсайыс үшін кеңістік қалдырды, оны көбінесе басылымдар мен колледждер сияқты шіркеуден тыс мекемелер толтырды. Бұл ұйымдар Мәсіх шіркеуінің мүшелерімен басқарылса да, әдетте шіркеулерден бөлек, жеке христиандардың жұмысы деп есептелді. ХХ ғасырдың ортасындағы "қауымдастық басылымдары" арасында "Евангелие жақтаушысы" және "Бекем негіз" ең көне және ең ықпалдылары болды. Колледждердің ішінде ең үлкендері – Абилин христиан колледжі, Пеппердин, Фрид Хардман колледжі, Дэвид Липскомб колледжі және Хардинг колледжі еді. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, жергілікті шіркеулердің шіркеуден тыс мекемелерді (көбінесе колледждерді) қолдау практикасы Мәсіх шіркеулерінде кең таралмаған, бірақ мүлдем болмаған жоқ. Мұндай келісімдер көбінесе құпия сақталды, ал Мәсіх шіркеулерімен байланысты діни колледждер шіркеулерден қаржы алу үшін лобби жасағанын мойындаған жоқ. Бұл мәлімдемелер мәселеге байланысты туындаған дауларды азайтуға көмектесті, себебі көптеген наразылар шіркеудің тәуелсіздігіне қол сұғудан тартынды.
Алғашқы шуылдау
Дегенмен, 1930 жылдары кейбір адамдар шіркеулердің Библия колледждерін қаржыландыруын белсенді түрде қолдауға кірісті. Олардың ең танымал өкілі Г.С. Брюер болды, ол он жыл бойы осы мәселе бойынша түрлі адамдармен пікір алмасты. Ол өзінің теорияларын 1931 жылы Абилин христиан колледжінің лекцияларында сөйлеген сөзі арқылы жариялады. 1933 жылы ол «Евангелие жақтаушысында» бірқатар мақалалар жазып, шіркеулердің білім беру орындарын және қайырымдылық қорларын өз қаражатынан қаржыландыруы керек екенін дәлелдеді. Ол осы бағыттағы аргументациясын бүкіл онжылдық бойы жалғастырды. Соңында, 1938 жылы Абилин христиан колледжінің лекцияларында колледждерді шіркеу қаржыландыруды қолдаған Брюердің импровизациялық сөзі үлкен дау-жанжал тудырды. Фой Э. Уоллес және В.В. Отей сияқты бірнеше авторлар Брюерге қарсы жазды және сөйледі; Отейдің 1938 жылғы «Бекем негіз» мақаласында колледж жетекшілерінің Брюердің мәлімдемелеріне «өкініш білдіргені» туралы мәлімдемелер келтірілген. Көпшілік Брюердің ұстанымын аз қолдады, бірақ жеке өмірде Б.К. Гудпастур, Н.Б. Хардеман және Роберт М. Александр сияқты белгілі тұлғалар осы ұсынысқа келісті, алайда олардың көпшілігі өздерінің пікірін сұрағанда нақты жауап бермеді. Екінші дүниежүзілік соғыс бұл пікірсайысты тоқтатты, себебі «бауырластық басылымдарында» бейбітшілік мәселесі алға шықты. Алайда, бөлінудің алдын алу мүмкін болмады, ол тек кейінге шегерілді.
Екінші дүниежүзілік соғыстың салдары
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін институционалдық мәселені қайтадан алға шығару үшін бірнеше фактор бірлесіп әрекет етті. Біріншіден, бұрынғы буынның көптеген жетекшілері (Дэниел Сомер, Дж. Д. Тант, Джо Уорлик және Ф. Б. Сригли сияқты) қайтыс болды, олардың орнын басқаша сенімдері мен көзқарастары бар адамдар басты. Олардың ең танымалдарының бірі – 1939 жылы «Евангелие жақтасы» журналының редакторы болған Гудпастер еді; ол осы кезеңде Мәсіхшілер шіркеулеріндегі ең ықпалды тұлға ретінде есептеледі. Сонымен қатар, Ұлы депрессия мен соғыс көптеген Библия колледждерінде студенттер санын азайтты, бұл өз кезегінде көптеген колледждердің кеңейтуді және тіпті күтімді кейінге шегеріске мәжбүр етті. Бірақ, GI заңы осы колледждерге студенттердің көптеп келуіне себеп болды. Осылайша Библия колледждері өсіп келе жатқан сұранысты қанағаттандыру үшін жаңаруға және кеңейтуге дереу қаржыға мұқтаж болды. Соғыстан кейін Еуропада жаңарушылық қызмет жүргізу мүмкін болды. Дегенмен, бұл қымбатқа түсті. Осының салдарынан, кейбір қауымдар мен жеке тұлғалар қауымдық ынтымақтастықтың әртүрлі тәсілдерін сынап көре бастады. Олардың ең танымалдарының бірі – «қолдау көрсететін шіркеу» жүйесі, онда бір қауым басқа қауымдардан жиналған қаражатты пайдалана отырып, жобаны басқарады. Осы бағыттағы ең белгілі жұмыс – 1952 жылы Техас штатының Абилин қаласындағы Хайленд шіркеуі бастаған «Шындықтың жаршысы» атты жалпыұлттық радио бағдарламасы болды.
Дау-жанжал мен жік салу
Соғыстан кейін шіркеудің мекемелерді қолдау мәселесі қайтадан жылдамдықпен туындады. Бұрын үнсіз болғандардың көптегені енді осы мәселені көтеру арқылы пайда көре алатынын түсінді. Бұл енді тек гипотетикалық сұрақ емес, қауымның тәуелсіздігі және жеке адам мен шіркеудің бөлінуі туралы қатаң түсінік, олардың пікірінше, мүмкіндіктердің жоғалуына әкелер еді. Мекемелерді қолдайтын тарап 1930 жылдардағы тәжірибеден және шіркеу қаражатынан колледждерге қаржы жөнелтуге көрсетілген ықылассыздықтан сабақ алды. Олар басқа тактиканы қолданды, шіркеудің колледждерді қолдауын басқа мекемелерді, атап айтқанда, жетімдер үйлерін қолдаумен байланыстырды. Н. Б. Хардман 1947 жылы «Фирм Фаундеишн» журналында былай деп жазды: «Мен шіркеудің қалаған жағдайда мектепке немесе жетімдер үйіне үлес қосуға құқылы екеніне әрқашан сенемін. Біреуіне рұқсат берілген принцип екіншісіне де рұқсат беруі керек. Олар бірге тұруы немесе бірге құлауы керек». Бұл мәлімдеме «мекемелік» немесе «басты» ұстанымның қысқаша сипаттамасы болып табылады. «Аш жетімдер» эмоционалдық элементін қосу 1950 жылдары көптеген бейтарап адамдарды мекемелік жаққа көндіруде сәтті болды. Алайда, бұл да ашу-ызаға әкелді; бұрын азаматтық пікірталас қатал айыптаулар мен ашық келіспеушілікке ұласты. Шіркеулердің жеке мекемелерді қаржыландыруына қарсы шыққандар көбінесе «жетімдерді жек көретіндер», «фарисейлер» және т.б. деп аталатын, ал Фой Э. Уоллес сияқты мекемелік емес адамдар (кейде бастапқыда) риторикалық жауап берді. Колледждермен байланысы бар танымал уағыздаушылар бұған қарсы шыққандарды айыптауда белсендірек болды. Колледждерде мәжбүрлеу және қорқыту туралы айыптаулар тарады. Сыртқы бизнесі барлар, әсіресе мекемелік емес жақта, өздерінің ұстанымына қарсы келетіндер ұйымдастырған бойкоттарға жиі тап болды. Мекемелік қозғалыстың жетекші дауыстарында Г. С. Брюер, Н. Б. Хардман, Роберт М. Александер және Б. С. Гудпастур болды. Пікірталастың мекемелік емес жағын Фой Э. Уоллес-младший, Рой Когдилл және Фэннинг Ятер Тант басқарды. Бастапқыда мекемелік емес тарап мекемеліктерден оқшауланды, олар барлық ірі Библия колледждерінде және ең танымал басылымдарда биліктің тозаңдарын ұстады. Әртүрлі жақтаушылар арасындағы ішкі тартыстарға көмектеспеді, бұл 1951 жылы Техас штатының Луфкин қаласындағы Төртінші және Гросбек шіркеуінің бөлінуіне әкелді. Фой Уоллес, пікірталастың ең қарама-қарсы тұлғасы, содан кейін мекемелік емес ұстанымды жақтамай қалды; шын мәнінде, 1960 жылдардың ортасына қарай ол өзін тек мекемелік шіркеулермен байланыстырды. 1954 жылдың соңында жарылысқа әкелген екі маңызды фактор болды. Біріншіден, қазан айында «Фирм Фаундеишн» журналының редакторы Г. Х. П. Шоуолтер қайтыс болды және оның орнына Реуэль Леммонс келді. Газет бұрынғы жылдары көптеген мәселелер бойынша колледждерге қарсы болды және Шоуолтер кезінде теңдестірілген пікірталас орны ретінде орналасты. Алайда Леммонның кезінде газет мекемелік ұстанымды қабылдады. Екінші, одан да маңызды әрекет сол жылдың желтоқсан айында «Gospel Advocate» газетінде жарияланды. Гудпастур мекемелік емес ұстанымды ұстанатындарға «сары карантин табелкісін» қоюды талап етті. Тарихшы Дэвид Эдвин Харрелл Б. С. Гудпастурды Фой Уоллеспен «күрес стилімен» салыстырды: «Фой Уоллес еретиктерді өртеді; Гудпастур оларға бауырластық ішіндегі өздерінің орнын жоғалтатынын ескертті». Гудпастурдың саяси стилі оны «залалдарды азайтуға және активтерін біріктіруге» итермеледі, деді тарихшы Ричард Хьюз. Ол мекемелік емес мүшелерді қолданыстағы қауымдардан шығаруды, осы ұстанымды қабылдаған уағыздаушыларды жұмыстан шығаруды және мекемелік шіркеулердегі кездесулерін тоқтатуды және институционализмге бағынбаған қауымдарды қара тізімге енгізуді ұсынды. Мекемелік қозғалыс қарсыластарын сендіруден оқшаулауға көшті. Келесі он жыл бойы бүкіл елдегі Мәсіх шіркеулерінде ащы бөлініс орын алды. Мәселелер бойынша пікірталастар өтті, бірақ көбінесе ұстанымдар сендіруден тыс қатаңдап қалған. Басшылықпен келіспейтін ұстанымдарды қабылдауда күдікті деп саналатын уағыздаушыларға аталған ұстанымды жария түрде жоққа шығаруды бұйырды; «Gospel Advocate» кейбір танымал уағыздаушыларға институционализмге қарсы бұрынғы ұстанымдарын жария ету үшін форумға айналды. Кейбір шіркеулер «анти» деп аталудан қашу үшін символдық үлес қосуға мәжбүр болды. Кейде қақтығыстар төбелеспен аяқталды. Қауымда азшылық ұстанымын жақтаған мүшелер шеттетілді. Бұл бөліністерден кейбіреулері ғимараттарға иелік құқығы үшін сот процестеріне әкелді. Көшіп кеткендер көбінесе жаңа қауымдар құру үшін бірікті, бүгінгі таңдағы кейбір ауылдық аймақтарда осы бөліністің салдары ретінде екі немесе одан да көп кішкентай Мәсіх шіркеулері бар. 1960 жылдардың соңына қарай мекемелік емес адамдарды басты шіркеулерден оқшаулау аяқталды. Шіркеулер мен жеке тұлғалар арасындағы байланыс толығымен үзілді. Екі тараптың мүшелері олар ұстанатын жалғыз дұрыс сенімдерді сақтады.
Бөлудің салдары
Көптеген институционалды емес шіркеулер 1960 және 1970 жылдары қайта құруға мәжбүр болды, себебі көп жағдайда олар бөлініс салдарынан ғимараттарды, лауазымдарды және жұмыс орындарын жоғалтқан. Олар осы кезеңде өздерінің сенімдерімен біріктірілген. Осы уақыттағы ең маңызды талқылау институционалдық шіркеулердегі "бірлікте әртүрлілік" пікірталасын көрсетті, бірақ бұл консервативті институционалды емес тармақта аз қабылданды. Карл Кетчерсайд және Эдвард Фадж сияқты адамдар осы ойды уағыздады. Институционалды емес шіркеулердің көпшілігі өздерін "консервативті" Христиан шіркеулері деп атайды, ал Библия колледжін қолдайтын, "басты ағымдағы" немесе "демеуші шіркеулер" қауымдарын "либералды" деп атайды. Бұл шатасуға алып келеді, себебі "басты ағымдағы" шіркеулер өз қауымдарындағы екі бөлек бағытты атау үшін "консервативті" және "либералды" терминдерін пайдаланады. Көптеген институционалды емес қауымдар институционалдық қауымдардың өз арасында да айырмашылықтар бар екенін білмейді және олардың барлығын "либералды" деп санайды. Көптеген институционалдық қауымдар институционалды емес топтардың тарихын немесе олардың бар екенін білмейді. 2009 жылы институционалды емес Христиан шіркеулері 1,898 қауымда 113,656 мүшеден тұрды.
Бірлікке ұмтылыстар
Жылдар бойы, мекемелік емес қауымдар мен «негізгі ағым» деп аталатын қауымдар арасында бірлікке жету үшін бірнеше әрекеттер жасалды. Соңғы татуласу әрекеті 2019 жылдың 15 қарашасында Теннесси штатының Диксон қаласындағы Фрид Хардман университетінің «Ренессанс» орталығында өткен бірқатар талқылауларды қамтыды. Фрид Хардман университетінің Киелі кітапты зерттеу жөніндегі доценті және Киелі кітапты зерттеу колледжінің оқу ісі жөніндегі деканы Дуг Берлсон, сондай-ақ Техас штатының Амарилло қаласындағы «Олсен Парк» шіркеуінің уағыздаушысы Кайл Поуп бейресми түрде бірнеше әңгімелесулер өткізді. Осы іс-шара барысында екі тарап та қайырымдылық, қазыналар және институттарға қатысты Киелі кітап принциптерін түсінулерін талқылады. Формалды келісімге қол жеткізілмесе де, бұл 1950 жылдардан бері алғаш рет бірлікке мүмкіндік бар екенін көрсетті. 2019 жылдың қазан айындағы «Truth Magazine» және «Gospel Advocate» журналдары институционализмді қоршап тұрған Киелі кітапқа қатысты мәселелерді талқылайтын алты мақала жариялады; Берлсон мен Поптың әрқайсысы үш мақаладан жазды.