Кіріспе

Американдық заңгер және саясаткер (туған 1957) Лиза Энн Мурковски (/m//ər/'/k//aʊ//s//k//i/ mərKOWskee; туылған 22 мамыр 1957) – Аляска штатын представлятивті АҚШ сенаторы, 2002 жылдан бері осы лауазымды иеленуде. Ол Алясканы Сенатта өкілдік еткен алғашқы әйел және Мэн штатының сенаторы Сьюзан Коллинзден кейін Сенаттағы екінші жоғары лауазымды республикашыл әйел. Өкілдер палатасының депутаты Дон Янгтың қазасынан кейін ол Алясканың конгресс делегациясының ең тәжірибелі мүшесі атанды. Мурковски – бұрынғы АҚШ сенаторы және Аляска губернаторы Франк Мурковскидің қызы. Сенатқа тағайындалғанға дейін Аляска штатының Өкілдер палатасында қызмет етіп, көпшілік көшбасшысы болып сайланды. 2002 жылдың желтоқсанында Аляска губернаторы болу үшін лауазымынан кеткен әкесі оны Сенатқа тағайындады. Ол әкесінің толық мерзімін аяқтады, ол 2005 жылдың қаңтарында бітті, сондай-ақ Аляскада туған Конгресс мүшесі болды. Мурковски 2004 жылы толық мерзімге сайланды. 2010 жылы Республикалық партиясының алғашқы сайлауында «Чай партиясы» өкілі Джо Миллерден жеңілгеннен кейін, ол жазбаша дауыс беру арқылы сайлауға түсіп, жалпы сайлауда Миллерді және демократ Скотт МакАдамсты жеңді. Ол – АҚШ Сенатында жазбаша дауыс беру арқылы сайланған екінші сенатор (1954 жылы Стром Термондтан кейін). 2016 және 2022 жылдары үшінші және төртінші мерзімдерге сайланды. Мурковски 2009-2010 жылдары Сенаттың Республикалық конференциясының төрағасының орынбасары, 2015-2021 жылдары Сенаттың Энергетика және табиғи ресурстар комитетінің төрағасы болды және 2021 жылдан бері Сенаттың Үндістер істері комитетінің төрағасының орынбасары болып табылады. Ол Сенаттағы ең орталық саясаткерлердің бірі және маңызды дауыс беруші ретінде танылады. CQ Roll Call мәліметтері бойынша, ол 2013 жылы президент Барак Обаманың ұстанымын 72,3% жағдайда қолдады, бұл көрсеткішпен 70% астам уақыт бойы дауыс берген екі республикашылдың бірі болды. Соңғы жылдары ол Брет Каваноға қарсы болды және Кетанджи Браун Джексонды Жоғарғы сотқа тағайындауды қолдады. 2021 жылдың 13 ақпанында Дональд Трампты екінші импичмент процесінде бүлікке итермелеуде айыптау үшін дауыс берген жеті республикалық сенатордың бірі болды, бұл үшін Аляска Республикалық партиясы оны сөккен болатын. 2024 жылы республикашыл болып қалатыны туралы сұраққа Мурковски «өздігінен ойлаймын» деп жауап берді. Партиялық мүшелігінен бас тартатыны мүмкін бе деген сұраққа ол: «Мен өте қызықты саяси кезеңнен өтіп жатырмын. Сонымен қалдырайық» деді.

Балалық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы

Мурковски Аляска территориясындағы Кетчикан қаласында Нэнси Ренна (туған аты Гор) мен Фрэнк Мурковскидің қызы болып дүниеге келді. Оның әкесінің бабасы поляк тегінен, ал анасының бабалары ирланд және француз канадалық тегінен шыққан. Бала кезінде ол отбасымен бірге әкесінің банкир қызметіне байланысты штаттың әр жеріне көшіп-қонып жүрді. 1980 жылы Джорджтаун университетін экономика мамандығы бойынша бітірді, сондай-ақ ол жылы әкесі АҚШ Сенатына сайланды. Ол Пи Бета Фи студенттік қауымының мүшесі және 1980 жылы Алясканы "Шерри гүлдеген принцесса" ретінде таныстырды. 1985 жылы Уиламет университетінің құқық мектебін бітіріп, заңгер дипломын алды. Мурковски 1987 жылдан 1989 жылға дейін Анкоридж аудандық соты кеңсесінде адвокат болып жұмыс істеді. 1989 жылдан 1998 жылға дейін Анкориджде жеке практикада адвокаттық қызмет атқарды. 1990 жылдан 1991 жылға дейін үйсіздер мәселесі жөніндегі қала әкімінің арнайы тобында қызмет етті.

Алясканың Өкілдер палатасы

1998 жылы Мурковски Аляска штатының Өкілдер палатасына сайланды. Оның 18-округіне солтүстік-шығыс Анкоридж, Форт Ричардсон және Эльмендорф әуе күштері базасы (қазір Бірлескен база Эльмендорф-Ричардсон, немесе JBER) және Игл-Ривер-Чугиак қалалық аудандары кірді. 1999 жылы ол Бірлескен Қарулы Күштер комитетін құру туралы заң жобасын ұсынды. Ол 2000 жылы және округ шекаралары өзгергеннен кейін 2002 жылы қайта сайланды. Сол жылы оның консервативті қарсыласы Нэнси Дальстром болды, ол Мурковскинің аборт құқығын қолдауы мен консервативті экономиканы қабылдамауына наразылық білдірді. Мурковски 56 дауыспен жеңіске жетті. Ол 2003–2004 жылдарғы заң шығару сессиясында Палатаның көпшілік көшбасшысы болып тағайындалды. Әкесінің Аляска губернаторы лауазымына өтуіне байланысты, ол АҚШ Сенатында бос қалған орынға тағайындалғандықтан, Палатадағы өкілдігінен бас тартты. Мурковски Аляска штатының жоғары білім беру жөніндегі комиссиясында жұмыс істеді және Еңбек және сауда, сондай-ақ Әскери және ардагерлер істері комитеттерінің төрағасы болды. Ол АҚШ Сенатына өту үшін отставкаға шыққаннан кейін, әкесі округтік Республикалық комитетінің ұсынысы бойынша Дальстромды оның орнына тағайындады. Алясканың болашақ губернаторы Сара Пейлин де осы лауазымға үміткерлердің бірі ретінде сұхбаттан өтті.

2004 жыл

Мурковски 2004 жылғы сайлауда бұрынғы губернатор Тони Ноулзге қарсы Сенаттың толық мерзіміне кандидат болды, ал праймеризді үлкен артықшылықпен жеңіп алғаннан кейін. Оның тағайындалуына байланысты туған даулар оны әлсіз деп санайтын, сонымен қатар сауалнамалар бұл жарыстың өте тартысты екенін көрсетті. Мурковскиге телеарнада жарнама беруді көздеген "Main Street Partnership" республикалық ұйымына эфир уақыты сатылмайтыны хабарланды. Науқанның соңына таяп, АҚШ Сенатының тәжірибелі сенаторы Тед Стивенс Мурковскиге жарнама түсіріп, демократ Мурковскиді ауыстырса, Аляска федералдық қаржыландырудан кем түседі деп мәлімдеді. Мурковски Ноулзді шамалы айырмамен жеңіп шықты.

2010 жыл

Мурковски 2010 жылғы 24 тамыздағы Республикалық партияның ішкі сайлауында бұрынғы АҚШ сотының төрешісі Джо Миллерге қарсы тұрды, ол бұрынғы губернатор Сара Пейлиннің қолдауына ие болды. Бұл оның саяси мансабындағы ең қиын сайлау болды. Алғашқы нәтижелер оның Миллерден 51-49% есебімен қалып қойғанын көрсетті, ал қатысусыз берілген дауыстарды санау әлі басталмаған еді. 31 тамызда қатысусыз берілген дауыстардың бірінші раундысы саналғаннан кейін Мурковски Миллердің алда болуын келесі раундта жеңіп алу мүмкін емесіне сенбейтінін мәлімдеді. Ішкі сайлаудан кейін Мурковскидің штабы оның бас сайлауда Либертариан партиясынан түсу мүмкіндігін қарастырды. Бірақ 2010 жылғы 29 тамызда штаттық Либертариан партиясының басқару кеңесі Мурковскині Сенатқа үміткер ретінде қарастырудан бас тартты. 2010 жылғы 17 қыркүйекте Мурковски Сенат мандатына қол жеткізу үшін жазба дауыс беру науқанын бастайтынын мәлімдеді. Оның науқанына жергілікті корпорациялар мен саяси әрекет комитеттерінен (PAC), сондай-ақ штаттық мұғалімдер мен өрт сөндірушілер кәсіби одақтарынан айтарлықтай қаржылық көмек түсті. 2010 жылғы 17 қарашада Associated Press Мурковскинің жазба дауыс беру арқылы жеңіске жеткен екінші Сенат үміткері болғанын (1954 жылы Стром Турмондтан кейін) хабарлады. Ол екі апталық жазба дауыс санауынан кейін Миллерден озып кеткенін көрсетті. Миллер жеңілісін мойындамады. 2010 жылғы 10 желтоқсанда Аляска судьясы Миллердің ісін қараудан бас тартып, Мурковскиге жол ашты, бірақ 13 желтоқсанда Миллер Аляска Жоғарғы сотының бұрынғы аптадағы шешіміне шағымдануға тырысты. Штат Жоғарғы соты 22 желтоқсанда Миллердің шағымын қабылдамады. 28 желтоқсанда АҚШ округтік судьясы Ральф Бистлайн Миллердің талап арызын қабылдаудан бас тартты. Губернатор Шон Парнелл 30 желтоқсанда Мурковскині жеңімпаз деп жариялады.

2016 жыл

Республикалық партиясының үміттілігін үлкен артықшылықпен жеңіп алғаннан кейін, Мурковски 2016 жылы Сенатқа қайта сайланды. Бұл жолы Либертариандық партиясынан ұсынылған Джо Миллер тағы да екінші орынды иеленді. Сайлау ерекшелігі – Либертариандық партиясының үміткері республикалық президенттік үміткер Дональд Трампты қолдап, бірақ оған қарсы республикалық үкімді биліктегі Мурковскиге қарсы сайысқандығында болды. Либертариандық вице-президенттікке кандидат, Массачусетс штатының бұрынғы губернаторы Билл Уэлд, Миллердің Трампты қолдауы мен «берік әлеуметтік консерватор» көзқарастарының либертариандықпен үйлеспейтінін айтып, Мурковскині қолдады.

2022 жыл

2017 жылы Мурковски 2022 жылы төртінші мерзімге үміткер болуға ниет білдірді. Оның кейбір бастамаларына қарсы шыққаны және екінші импичмент процесі кезінде оны кінәлі деп тануға дауыс бергені үшін бұрынғы президент Дональд Трамп 2020 жылдың маусым айында Мурковскиге қарсы науқан жүргізуге уәде берді, осылайша бастапқы сайлауда оған қарсы кандидатты қолдауға ишара жасады. Трампты кінәлі деп тануға дауыс берген жеті республикалық сенатордың ішінде 2022 жылы қайта сайлануға түскен жалғыз Мурковски болды. Екінші импичменттен кейін Аляска штатының Республикалық партиясы оны сөккенімен қатар, отставкаға кетуін талап етті. 2021 жылдың 18 маусымында Трамп 2022 жылы Сенатқа Аляска штатының бұрынғы Әкімшілік департаментінің комиссары Келли Тшибаканы қолдады, оны "MAGA рухында" деп сипаттады. Мурковски кейін Тшибаканы "көрінетіндей, өмірлік белгісі бар адам" деп атады, бұл Трамптың бұрынғы мәлімдемесіне сілтеме жасады: "Егер [2022 жылғы Мурковскиге қарсы кандидаттың] өмірлік белгісі болса, [ол] олардың жағында болады". 2021 жылдың 10 шілдесінде Аляска Республикалық партиясы Тшибаканы қолдады. Мурковски балама дауыс беру жүйесі арқылы Тшибаканы жеңіп, қайта сайланды. Балама дауыс беру қорытындысы бойынша Мурковскиге берілген дауыстардың үлесі 53,7% құрады.

Қызметтегі қызметі және саяси лауазымдары

Мурковски – орташа дәрежелі республикашыл саналады. 2010 жылы қайта сайланғаннан бері, кейбір сарапшылар оның дауыс беру тізімін Сенаттағы бұрынғы жылдармен салыстырғанда «әлсіз» деп бағалайды. 2013 жылы National Journal Мурковскиге 56% консервативті және 45% либералды баға берді, оны Сенаттың 56-шы ең либералды және 44-ші ең консервативті мүшесі деп атады. GovTrack мәліметтері бойынша, Мурковски екінші либералды республикашыл сенатор және 2017 жылғы талдауынша, Сьюзан Коллинзден басқа барлық республикашылдардан солға қарай, ал демократ сенатор Джо Манчинден де солға қарай орналасқан. The New York Times республикалық сенаторларды идеологиялық тұрғыдан бағалап, Мурковскиді екінші либералды республикашыл деп таныды. FiveThirtyEight деректеріне сәйкес, 2021 жылдың сотына дейін ол Трамптың ұстанымын шамамен 72,6% жағдайда қолдады. FiveThirtyEight мәліметінше, 2023 жылдың қаңтарында Мурковски Байденнің ұстанымын 67% уақыт қолдаған. CQ Roll Call мәліметтері бойынша, Мурковски 2013 жылы президент Барак Обаманың ұстанымын 72,3% жағдайда қолдады, бұл оның ұстанымын 70% астам қолдаған екі республикашылдың бірі болды. Американдық консерваторлар одағының Заңнамалық есеп беру орталығының мәліметінше, Мурковскинің өмірлік консервативті көрсеткіші 56,72-ге тең. Либералды «Демократиялық әрекет үшін американдықтар» ұйымы оған 2019 жылы 10% баға берді. 2018 жылы ол сенатор Стив Дэйнстің қызының тойына қатыса алмағандықтан, АҚШ Жоғарғы Сотына Брет Каваноның тағайындалуына «дауыс бермеді». 2020 жылы ол Эми Кони Барреттің сотқа бекітілу процесін жеделдетуге бағытталған процедуралық ұсыныстарға қарсы дауыс берді, бірақ кейін Барреттің кандидатурасын қолдады. 2022 жылдың 7 сәуірінде ол Кетенджи Браун Джексонды Жоғарғы Сотқа бекітуге дауыс берді, оған Митт Ромни мен Сьюзан Коллинз қосылды. 2019 жылдың наурызында The Washington Post газетінде жарияланған мақаласында Мурковски мен Джо Манчин Конгрестегі климаттық өзгерістерге қатысты пікірталас «жасыл үй газ шығарындыларын азайту үшін қатаң, қол жеткізе алмайтын шараларды қолдаушылар мен ештеңе жасағысы келмейтіндер» екі жақты мәселе ретінде көрсетілгенін айтты және «осы үстемдікті сақтайтын, ағымдағы күш-жігерді жақсартатын және инновациялық экожүйені дамытатын ұсыныстарды қабылдауды» қолдайтындарын мәлімдеді. Дональд Трамптың алғашқы импичмент процесі кезінде Мурковски Трамптың әрекеттерін «ұятты және дұрыс емес» деп сипаттады, бірақ «Трампты айыптау үшін дауыс бере алмаймын» деді, сондай-ақ оның жеке мүдделері ұлттың мүдделерінен жоғары тұрмайды деп мәлімдеді. Ол Сенаттағы барлық республикашылдардың көпшілігімен бірге Трампты екі айыптама бойынша да ақтауға дауыс берді. 2020 жылдың желтоқсанында, президенттік өкілеттігінің соңғы кезеңінде Трамп 2021 жылғы қаржы жылына арналған Ұлттық қорғаныс туралы заңға вето қойды, бірақ «Мен демократтардың қатарына өтуге ешқандай ниетім жоқ. Мен өзім емес адам бола алмаймын» деп қосты. 2021 жылдың 27 мамырында Мурковски бес республикашыл және барлық демократтармен бірге Капитолийдегі шабуылды тергеу үшін екі партиялық комиссия құруға дауыс берді. Бірақ қажетті 60 «иә» дауысы жетпегендіктен дауыс беру сәтсіз аяқталды. Ол 2021 жылдың 13 ақпанында Трампты екінші импичмент процесінде айыптау үшін дауыс берген жеті республикалық сенатордың бірі болды. Бұл дауыс беру үштен екі көпшілік болмағандықтан сәтсіз аяқталды. Мурковски барлық Сенат және Палата республикашылдарымен бірге 2021 жылғы Американы құтқару жоспарына қарсы дауыс берді. 2021 жылдың 30 қыркүйегінде ол үкіметтік жабылудың алдын алу үшін уақытша шығындар туралы заңға барлық демократтармен және екі тәуелсіз сенатормен бірге дауыс берген 15 республикалық сенатордың бірі болды. 2021 жылдың 7 қазанында Мурковски қарыз шегін көтеруге бағытталған филибүстерді бұзу үшін 10 республикашыл және Демократиялық партияның барлық мүшелерімен бірге дауыс берді. Алайда ол қарыз шегін көтеру туралы заң жобасына барлық республикашылдармен бірге қарсы дауыс берді. 2022 жылдың 5 ақпанында Мурковски Арканзас штатының губернаторы Аса Хатчинсонмен бірге 6 қаңтардағы Капитолийге шабуылды тергеу үшін құрылған АҚШ Палатасының арнайы комитетін қолдаған Адам Кинзингер мен Лиз Чейниді айыптаған Республикалық Ұлттық Комитетін айыптады. RNC Капитолийдегі тәртіпсіздікті «заңды саяси дискурс» деп мәлімдеді. Мурковски Тең құқықтар туралы түзетуді қолдайды. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, Мурковски Аляска штатының Солтүстік жағалауындағы Willow мұнай өндірісі жобасын қолдайды.

Сайлау тарихы

2022 жылы Аляскадағы АҚШ Сенатына сайлау Партиялық үміткер Бірінші таңдау 1-кезең 2-кезең 3-кезең Дауыс % Көшірілген дауыс % Көшірілген дауыс % Көшірілген дауыс % Республикалық (қазіргі) 113,495 43.37% +623 114,118 43.39% +1,641 115,759 44.49% +20,571 136,330 53.70% Республикалық 111,480 42.60% +621 112,101 42.62% +3,209 115,310 44.32% +2,224 117,534 46.30% Демократиялық 27,145 10.37% +1,088 28,233 10.73% +901 29,134 11.20% −29,134 Сынылды Республикалық (қайтарылды) 7,557 2.89% +1,018 8,575 3.26% −8,575 Сынылды Өздігінен жазылған 2,028 0.77% 2,028 Сынылды Барлық дауыс 261,705 263,027 260,203 253,864 Бос немесе жарамсыз бюллетеньдер 3,770 +2,824 6,594 +6,339 12,933 Республикалық сақталды.

Жеке өмір

Мурковски Верн Мартеллға үйленген. Олардың Николас және Мэтью есімді екі ұлы бар. Мурковски – римдік католик. 2018 жылғы OpenSecrets.org мәліметтері бойынша, Мурковскидің жеке кірісі 1,4 миллион доллардан астам болған.

Мүлікті сату туралы дау

2007 жылдың шілдесінде Мурковски Анкоридж кәсіпкері Боб Пенниден сатып алған жерін қайта сататынын мәлімдеді. Бұл Вашингтондық бақылау тобы Пенни мүлікті нарықтық құннан әлдеқайда төмен бағада сатты деген айыппен Сенаттың этикалық шағымын тіркегеннен кейін болды. "Анкоридж Daily News" газеті былай деп жазды: "Ұлттық құқықтық және саяси орталықтың шағымына сәйкес, мүліктің бағалану тәсіліне байланысты, бұл мәміле $70,000 мен $170,000 аралығындағы заңсыз сыйлыққа тең болды". 2008 жылы Мурковски 2004-2006 жылдарға қатысты Сенаттың қаржылық ақпараттарын түзеп, 2003 жылы мүлікті сатудан жылына $60,000, ал 2005 жылы "Аляска Паста Компаниясын" сатудан жылына $40,000-нан астам кіріс қосты.