Кіріспе

Американдық фолк және блюз музыканты (1888–1949)

Лид Белли көбінесе он екі тартылған гитарада ойнайтын, бірақ ол сонымен қатар фортепиано, мандолина, гармоника, скрипка және үрлемелі аспаптарда да ойнады. Кейбір жазбаларында ол қол шапалақтаған немесе аяғын таптап ән айтқан. Лид Беллидің әндері евангелистік музыка, блюз және халық музыкасы сияқты кең ауқымды жанрларды, сондай-ақ әйелдер, ішімдік, түрмедегі өмір, расизм, ковбойлар, жұмыс, теңізшілер, мал өсіру және би сияқты тақырыптарды қамтыды. Ол сондай-ақ жаңалықтардағы Франклин Д. Рузвельт, Адольф Гитлер, Жан Харлоу, Джек Джонсон, Скоттсборолық жігіттер және Говард Хьюз сияқты адамдар туралы әндер жазды. Лид Белли 1988 жылы Рок-н-ролл Даңқы залына, ал 2008 жылы Луизиана Музыка Даңқы залына енгізілді. Көптеген шығарылымдар оны "Leadbelly" деп көрсетсе де, ол өзінің атын "Lead Belly" деп жазған. Осы жазу оның қабірінде көрсетілген және Lead Belly қоры қолданады.

Жеке өмір

Екі баланың кішісі, Lead Belly, Луизиана штатының Mooringsport маңындағы плантацияда Салли Браун мен Уэсли Ледбеттердің баласы Хадди Уильям Ледбеттер болып дүниеге келді. 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғысқа шақыру тіркелімінде ол өзінің туған жерін Фрипорт, Луизиана ("Шревпорт") деп көрсеткен. Оның нақты туған күні мен жылы әлі де белгісіз. Lead Belly қоры оның туған күнін 1889 жылдың 20 қаңтары деп көрсетеді, оның қабір тасы 1889 жыл деп жазылған, ал 1942 жылғы шақыру тіркелімінде 1889 жылдың 23 қаңтары деп көрсетілген. Бұл жазбаларды санақ жүргізушілер жасаған, ал жасы мен күні санақ күніне сәйкес анықталған. 1900 жылғы АҚШ халық санағында "Худи Ледбеттер" 12 жаста, 1888 жылдың қаңтарында туған деп тізімделген, ал 1910 және 1930 жылғы санақтар да оның жасын 1888 жылы туғанға сәйкес көрсетеді. 1940 жылғы санақта оның жасы 51 деп көрсетілген, бұл ақпаратты әйелі Марта берген. Eagle мен LeBlanc-тың "Блюз: Аймақтық тәжірибе" және Tomko-ның "Луизиана музыканттарының энциклопедиясы" кітаптарында 1888 жылдың 23 қаңтары, ал "Блюз энциклопедиясы" 1888 жылдың 20 қаңтарын көрсетеді. Оның ата-анасы бірнеше жыл бірге тұрған. Олар 1888 жылдың 26 ақпанында ресми түрде үйленді, бұл, мүмкін, сол жылы туғаннан кейін болған. Хадди бес жасқа толғанда, отбасы Техас штатының Боуи округіне қоныстанды. 1910 жылғы Техас штатының Харрисон округі бойынша халық санағында "Худи Ледбеттер" өзінің алғашқы әйелі Алета "Лете" Хендерсонмен бірге ата-анасының жанында бөлек тұрған. Алета 19 жаста және бір жыл бұрын үйленген деп жазылған. Басқалар оның 1908 жылы үйленгенде 15 жаста болғанын айтады. Ледбеттер Техаста өзінің алғашқы музыкалық аспабын – аккордеонды, ағасы Террелден алған. Жиырмадан ассан соң, кем дегенде екі баланың әкесі болған Ледбеттер үйден шығып, гитарашы және кездейсоқ жұмысшы болып өмір сүру үшін жұмыс істеді.

Музыкалық мансап

1903 жылға қарай Хадди қана "музыкант", әнші және гитарист ретінде танымал болды. Ол Шревпорттың жаман даңқымен белгілі қызыл шамдар ауданы – Сент-Полс-Боттомс қаласында концерттер берді. Фаннин көшесіндегі түрлі музыкалық ықпалдарға тап болғаннан кейін, ол өзінің ерекше музыкалық стилін дамыта бастады. Боттомстағы салон, бордельдер мен би залдары қатарындағы бұл аймақ қазір Ледбеттер Хайтс деп аталады. 1915 жылдан 1939 жылға дейін Ледбеттер Луизиана штатында түрлі қылмыстық айыптаулар бойынша бірнеше рет түрмеге қамалды. 1918 жылы Уолтер Бойд деген атпен Техаста кісі өлтіргені үшін сотталып, 30 жылға бас бостандығынан айырылды. Ледбеттер кешірім сұрап жазған әннен кейін 1925 жылы губернатор Пэт Моррис Нефф оны кешірді. Музыкалық карьерасын бастағаннан кейін отыз жыл өткен соң, ол 1933 жылы Ангола түрмесінде фольклоршылар Джон Ломакс және оның ұлы Алан Ломакс келген кезде "табылды". Олар Конгресс кітапханасы үшін дәстүрлі музыканы сақтау мақсатында Оңтүстіктегі жергілікті музыканың түрлерін жазып алып жатқан. Бұл Ұлы депрессия кезіндегі көптеген мәдени жобалардың бірі болды. Ледбеттердің керемет теноры мен кең репертуарына қатты әсерленген Ломакс аға мен Ломакс кіші 1933 жылы Конгресс кітапханасының жобасы үшін оны портативті алюминий дискіге жазды. 1934 жылдың шілдесінде олар жаңа және жақсырақ жабдықпен оралып, оның жүздеген әндерін жазды. Түрмеде болған кезде Lead Belly "Midnight Special" дәстүрлі түрме әнін естіген болуы мүмкін; оның нұсқалары кеңінен танылды. 1934 жылдың желтоқсанында Lead Belly Пенсильваниядағы Брин-Мор колледжінде өткен Модерн тілдер қауымдастығының жиналысында "түтінші" (топтық ән салу) іс-шарасына қатысты, онда Ломакс аға бұрын лекция оқыған. Ол түрмеден ән арқылы шыққан сотталған ретінде баспасөзде жазылды. 1935 жылдың 1 қаңтарында екеуі Нью-Йоркке келді, онда Ломакс өзінің баспагері Макмилланмен халық әндерінің жаңа жинағын талқылауы жоспарланған. Газеттер "ән салайтын сотталған" туралы жазуға асықты. "Time" журналы оның жайлы алғашқы "Time" науқанының жаңалықтарын жариялады. Lead Belly атаққа ие болды, бірақ байлыққа жете алмады. 1935 жылдың 23-25 қаңтарында Lead Belly American Record Corporation (ARC) компаниясымен бірнеше жазба сессиясын өткізді. Бұл сессиялар 5 ақпан мен 25 наурызда өткен тағы екі сессиямен бірге 53 нұсқаны тудырды. Бұл жазбалардың тек 6-сы ғана Lead Belly тірі кезінде жарық көрді. ARC бұл әндерді бірден алты түрлі лейблде шығаруға шешім қабылдады: Banner, Melotone, Oriole, Perfect, Romeo және Paramount. Сондай-ақ, оның әйелі Марта Промис суреті де қосылды (мақалада оның менеджері ретінде танылған). Басқа фотосуреттерде Lead Belly гитара тартып тұрған қолы ("осы қолдар бірде адамды өлтірді" деген жазбамен), Техас губернаторы Пэт М. Нефф және "құлаған" Техас мемлекеттік түрмесі көрсетілген. Мақалада оның екі кешірімі де губернаторларға өтінішін ән арқылы жеткізгенімен байланысты, олар оны кешірді. Мақала "Лид-Белли жаңа және өркендеу кезеңінің алдында тұрған болуы мүмкін" деген қорытындымен аяқталды. 1941 жылы Lead Belly Мұса "Мо" Эшке ортақ достары арқылы таныстырылды. Эш жазба студиясы мен шағын жазба лейбліне ие болды, ол негізінен жергілікті Нью-Йорк нарығы үшін фольклорлық жазбаларды шығарды. Кейін ол Folkways Records компаниясын құрды. 1941 және 1944 жылдар аралығында Lead Belly Asch Recordings лейблімен үш альбом шығарды. Техас штатының Шугарленд қаласында туысы Уилл Стаффордты әйел үшін ұрыста өлтіргені үшін сотталды. Екінші рет түрмеде отырған кезінде, Лед Белли басқа бір тұтқын мойнына пышақ салды. (Жарақат салдарынан музыканттың мойнында қорқынышты жарақат қалды, ол оны банданамен жапты). Сырлы-сары қасқыр шабуылшыны сол кездегі өз пышағымен өлтіруге жақындады. 1924 жылы Lead Bellyмен кездескеннен кейін Нефф түрмеге бірнеше рет қайтып келді. Ол жексенбі күндері түрмеге қонақтарды алып келіп, Ледбеттердің өнерін тыңдады. Тағы бір теория бойынша, бұл лақап оның ай шайырын ішу қабілетіне қатысты, Оңтүстік фермерлері, қара және ақ, өз табыстарын толықтыру үшін жасаған үй ішімдігі. Блюз әншісі Биг Билл Брунзи оны "асқазанымен ауырлатылған" көлеңкеде жатқанда, жұмыс істеуге тиіс болған кезде жалған айтуға бейімділіктен туындады деп ойлады. Алайда, оның жергілікті акценті лақап атына әкелгені ықтимал. Шревпорттан келген Хадди Уильям Ледбеттер Фрипорттан келген Хадди Уим Ледбеллиге айналды.

Техника

Lead Belly өзін "Он екі саптық гитараның патшасы" деп атады, және аккордеон сияқты басқа да аспаптарды қолданғанына қарамастан, Lead Belly-нің орындаушы ретіндегі ең жақсырақ бейнесі – оның ерекше үлкен Stella он екі саптық гитарасын ойнауы. Бұл гитараның стандартты гитараға қарағанда сәл ұзын масштабты ұзындығы болды, бұл аспаптың тартылысын арттырды. Ал, қосымша алты ішектің қосымша тартылысын ескере отырып, көпірдің көтерілуіне қарсы тұру үшін трапеция тәрізді құрылымды тіреуіш қажет болды. Онда тесікшелі құбырлар мен баспалдақ тіреулер болған. Lead Belly көбінесе саусақтарымен ойнайтын, бас бармағымен "қиын" және "еңбек еткен" деп сипатталатын бас партияларын орындап, кейде ырғақ беру үшін соққылайтын. Бұл техника, төменгі құбырлар мен ауыр ішектермен үйлесіп, оның көптеген жазбаларына фортепианоға ұқсас дыбыс береді. Ғалымдар оның гитарада ойнауының көп бөлігі терездік фортепиано мен Техас және Луизианада кездесетін мексикалық Bajo Sexto гитарасынан бірдей шабыттанған деп санайды. Lead Belly-нің құбырларын қазіргі заманғы және классикалық музыканттар, сондай-ақ блюз жанкүйерлері де талқылайды, бірақ бұл стандартты құбырдың төмендетілген түрі сияқты көрінеді. Оның аккордтарын көрсететін кадрлар аз болғандықтан, оның аккордтарын түсіру қиын. Ол гитара ішектерін бір-біріне қатысты реттеген болуы мүмкін, сондықтан ішектер тозғанда ноталар өзгерген. Мұндай төмендету трис-құбырлардың пайда болуына дейін кең таралған тәсіл болды және аспаптың мойнының қисаюын болдырмау үшін жасалды. Lead Belly-нің ойнау стилін Пит Сигер танымал етті, ол 1950 жылдары он екі саптық гитараны қабылдап, Lead Belly-ні техниканың үлгісі ретінде пайдалана отырып, оқулық LP және кітап шығарды. Lead Belly өзін сүйемелдеген кейбір жазбаларында өлеңдерінің арасында ерекше үн шығаратын, кейде "хаа!" деп сипатталатын. "Looky Looky Yonder", "Take This Hammer" сияқты әндерде де осы "хаа!" дыбысын Оңтүстік теміржол бөлімшелерінің жұмысшылары, "gandy билеушілері" әндерінде естуге болады, онда олар рельстерді төсеу және күтіп ұстау кезінде жұмыс топтарын үйлестіру үшін оны пайдаланған.

Мұра

1976 жылы Гордон Паркс режиссерлік еткен және Роджер Е. Мослидің «Лид-Белли» рөлін сомдаған «Лид-Белли» атты тамырлық фильм жарық көрді. 1951 жылы Weavers тобының «Good Night, Irene» деп аталатын «Irene» әнінің «Lead Belly» әнінің нұсқасы АҚШ хит-парадтарында бірінші орынға жеткен алғашқы халық әні болды, ол шамамен екі миллион дана сатылды. Курт Кобейн «Лид-Белли» мұрасын насихаттады, ал кейбір қазіргі рок тыңдаушылары «Лид-Беллимен» танысуы үшін Nirvana-ның «Where Did You Sleep Last Night» (Лид-Белли оны «In the Pines» деп атады) әнін Нью-Йоркте MTV Unplugged ретінде көрсетілген теледидардағы концертте орындауының арқасында мүмкін болды. Кобейн ән орындалмас бұрын Дэвид Геффенді «Лид-Белли» гитарасын сатып алуға көндіруге тырысқанын айтады. Кобейн өзінің жазбаларында «Lead Belly's Last Session Vol. 1» альбомын Nirvana дыбысының қалыптасуына әсер еткен 50 ең маңызды альбомның бірі деп көрсеткен. Ол NME журналының «Естімеген 100 ең ұлы альбом» тізіміне енді. Американдық рок-тобы Ram Jam 1977 жылы «Black Betty» әнін рок-н-ролл стилінде қайта жазды. «Black Betty» әнін 1939 жылы «Лид-Белли» жазған. Боб Дилан «Лид-Беллиді» халық музыкасына баулығандығы үшін алғыс айтады. Нобель сыйлығын алу кезінде Дилан: «Біреу – мен бұрын көрмеген адам – маған «Cotton Fields» әні жазылған «Лид-Белли» пластинкасын ұсынды. Сол пластинка менің өмірімді сол сәтте өзгертті. Ол мені бұрын білмеген әлемге көшірді. Бұл жарылыс сияқты болды. Мен қараңғыда жүргендей, кенеттен жарыққа шықтым. Біреу маған қол тигізгендей болды. Мен сол пластинканы жүз рет тыңдаған шығармын» деді. Дилан өзінің тұңғыш альбомындағы «Woody-ге арналған ән» әнінде де оған құрмет көрсетеді. «Лид-Белли» жазбалары британдық скиффл қозғалысын бастауға ықпал етті, ол Британдық жаулап алу кезінде бірнеше көрнекті музыканттарды өндірді. Лонни Донеганның 1955 жылдың соңында сингл ретінде шыққан «Rock Island Line» әні скиффл маниясының басталуын білдірді. The Beatles тобының мүшесі Джордж Харрисон: «Егер «Лид-Белли» болмаса, Лонни Донеган да болмас еді; Лонни Донеган болмаса, «The Beatles» те болмас еді. Демек, «Лид-Белли», «The Beatles» жоқ» деді. 1999 жылы «Лид-Белли» өлімінің 50 жылдығына арналған BBC арнасындағы арнайы бағдарламада Ван Моррисон, The Rolling Stones тобының Ронни Вудпен бірге отырып, 1960-шы жылдардағы британдық поп-музыкасы «Лид-Белли» әсері болмаса, пайда болмас еді деп мәлімдеді. «Мен оған ақшамды салар едім», - деді ол. Вуд келісті. Үндістандық әнші Бхупен Хазарика, АҚШ-та студент кезінде рухани әндерге қызығушылық танытқан, «Лид-Белли» әні «We're in the Same Boat Brother» әнін ассам тіліне «Ami ekekhon nawore zatri» (আমি একেখন নাৱৰে যাত্ৰী) деп аударған. Кейін ол бенгал тілінде «Mora jatri eki toronir» (মোরা যাত্রী একই তরণীর) деп шығарды. 2001 жылы ағылшын-канадтық блюз әншісі Лонг Джон Болдри өзінің соңғы студиялық альбомын «Remembering Leadbelly» деп атады. Ол «Лид-Белли» әндерінің кавер нұсқаларын қамтиды және алты минуттық Алан Ломакспен сұхбатты ұсынады. Джордж Езра «Лид-Белли» сияқты ән айтуға тырысып, өзінің ән айту стилін дамытты. «Жазудың артында оның дауысы өте үлкен болғандықтан, пластинка ойнатқышын төмендету керек екені жазылған. Мен үлкен дауыспен ән айтуды ұнаттым, сондықтан мен оны сынап көрдім, және мен орындай алдым», - деді Езра. 2015 жылы «Лид-Белли» туылған күнінің 125 жылдығын мерекелеу үшін бірнеше шаралар өткізілді. Кеннеди орталығы Грэмми мұражайымен бірлесіп «Lead Belly at 125: A Tribute to an American Songster» атты музыкалық кеш өткізді. Бұл кеште Роберт Плант, Элисон Краусс және Бадди Миллер, Виктор Краусс бас жұлдыздар ретінде, ал Дом Флемонс жүргізуші болды. Люсинда Уильямс, Элвин Янгблод Харт, Билли Гектор, Валери Джун, Шэннон МакНэлли, Джош Уайт-күлгі және Дэн Зэйнс сияқты қонақтар да қатысты. Сонымен қатар, Вашингтон қаласында Конгресс кітапханасы «Bourgeois Town: Lead Belly in Washington DC» көрмесін ұйымдастырды, онда Тодд Харви «Лид-Белли» отбасы мүшелерімен оның туыстығы, американдық мәдениетке және әлемдік музыкаға қосқан үлесі туралы сұхбаттасты және орталық мұрағатындағы «Лид-Белли» материалдарына шолу жасады. Лондонның Корольдік Альберт залында Ван Моррисон, Эрик Бердон, Джулс Холланд, Билли Брэгг, Пол Джонс және басқалар қатысқан «Lead Belly Fest» музыкалық фестивалі өтті.

Титаник

1912 жылы сәуірде «Титаник» кемесінің қаза тауып, батып кеткенінен әсерленген Ледбеттер «Титаник» әнін жазды. Бұл оның он екі таспалы гитарада жазған тұңғыш шығармасы болды, ол кейіннен оның ең танымал аспабына айналды. Бастапқыда Даллас және оның төңірегінде Соқыр Лемон Джефферсонмен (1893–1929) бірге өнер көрсеткенде орындалған бұл ән, чемпион афроамерикалық боксшы Джек Джонсонға «Титаникке» жол бермеген жайт туралы айтады. Шындығында, Джонсонға қара терілі болғандықтан кемеге мінуге рұқсат берілмеген, бірақ бұл «Титаник» емес еді. Дегенмен, ән мәтінінде: «Джек Джонсон бортына мінуге тырысты. Капитан оған: «Мен көмір тасымаймын!» деді. Сау бол, «Титаник»! Қош сау бол!» деген сөздер бар. Кейін Ледбеттер ақ нәсілді көрермендер алдында осы үзіндіні орындаудан бас тартуға мәжбүр болғанын айтты.

"Оянба"

Мүмкін, бұл сөз тіркесінің ең алғашқы аудио жазбасы, Lead Belly-нің 1938 жылғы "Scottsboro Boys" әнінің соңындағы сөзінде қара тыңдаушыларын "сақ болуға" шақырды. Ән 1931 жылы Алабама штатында екі ақ әйелді зорлады деген жалған айыппен сотталған тоғыз қара жасөспірім мен жас жігіттің оқиғасын айтады. Lead Belly тыңдаушыларын ескертіп: "Сондықтан, баршаңызға кеңес беремін, сол жерден өткенде абайсырап жүріңіздер, ояу болып, көздеріңізді ашық ұстаңыз."

Альбомдар

+Шығарылған жылыАтауыКаталог нөміріЕскертпелер1939Негрлердің күнәлі әндеріMusicraftАльбом 311940Түн ортасындағы арнайы және басқа оңтүстік түрме әндеріVictorP 501941Ән мен би арқылы ойындарAsch1942АҚШ жұмыс әндеріAsch1944Лид Беллидің әндеріAschA 3431946Негр халық әндеріDisc6601947Түн ортасындағы арнайыDisc726Вуди Гатри және Циско Хьюстон қатысқан