Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Девон аралы (, Tallurutit) – Канададағы арал және әлемдегі ең үлкен адам тұрмайтын арал (тұрақты тұрғындары жоқ). Ол Баффин шығанағында, Кикиктаалук аймағында, Нунавут, Канадада орналасқан. Бұл Арктикалық архипелагтың ірі аралдарының бірі, Елизавета Королева аралдарының екінші үлкені, Канаданың алтыншы үлкен аралы және әлемдегі 27-ші үлкен арал. Оның ауданы – (Хорватиядан сәл кіші). Негізгі тау жыныстары – кембрийге дейінгі гнейс, палеозойлық сазтастар мен тақта тастар. Ең биік нүктесі – Девон мұз қабаты, ол Арктикалық Кордильераның бір бөлігі. Девон аралында Треутер таулары, Хаддингтон жотасы және Каннингэм таулары сияқты бірнеше шағын тау жоталары бар. Оның Марс планетасымен ерекше ұқсастығы ғалымдардың қызығушылығын оятты.
Uninhabited island in Nunavut, Canada
Devon Island (, Tallurutit) is an island in Canada and the largest uninhabited island (no permanent residents) in the world. It is located in Baffin Bay, Qikiqtaaluk Region, Nunavut, Canada. It is one of the largest members of the Arctic Archipelago, the second largest of the Queen Elizabeth Islands, Canada's sixth largest island, and the 27th largest island in the world. It has an area of (slightly smaller than Croatia). The bedrock is Precambrian gneiss and Paleozoic siltstones and shales. The highest point is the Devon Ice Cap at which is part of the Arctic Cordillera. Devon Island contains several small mountain ranges, such as the Treuter Mountains, Haddington Range and the Cunningham Mountains. The notable similarity of its surface to that of Mars has attracted interest from scientists.
Тарих және қоныстану
Роберт Билот пен Уильям Баффин 1616 жылы Девон аралын көрген алғашқы еуропалықтар болды. Уильям Эдвард Пэрри 1819–20 жылдары оның оңтүстік жағалауын картаға түсіріп, Англиядағы Девон аймағының атымен Солтүстік Девон деп атады, бірақ 1800 жылдардың соңына қарай бұл атау Девон аралы деп өзгертілді. 1924 жылы Дундас гаванінде бекініс салынып, тоғыз жылдан кейін Гудзон шығанағы компаниясына жалға берілді. 1934 жылы тері бағасының төмендеуіне байланысты Баффин аралынан 52 инуит отбасы осы аралға қоныс аударды. Алайда, желдің күшті болуы мен суық климаттың салдарынан бұл оқиға апатқа ұласты, сондықтан инуиттер 1936 жылы аралды тастап кетті. Дундас гавані 1940 жылдардың соңында қайтадан қоныстанды, бірақ 1951 жылы жабылды. Бүгінде мұнда тек бірнеше ғимараттың қираған қалдықтары ғана сақталған.
Robert Bylot and William Baffin were the first Europeans to sight Devon Island in 1616. William Edward Parry charted its south coast in 1819–20, and named it North Devon, after Devon in England, a name which was changed to Devon Island by the end of the 1800s. An outpost was established at Dundas Harbour in 1924, and it was leased to Hudson's Bay Company nine years later. The collapse of fur prices led to the dispersal of 52 Baffin Island Inuit families on the island in 1934. It was considered a disaster due to wind conditions and the much colder climate, and the Inuit chose to leave in 1936. Dundas Harbour was populated again in the late 1940s, but it was closed again in 1951. Only the ruins of a few buildings remain today.
География
Девон аралы солтүстіктегі Эльсмир аралы, батыстағы Корнуоллис аралы және оңтүстіктегі Баффин аралы арасында орналасқан, оларды Ланкастер бұғазы бөліп жатыр. Өзінің салыстырмалы түрде биік орналасуы және өте солтүстік ендігінің арқасында Девон аралында тек мыскылдас сиырлар мен ұсақ құстар мен сүтқоректілердің аз ғана саны қоныстанады; аралда гиполиттік қауымдастықтар да бар. Жануарлар әлемі аралдың Truelove Lowland аймағында шоғырланған, ол қолайлы микроклиматқа ие және салыстырмалы түрде жасыл арктикалық өсімдіктерге толы. Қысқа (40-55 күн) өсу маусымында температуралар көбінесе артық болмайды, ал қыста дейін төмендеуі мүмкін. Полярлық шөлдік экологияға ие Девон аралында жауын-шашын өте аз мөлшерде жауады. Кейп Лиддон – қара гагара мен солтүстік фулмар популяцияларымен ерекшеленетін Маңызды Құс Аймағы (IBA). Кейп-Вера, тағы бір IBA алаңы, солтүстік фулмар популяциясымен де танымал. Девон аралы сондай-ақ 39 миллион жыл бұрын диаметрі шамамен болатын метеорит сол кездегі орманға құлаған кезде пайда болған Хаутон соққы кратерінің болуымен де ерекшеленеді. Соққы нәтижесінде диаметрі шамамен болатын кратер пайда болды, ол бірнеше миллион жыл бойы көл болды.
Devon Island is located between Ellesmere Island in the north, Cornwallis Island in the west, and Baffin Island in the south, separated by Lancaster Sound. Because of its relatively high elevation and its extreme northern latitude, Devon Island supports only a meagre population of muskox and small birds and mammals; the island does support hypolith communities. Animal life is concentrated in the Truelove Lowland area of the island, which has a favourable microclimate and supports relatively lush Arctic vegetation. Temperatures during the brief (40 to 55 days) growing season seldom exceed , and in winter can plunge to as low as With a polar desert ecology, Devon Island receives very little precipitation. Cape Liddon is an Important Bird Area (IBA) notable for its black guillemot and northern fulmar populations. Cape Vera, another IBA site, is also noted for its northern fulmar population. Devon Island is also notable for the presence of the Haughton impact crater, created some 39 million years ago when a meteorite about in diameter crashed into what were then forests. The impact left a crater about in diameter, which was a lake for several million years.
Девон аралы ғылыми-зерттеу станциясы
Девон аралы зерттеу станциясы 1960 жылы құрылған және Солтүстік Американың Арктика институтымен ұсталып тұрады. Ол Девон аралының солтүстік-шығыс жағалауындағы Трулав төмендігінде орналасқан.
The Devon Island Research Station was established in 1960 and it is maintained by the Arctic Institute of North America. It is located in Truelove Lowland, on the northeast coast of Devon Island .
Flashline Марс
Flashline Mars Arctic Research Station жобасы 2004 жылы үшінші маусымға енді. 2004 жылдың шілдесінде Девон аралы бес ғалым мен екі журналистке уақытша мекенжай болды, олар Марс планетасындағы тіршілік пен жұмысқа ұқсас жағдайды симуляциялауға тиіс болды. 2007 жылдың сәуірінен 2007 жылдың 21 тамызына дейінгі кезең ең ұзақ симуляция болды және 20 ғылыми зерттеуді қамтыды. Хаутон кратері қазір әлемдегі Марсқа ең ұқсас орындардың бірі саналады. Ол NASA-ның Haughton–Mars Project ғылыми бағдарламасының жазғы базасы болып табылады. Аралдың мұзды температурасы, оқшаулығы және қашықтығы ғалымдарға зерттеу үшін бірегей мүмкіндіктер ұсынады. Девон аралының қатал климаты мен шөлейтті жері NASA-ға ұнады, себебі Арктикадағы күндіз-түнгі цикл және байланыс шектеулері ұзақ ғарыш сапарларындағы қиындықтарға ұқсас. HMP 1997 жылдан бері осы қиын ортада геологиялық, гидрологиялық, ботаникалық және микробиологиялық зерттеулер жүргізіп келеді. HMP 2008 Девон аралындағы он екінші далалық маусым болды. 2007 жылы аралда ескі итшабақ – Пуидзила дарвинидің қаңқасы табылды. 2013 жылдың 16 шілдесінде Канада ғарыш агенттігі канадалық ғарышкер Джереми Хансенді Марс, Ай немесе астероидтерді болашақтағы экипажбен зерттеуге дайындық мақсатында Батыс Онтарио университетінің Планеталық ғылым және зерттеу орталығына, Хаутон кратеріне жіберді.
The Flashline Mars Arctic Research Station project entered its third season in 2004. In July 2004, Devon Island became the temporary home for five scientists and two journalists, who were to use the Mars like environment to simulate living and working on that planet. April 2007 through 21 August 2007 was the longest simulation period and included 20 scientific studies. The Haughton crater is now considered one of the world's best Mars analog sites. It is the summer home to NASA's complementary scientific program, the Haughton–Mars Project. The Island's freezing temperatures, isolation, and remoteness offer scientists matchless research opportunities. Devon Island’s harsh climate and barren terrain endeared it to NASA as the Arctic day and night cycle and restricted communications capabilities offer challenges similar to those presented by long duration space flights. HMP has conducted geological, hydrological, botanical, and microbiological studies in this harsh environment since 1997. HMP 2008 was the twelfth field season at Devon Island. In 2007, fossils of the seal ancestor Puijila darwini were found on the island. On July 16, 2013, the Canadian Space Agency assigned Canadian astronaut Jeremy Hansen to a secondment with the Centre for Planetary Science and Exploration of the University of Western Ontario at Haughton Crater in preparation for a potential future crewed exploration of Mars, the Moon or the asteroids.