Кіріспе

1974 жылдан 1982 жылға дейін Алясканың губернаторы

Джей Стернер Хаммонд (21 шілде 1922 – 2 тамыз 2005) – Республикалық партияның американдық саясаткері, 1974 жылдан 1982 жылға дейін Алясканың төртінші губернаторы қызметін атқарған. Хаммонд Нью-Йорк штатының Трой қаласында дүниеге келді және Екінші дүниежүзілік соғыста "Қара қой" эскадрильясының теңіз жаяу әскері ұшқышы болды. 1946 жылы Аляскаға көшіп келді, онда ол ұшқыш ретінде жұмыс істеді. Хаммонд 1959 жылдан 1965 жылға дейін штат өкілі, ал 1967 жылдан 1973 жылға дейін штат сенаторы болып қызмет етті. 1972 жылдан 1974 жылға дейін Бристоль шығанағының мэрі болды. Содан кейін 1974 жылы Алясканың губернаторы болып сайланды. Ол 1976 жылы Алясканың тұрақты қорын құруды қадағалады, ол 1980-жылдардың басынан бері Аляска тұрғындарына жыл сайын дивидендтер төлеп келеді. Ол қаржылық жауапкершілікті қолдады. Губернаторлық қызметі аяқталғаннан кейін де ол қоғамдық өмірде белсенді болып қала берді. Ол экологиялық және қаржылық жауапкершілік, сондай-ақ жеке азаматтық жауапкершілікті жақтады. 1985 жылдан 1992 жылға дейін "Jay Hammond's Alaska" атты телешоудың жүргізушісі болды. Ол үш автобиография жазды.

Ерте өмір

Джей Стернер Хаммонд 1922 жылы Нью-Йорк штатының Трой қаласында дүниеге келген. Хаммонд Пенсильвания мемлекеттік университетінде мұнай инженериясын оқыды, онда ол «Үшбұрыш» бауырластығының мүшесі болды. Кейін ол Екінші дүниежүзілік соғыста «Қара қойлар» эскадрильясында теңіз жаяу әскерінің ұшқышы болып қызмет етті, сондай-ақ 1946 жылға дейін Қытайда да болды. Сол жылы Хаммонд Аляскаға көшіп, онда әуежай ұшқышы болып жұмыс істеді және Аляска университетінде биология ғылымдары бойынша диплом алды. Хаммондтың бірінші әйелінен Венди есімді бір қызы болды, бірақ бұл неке ажырасып кетті. 1952 жылы Хаммонд екінші әйелі Белла Гардинерге үйленді, олармен Хайди мен Дана есімді екі қызы дүниеге келді.

Алясканың заң шығарушы органы

Хаммонд 1959 жылдан 1965 жылға дейін штат өкілі, ал 1967 жылдан 1973 жылға дейін штат сенаторы болып қызмет етті. Хаммонд Аляска штатының бірінші заң шығару жиналысында тәуелсіз депутат ретінде жұмыс істеді, онда қырық мүшелі палатада отыз төрт демократ және бес республикашыл болды. Ол кезде Хаммонд сол уақытта және сол жерде республикашылдың сайлануы мүмкін емес деп ойлады, бірақ өзінің тәрбиесі мен өскен ортасынан кейін демократ ретінде сайлауға дайын емес еді. Бірақ ол кейінгі заң шығару жиналыстарында республикашыл ретінде қызмет етті. Заң шығарушылық қызметінің соңғы екі жылында Сенат төрағасы болды.

Бристоль шығанағының ауданы

Хаммонд 1972 жылдан 1974 жылға дейін Бристоль шығанағы ауданының әкімі болды. Ол сонымен қатар 1960 жылдары заң шығарушы орган жұмысынан тыс қалған кезінде аудан басқарушысы болып жұмыс істеді.

Алясканың губернаторы

1974 жылы Хаммонд губернатор болып сайланды, нәтижесі Уильям А. Эганмен шамалас болды. Сайлауға екі маңызды фактор ықпал етті. Бірі – Хэммонд пен оның кандидаттық серігі Лоуэлл Томас кішінің консерваторлар ретінде танылуы, бұл дәстүрлі партиялық базаны шатастырып, бөліп тастады. Екіншісі – Фэрбенкс кеншісі және жылжымайтын мүлік кәсіпкері Джо Воглердің үшінші партиядан алғаш рет кандидат болуы. Воглердің экологиялық қозғалысқа ашық наразылығы сайлаушылар арасында жаңа жік тудырды, бұл, әрине, Хаммондқа көмектесті. Аляска тарихындағы ең ірі экономикалық өркендеу кезеңінде, «Транс-Аляска құбыр желісі» құрылысы барысында губернатор ретінде Хаммонд Аляска Тұрақты қорының құрылуын бақылады. Тұрақты қор идеясы 1969 жылы сол кездегі губернатор Кит Миллер және «Anchorage Times» газетінің редакторы Роберт Атвуд Прудхо Бэй мұнай желісін сатуға дайындалып тұрғанда ұсынған болатын, бірақ құбыр құрылысының кешігуіне және түсімдердің заң шығарушылар тарапынан жұмсалуына байланысты көп жылдар бойы іске аспады. Губернатор ретіндегі алғашқы мерзімінде Хаммонд Кенайдан келген жас мемлекеттік өкіл Хью Малоунмен бірлесіп, болашақта мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабу үшін мұнай роялтилерін инвестициялау және ұзақ мерзімді жинақ шоттарын құру бағдарламасын жасады. 1976 жылы Аляска сайлаушылары Тұрақты қорды құруға қатысты конституциялық түзетуді мақұлдады, бұл белгілі бір мақсатқа қаражат бөлуге қатысты конституциялық қағидадан сирек кездесетін ерекшелік болды. 1980 жылдардың басынан бері Тұрақты қор Аляска тұрғындарына жыл сайын дивидендтер төлеп келеді, мұнда Хаммонд, Малоун, Либертариандық мемлекеттік өкіл Дик Рэндольф және сол кездегі көптеген аляскалық саясаткерлерге әртүрлі дәрежеде үлес қосылған. Сол кезде Аляскада мемлекеттік табыс салығы жойылды. Хаммонд осыған қате есептеледі, шындығында ол бұл идеяға қатаң қарсы болды. Табыс салығын жоюды Рэндольф қолға алды, ол заң шығарушыларды заң жобасын қабылдауға көндірді, егер заң шығарушылар әрекет етпесе, халықтың пікірін білу үшін референдум өткізуге ниеттенді. 1980 жылы «Alaska Review» телебағдарламасында (қазіргі уақытта «Alaska Film Archives» қорында сақталады) Хаммонд пен Рэндольфтың осы мәселе бойынша редакцияланған «дебаты» көрсетілді, онда Аляска сол жылы миллиард долларлық бюджеттік артықшылыққа ие болғаны айтылды. Губернатор ретінде Хаммонд қаржылық жауапкершілікті жақтады және Аляска Конституциясына мемлекеттік шығындарды шектеуге бағытталған түзету енгізді. Бұл бір заң шығарушымен «Шығынды шектеу» деп қысымға алынды, сонымен қатар Хаммондтың ерекше тілдік стиліне еліктейтін әдемі және түсініксіз мәлімдеме жасалды. Ол губернаторлардың 6 жылдық мерзімге сайлануын және одан әрі қызмет ету мүмкіндігінің болмауын көздейтін тағы бір конституциялық түзетуді жақтады. Оның пікірінше, бұл губернаторларға өз мақсаттарына жетуде толық еркіндік береді. Ол сондай-ақ Дельта-Жанкшен маңындағы мемлекеттік жерлерді ауыл шаруашылығына пайдалануға ашуға мүмкіндік беретін бағдарламаны қолға алды. Бағдарламаның кейбір аспектілері жылдар бойы «сәтсіз жоба» деп айыпталғанымен, Дельта-Жанкшен Аляскадағы ірі ауыл шаруашылығы өндірушілерінің біріне айналды. Ол сондай-ақ, 1980 жылғы сайлау бюллетенінде төрт конституциялық түзету ұсынысымен аяқталған екі тармақ арасындағы билік күресіне байланысты заң шығарушылармен қатысты күрес жүргізді, олардың барлығы үлкен айырмашылықпен сәтсіз аяқталды.

Кейінгі өмірі

Губернаторлық қызметтен кейін Хаммонд қоғамдық өмірде белсенділігін жалғастырды. Ол экологиялық және қаржылық жауапкершілікті, сондай-ақ жеке азаматтық жауапкершілікті қолдады. Хаммонд Аляскадағы газеттерге мақалалар жазды және теледидардағы қоғамдық қызмет туралы хабарламаларда пайда болды. Ол 1985 жылдан 1992 жылға дейін «Джей Хаммондтың Аляскасы» атты телесериалды жүргізді. 1988 жылдың 6 тамызында Врангель Сент-Элиас ұлттық паркіндегі Тана өзенінде сериалдың бір бөлімін түсіріп жатқанда рафтинг оқиғасынан Хаммонд аман қалды. Оқиғада шоудың атқарушы продюсері Ларри Холмстром, Холмстромның қызы Мария және оператор Рональд Игл қаза тапты. Хаммондтан басқа, рафта болған үш адам да аман қалды, оның ішінде біреуі IV санаттағы өзеннің суына құлап түсті. Хаммонд үш автобиография жазды: «Алясканың Буш-шақыршақ губернаторының әңгімелері: Джей Хаммондтың ерекше өмірбаяны, жабайы табиғатты меңгерген және саясатқа бейімделмеген саяхатшы», «Шегіністен қалған сынықтар: Алясканың Буш-шақыршақ губернаторынан тағы әңгімелер» және «Шайтанды пеленкелеу: Аляска қалай дұрыс басқарылмаған мұнай байлығынан туындаған зиянды тоқтатуға көмектесті; басқа бай елдерге сабақ». Соңғы кітап 2011 жылы жарық көрді және оны Хаммондтың немересі Лорен Стэнфорд редакциялады. Хаммондтың соңғы маңызды қоғамдық сөздері 2004 жылдың басында, губернатор Фрэнк Мурковски шақырған аляскалықтардың конференциясы аясында болды. Мурковски конституциялық конвенцияның рухын еске түсіріп, Алясканың қаржылық болашағына қатысты нақты мәселелерді талқылау үшін Аляска университетінің Фэрбанкс қаласындағы кампусында бүкіл Аляскадан елу бес делегатты жинады. Конференция Марк Ньюманның саяси мансабын бастаудан басқа, көп нәтиже бермеді, ол делегаттардың арасындағы жалғыз қарапайым адаммын деп мәлімдеді және сол жылдың соңында штаттық палатаға сайланды. Хаммонд конференцияның көп бөлігін сессиялар өткізілген Вуд орталығының бал залынан тыс өткізді, өзінің шешімдерін ұсынды, оның ішінде Тұрақты қор дивидендісінің сомасын екі есеге арттыру және мемлекеттік табыс салығын қайта енгізу, соңғысына Мурковски қарсы болды. Делегаттар Хаммондқа табыс салығын қолдау арқылы жауап берді, оны делегат Кларк Грунинг Мурковскитен «тәуелсіздік декларациясы» деп сипаттады. Конференциядан кейін бірнеше апта өткен соң Хаммонд «Коммунити Норт» алдында сөйлеп, қажет болған жағдайда дивидендтер мен табыс салығы жоспарын іске асыру үшін өзінің 50 000 долларын жұмсайтынын мәлімдеді.

Өлім

Хаммонд Кларк көліндегі шаруашылығында 2005 жылғы 2 тамызда 83 жасында қайтыс болғанға дейін өмір сүрді. Әйелі Белланың айтуынша, ол ұйқыда тыныш қайтыс болды.