Кіріспе

Америкалық блюз композиторы және музыканты (1873–1958)

Уильям Кристофер Хенди (16 қараша 1873 – 28 наурыз 1958) – өзін Блюздің әкесі деп атаған американдық композитор және музыкант. Ол Америка Құрама Штаттарындағы ең ықпалды әнші-күйшілердің бірі болды. Америка блюз музыкасын ойнаған көптеген музыканттардың бірі болғанымен, Хенди блюз жанрын жасамады, бірақ блюз формасындағы музыканы алғаш рет жариялап, осылайша блюзді аймақтық музыка стилінен (Дельта блюз) – шектеулі аудиториядан танымалдылықтың жаңа деңгейіне көтерді. Элизабет Брюер мен Чарльз Барнард Хендидің ұлы. Оның әкесі Алабама штатының солтүстігіндегі Маршалл округіне қарасты Гунтерсвилл қаласындағы шағын шіркеудің пасторы болған. 1941 жылы жарық көрген «Блюздің әкесі» атты автобиографиясында Хенди өзінің атасы Уильям Уайз Хенди салған бұрыштан жасалған үйінде дүниеге келгенін жазды. Хендидің туған үйі Флоренция қаласының орталығына жақын жерде сақталған. Хендидің әкесі музыкалық аспаптарды шайтанның құралы деп есептеген. Әке-шешесінің рұқсатынсыз Хенди өзінің алғашқы гитарасын сатып алды, оны жергілікті дүкеннің терезесінде көріп, жиналған жидектер мен жаңғақтарды сатудан және сіркеп сабын жасаудан ақша жинап алған. Әкесі гитараны көріп: «Біздің христиан үйіне мұндай күнәлі нәрсені әкелгеніңе не жетеді?» – деп сұрады және оны «қайдан алғаныңа қайтарып бер» деп бұйырды, бірақ сонымен қатар ұлына орган сабақтарын алуға мүмкіндік берді. Ол МакНабб пешінде «қазу бригадасында» жұмыс істеді, онда ол уақыт өткізу үшін басқа жұмысшылармен бірге қазуды музыкаға айналдыруды үйренді. Жұмысшылар қатал беттерге қақпақтап, Хендидің айтуынша, «соғыс оркестрінің музыкасынан жақсырақ» күрделі ырғақтар жасады. Хенди кейінірек осы импровизациялық рухты өзінің қалыптасуы үшін маңызды тәжірибе деп еске алды: «Оңтүстік негрлерінің барлық нәрсе туралы әндері бар. Олар музыкалық дыбыс немесе ырғақтық эффект шығара алатын кез келген нәрсемен өзін сүйемелдейді». Бұл жұмыс жақсы төленбейтінін білген соң, ол жұмыстан кетіп, жақын маңдағы Бессемердегі құбыр зауытында жұмыс тапты. Бос уақытында ол шағын оркестр ұйымдастырып, музыканттарға нота оқуды үйретті. Кейіннен ол «Лаузетта» квартетін ұйымдастырды. Топ Чикагодағы Дүниежүзілік көрме туралы естіп, оған қатысуға шешім қабылдады. Жолға ақша табу үшін олар жол бойында уақытша жұмыстар істеді. Олар Чикагоға келді, бірақ Дүниежүзілік көрменің бір жылға кейінге шегерілгенін білді. Содан кейін олар Миссури штатының Сент-Луис қаласына бет бұрды, бірақ жұмыс таба алмады. 1905 жыл шамасында Миссисипи штатының Кливленд қаласында би кешінде Хендиге «біздің туған музыкамызды» сұраған хат берілді. Ол ежелгі Оңтүстік мелодиясын орындады, бірақ жергілікті түсті топтың бірнеше нөмір ойнауына бола ма деп сұрады. Хенди келісіп, үш жас жігіт тозған аспаптарымен ойнай бастады. Миссисипи Блюз жолы үшін Эллиотт Хьюритт жүргізген зерттеулер Кливлендтегі топтың жетекшісін Принс МакКой деп анықтады. Хенди өзінің өмірбаянында олардың ойнаған музыкасын былай сипаттады:

Олар бастауы да, аяқтауы да жоқ сияқты бір-бірінен кейін соққыларды атқылады. Бұл дыбыс монотондылыққа ұшырады, бірақ жалғасып та жатты, [қант] қамысының қатары мен бөгеттермен байланысты нәрсе. Аяқтары жерге «түмп-түмп-түмп» етіп соқты. Бұл шынымен де ренжітетін немесе жағымсыз нәрсе емес еді. «Көшпенді» деген сөз дұрыс болуы мүмкін. Сонымен қатар, Миссисипидегі қара нәсілділер ұйымдастырған шаршы билерден де әсер алды, олар әдетте G тонындағы музыканы қолданды. Атап айтқанда, ол 1914 жылы жарық көрген «Сент-Луис Блюз» хиті үшін дәл осы тонды таңдады.

Кейінгі мансабы және өлімі

1938 жылы "Риплиге сеніңіз немесе сенбеңіз!" радио бағдарламасында Ханди "жаз бен блюздің әкесі" деп сипатталды. Блюз орындаушыларының бірі Джелли Ролл Мортон Downbeat журналына ашық хат жазып, джазды өзі ойлап тапқанына қатты ашуланды. Өзінің өмірбаяны жарияланғаннан кейін Ханди афроамерикалық музыканттар туралы "Unsung Americans Sung" (1944) атты кітап шығарды. Ол тағы үш кітап жазды: "Блюз: Антология: 53 ұлы әннің толық сөзі мен музыкасы", "Негр рухани әндері" және "АҚШ-тың негр авторлары мен композиторлары". Ол Харлемдегі Стриверс-роу көшесінде тұрды. 1943 жылы метро платформасынан құлап, соқыр болып қалды. 1943 жылдан өмірінің соңына дейін Йонкерсте тұрды. Оның немересі – физик Карлос Ханди (1950 жылы туған), қазір Ханди Бразерс музыкалық компаниясын басқарады. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, 1954 жылы 80 жасында қайтадан үйленді. Оның жарты Ирма Луиза Логан, оның хатшысы болған, ол оның көзіне айналды деп жиі айтқан. 1955 жылы инсульт алғаннан кейін оған мүгедектер арбасы қажет болды. Оның 84 жасқа толуына арналған тойға "Волдорф Астория" қонақүйінде 800-ден астам адам қатысты. 1958 жылдың 28 наурызында Ханди Нью-Йорк қаласындағы Сиденхэм ауруханасында бронх пневмониясынан қайтыс болды. Оның қосылу рәсіміне 25 000-нан астам адам қатысты. Шіркеудің жанындағы көшелерге 150 000-нан астам адам жиналып, оған құрмет көрсетті. Ол Бронкстағы Вудлон зиратына жерленді.

Марапаттар мен құрметтер

1931 жылы Мемфис қаласы 200 Beale St. мекенжайында тікелей музыка орындалатын сахнасы бар Handy Park қоғамдық саябағын ашты. Парктегі оның құрметіне орнатылған мүсін 1960 жылы ашылды. 1947 жылы Мемфисте W. C. Handy театры ашылды. Ғимарат 2012 жылы бұзылды. Нью-Йорк штатының Йонкерс қаласының мэрі 1957 жылдың 8-14 желтоқсанын W. C. Handy апталығы деп белгіледі. Хэнди 1958 жылғы «Сент-Луис блюзі» фильмінің кейіпкері болды, ол Нат Кинг Коулдың Эрта Китт пен Руби Диемен бірге түскен, өте көркемделген өмірбаяндық туындысы еді. 1958 жылы Хэндидің қайтысынан кейін Мемфистегі Domino Lounge клубы Club Handy деп аталды. W. C. Handy Place – Нью-Йорктегі Америка даңғылы мен жетінші авеню арасындағы 52-ші көшенің құрметті атауы. 1969 жылдың 17 мамырында АҚШ пошта қызметі оның құрметіне еске алу маркасын шығарды. Хэнди 1970 жылы Ұлттық танымал музыка әнші-жазушыларының Даңқ залына енгізілді. 1983 жылы Нэшвилл әнші-жазушыларының Даңқ залына енгізілді. 1985 жылы Алабама джаз Даңқ залына енгізілді, ал 1993 жылы Алабама музыка Даңқ залына енгізіліп, орындаушылық жетістіктері үшін Lifework сыйлығымен марапатталды. 1993 жылы өмірінің жетістіктері үшін «Грэмми» сыйлығын алды. 2003 жылды «В. К. Хэндидің алғашқы блюз музыкасын жазған күніне 100 жыл толуы» деп есептеп, 2002 жылы АҚШ Сенаты 2003 жылдың 1 ақпанынан басталатын жылды «Блюз жылы» деп жариялайтын қаулы қабылдады. Хэндиге Миссисипи штатының Кларксдейл қаласындағы «В. К. Хэндидің ағартушылығы» және Алабама штатының Флоренс қаласындағы туған жерінде екі ескерткіш орнатылды. 2006 жылға дейін Блюз музыкасы сыйлығы W. C. Handy Award деп аталатын. W. C. Handy Music Festival жыл сайын Флоренция қаласында, ал тағы бір W. C. Handy Music Festival жыл сайын маусым айында Кентукки штатының Хендерсон қаласында өткізіледі. 2017 жылы оның «Блюздің әкесі» атты автобиографиясы «Блюз әдебиетінің классикасы» санатында Блюз Даңқ залына енгізілді.