Кіріспе

Гонолулу, Гавайи, Америка Құрама Штаттарындағы жойылған туф конусы

Панчбоул кратері – Америка Құрама Штаттарының Гавайи штатындағы Гонолулу қаласында орналасқан, құрылмай қалған вулкандық туф конусы. Бұл Тынық мұхиты ұлттық мемориалдық бейіттері орналасқан жер.

Геологиялық тарих

Кратер шамамен 75 000 – 100 000 жыл бұрын Гонолулу жанартаулар тізбегінің қосымша белсенділігі кезінде қалыптасқан. Бұрынғы коралл рифтерінің жарықтары арқылы қызған лаваның шығарылуы нәтижесінде кратер пайда болды, сол кезде рифтер Коолау тауларының етегіне дейін жеткен. Бұл жанартау, көбінесе, моногенетикалық жанартау болып табылады, яғни ол бір рет ғана атқан.

Атауы және алғашқы қолданылуы

Пунчбоульдің гавайлық атауы "Пуовайна" әртүрлі аудармаларда кездессе де, ең көп тарағаны – "Құрбандық төбесі". Бұл аударма кратер тарихымен тікелей байланысты. Алғаш рет ол құрбандық шалу орыны ретінде қолданылған, онда гавайлықтар өз құдайларына адамдық құрбандықтар шалған және көптеген тыйымдарды бұзғандарды жазалаған. Кейін, Ұлы Камехамеха билігі тұсында, кратер шетіне екі зеңбірек орнатылып, артық қонақтарды құттықтау және маңызды оқиғаларды белгілеу үшін қолданылған. 1880-жылдардың басында Пунчбоульдің етегіндегі жерлер жалға беріліп, қоныстануға ашылды, ал 1930-жылдары кратер Гавай ұлттық гвардиясының оқ ату полигоны ретінде пайдаланылды. 1941 жылдың 7 желтоқсанында жапон шабуылы кезінде онда орналасқан зениттік қарулар атылды. 1944 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері Пунчбоуль кратерінде USO Гавайи өнер шоулары мен спорттық жарыстар үшін "Нимиц" аренасын салды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Гонолулу портын және Пёрл-Харбордың оңтүстік жағалауын қорғау үшін кратер шетінен туннельдер қазылып, жағалаулық артиллериялық батареялар орналастырылды.

Тынық мұхитының ұлттық мемориалдық зираты

1890 жылдардың соңында бір комитет Панчбоулды Гонолулу халқының өсіп келе жатқан санын қанағаттандыру үшін жаңа зират орны ретінде қарастыруды ұсынды. Алайда, су көздерін ластау қаупі және тірі қаланың үстінде өлілер қаласын құруға деген эмоционалдық қарсылықтан бұл идея қабылданбады. Елу жыл өткен соң, Конгресс Гонолулуда ұлттық зират құруға шағын қаражат бөлді, екі талаппен: орны Соғыс министрлігіне қанағаттануы керек және жер сатып алынбастан, сыйға берілуі керек. 1943 жылы Гавайи губернаторы ұлттық зират үшін Панчбоулды ұсынды. Бірақ, бөлген 50 000 доллар жеткіліксіз болды, сондықтан жоба Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейінге шегерілді. 1947 жылы Конгресс және ветерандар ұйымдары әскерилерге Гуам аралында уақытша жерленген, мыңдаған екінші дүниежүзілік соғыс қатысушыларының мәйіттерін мәңгілік жерлеу үшін Гавайиде тұрақты орын табуға үлкен қысым жасады. Содан кейін, Армия Панчбоул зиратын жоспарлауды қайта бастады; 1948 жылдың ақпан айында Конгресс қаржыландыруды бекітті және құрылыс жұмыстары басталды.