Кіріспе

Ас үй кабинеті – саяси лидердің бейресми немесе жеке кеңесшілерінің тобы. Бұл термин бастапқыда АҚШ президенті Эндрю Джексонның саяси қарсыластары тарапынан оның жақын кеңесшілер тобын сипаттау үшін қолданылған. Бұл кеңесшілер АҚШ кабинетіне ("қабылдау бөлмесі кабинеті") паралель түрде кеңес беретін бейресми кеңесшілердің жиынтығы болды. Бұл Эндрю Джексонның Итон ісінен кейін кабинетін тазалауы мен 1831 жылы вице-президент Джон К. Калхунмен қарым-қатынасын үзгеннен кейін болды. «Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі» бұл терминнің «алғашқы қолданылу кезінде топтың артық ықпал етуіне байланысты сыни мағынада қолданылғанын» көрсетеді. Сөздіктегі мысалдар 1832 жылдан бастап американдық дереккөздерде, 1952 жылы американдық саясатқа қатысты британдық дереккөздерде, 1969 жылы британдық саясатқа және 2006 жылы израильдік саясатты талқылаған американдық дереккөздерде қолданылғанын көрсетеді.

Өмірбаян

Мемлекеттік хатшы Мартин Ван Бюрен жесір болған және оның Итон даусына араласатын әйелі болмағандықтан, ол өзін дауға араластырмауға қол жеткізді. 1831 жылы ол, соғыс министрі Джон Итон сияқты, өз кабинетінің лауазымынан кетіп, Джексонға кабинетін қайта құруға және Калхунның жақтастарын қызметтен босатуға мүмкіндік берді. Джексон содан кейін Калхунның жақтастарын – Сэмюэл Д. Ингемді, Джон Бранчты және Джон М. Берриенді қызметтен босатты. Джексонның 1832 жылы вице-президенттікке кандидат болуын қалаған Ван Бюрен Ұлыбританияға министр тағайындалғанға дейін Вашингтондағы «Ас үй кабинетінің» мүшесі болып қалды. Итон кейін Флорида территориясының губернаторы болып тағайындалды. Джексонның «Ас үй кабинетіне» оның көп жылдық саяси одақтастары – Мартин Ван Бюрен, Фрэнсис Престон Блэр, Амос Кендалл, Уильям Б. Льюис, Эндрю Джексон Донелсон, Джон Овертон, Исаак Хилл және Роджер Б. Тэни кірді. Блэр мен Кендалл журналист ретінде қарсы газеттерде ерекше назарға ие болды. Блэр Кендалдың «Джексондық Аргус» газетінің редакторы лауазымын иеленді, ол Керемет Нью-Корт газетінің маңызды басылымы болды. Джексон Блэрді Вашингтонға Калхунның жақтасы Дафф Гринге, «The United States Telegraph» газетінің редакторына қарсы тұру үшін «Globe» газетін құруға шақырды. Льюис 1812 жылғы соғыс кезінде Джексонның кварталмейстері болды; Эндрю Донелсон Джексонның асырап алған ұлы және жеке хатшысы болды; ал Овертон 1790 жылдардан бері Эндрю Джексонның досы және серіктесі болды.

Ақша шығару

Бұл термин алғаш рет АҚШ банкінің басшысы Николас Биддлдің хаттарында кездеседі. Ол президенттік кеңесшілер туралы «ас үй қонақ бөлмесінен басым» деп жазған. Басылымда алғаш рет Миссисипи сенаторы Джордж Поиндекстердің 1832 жылғы 13 наурыздағы «Калхунит телеграфында» жарияланған мақаласында кездеседі, онда ол Ван Бюренге Ұлыбританиядағы министр лауазымына қарсы дауыс бергенін қорғайды:

«Президенттің баспасөз қызметі, оны өзі тікелей бақылап, ‘Клей партиясынан дезертир болғандар’ [Кендалл мен Блэр] және тағы бірнеше адам, ‘Асхана кабинеті’ деген атпен танымал, Одақтың ең нашар басылымдарында кездесетін ұсақ-түйек жалақорлықтардың барлық ортақ қоймасына айналдырылған».

Канада

1982 жылы Канада Конституциясын елге қайтаруға (патриациялауға) дейінгі келіссөздер кезінде, конституцияның ерекше ережесін (notwithstanding clause) жасау бойынша шешуші келісім Оттавадағы Үкіметтік конференциялық орталығының нағыз ас үйінде бір федералды және екі провинциялық әділет министрінің кездесуі барысында қол жеткізілді. Бұл келісім "Ас үй келісімі" деп танылып, оның авторлары – федералды үкіметтен Жан Критиен, Саскачеваннан Рой Романов және Онтариодан Рой Макмертри "Ас үй кабинеті" деп аталды.

Үндістан

Үндістанда бұрын Соня Ганди басқарған, квази-үкіметтік ұлттық кеңес органын бұқаралық ақпарат құралдары мен халық "ас үй кабинеті" деп атаған, әйтсе де сол кездегі үкіметті премьер-министр Манмохан Сингх басқарды.

Израиль

Израильде "ас үй кабинеті" термині еврейше המטבחון (HaMitbahon немесе HaMitbachon) терминін аудару үшін жиі қолданылады, ол тікелей "кішкентай ас үй" деп аударылады. Бұл термин Израильдің Қауіпсіздік кабинетінің премьер-министрдің ең сенімді кеңесшілерін құрайтын шағын тобын білдіреді және бұрынғы премьер-министр Голда Меирдің өзі пісірген тортпен үйіндегі ішкі шеңбердегі министрлермен кездесу өткізу әдетінен туындаған. Кейінгі премьер-министрлер министрлеріне жеке ас дайындау дәстүрін жалғастырмағанмен, Меирдің премьер-министрлік кезеңінен бері сенімді кеңесшілердің жақын тобы туралы түсінік сақталып келеді.

Ұлыбритания

Бұл термин британ саясатына 1964-1970 және 1974-1976 жылдардағы өкілеттік мерзімінде британ премьер-министрі Гарольд Уилсонның жақын айналымына сипаттама беру үшін енгізілді; Тони Блэрден бұрын Уилсон Еңбек партиясының ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрі болды. Оның құрамына Марсия Уильямс, Джордж Вигг, Джо Хейнс және Бернард Донугхью кірді. Кейіннен, әсіресе Тони Блэр кезінде, бұл термин дәстүрлі демократиялық кабинеттік құрылымдарды ығыстырып, сайланбаған кеңесшілер мен жақтастардың жақын тобына көбірек сүйену үшін қолданылды. Бұл практикаға Блэрдің министрлікке тағайындалғанға дейін кеңесшісі Эндрю Адониске сенуі де жатады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы күнделікті қолданыста "ас үй кабинеті" дегеніміз – сенімді достар мен әріптестердің кез келген тобын, әсіресе президенттің немесе президенттік үміткердің ең жақын бейресми кеңесшілерін білдіреді. Теодор Рузвельттің нұсқасы "теннис кабинеті" деп аталды. Бұл дос, дипломаттар мен бейресми кеңесшілер тобы президентке бірге ілесіп, Ақ үйдің алдындағы алаңда үнемі теннис ойнайтын. Кларк Клиффорд Қорғаныс министрі болып тағайындалғанға дейін Джон Ф. Кеннеди мен Линдон Б. Джонсонның ас үй кабинетінің мүшесі саналды. Роберт Ф. Кеннеди ағасының Бас прокуроры қызметін атқарган кезінде, кабинет мүшесімен қатар, ас үй кабинетінің де мүшесі ретінде ерекше қарастырылды. Джеральд Форд вице-президент кезінде ас үй кабинетіне ие болды және 1974 жылдың тамызында президенттікке келгеннен кейін де олардан кеңес алуын жалғастырды. Топқа Мелвин Лэрд, Брайс Харлоу, Уильям Скрантон, Роберт Гриффин және Дональд Рамсфелд кірді. Рональд Рейган өзінің президенттік мерзімінде кеңес берген Калифорниялық одақтастары мен достарына ие болды. Оннан он екіге дейін кәсіпкерлерден тұратын бұл топтың барлығы еркін кәсіпкерлік жүйесін жақтады. Оның Калифорниялық қолдаушыларының арасында Карл Бендетсен, Альфред Блумингдейл, Эрл Брайан, Джастин Уитлок Дарт, Уильям Френч Смит, Чарльз Уик, мұнайшы Уильям А. Уилсон, автодилер Холмс Таттл, сыра өндіруші Джозеф Курс, болат өнеркәсібінің магнаты және қайырымдылық шараларын қолдаушы Эрл Йоргенсен және тағы үш-бес адам, соның ішінде Сэмюэл Стюарт Брецфилд болды. Coors негізгі қаржыландырушы және ең белсенді қатысушы болды. Ол осы кезеңде көптеген ой-сана орталықтары мен саясат институтын, соның ішінде The Heritage Foundation-ды да қаржыландырды.

Кәсіпкерлік қолдану

Лиза Юн "ас үй кабинеті" терминін корпорация президенттері мен билеушілердің шешімдеріне әсер ететін "сенімді кеңесшілер желісі" ретінде қолдануға кеңейтеді.