Кіріспе
Өнер әлемінде екі жылда бір рет болатын шара – Биеннале (bi. enˈnaːle), итальян тілінде "биенналь" немесе "әр екінші жыл" деген мағынаны білдіреді. Бұл ірі ауқымды халықаралық заманауи өнер көрмесі. Бұл термин алғаш рет 1895 жылы өткен Венеция биенналесі арқылы кеңінен танымал болды, бірақ мұндай үлкен және халықаралық деңгейдегі шараның идеясы кем дегенде 1851 жылғы Лондондағы Ұлы көрмеге дейін жетеді. Көбінесе екі жылда бір рет өтетін өнер фестивальдары мен көрмелерін атау үшін қолданылса да, бұл термин әрқашан қатаң түрде қолданылмайды. 1990 жылдардан бері биеннале және биенналь терминдері белгілі бір уақыт аралығымен қайталанып тұратын заманауи өнердің ірі халықаралық көрмелерін сипаттау үшін де қолданылады (мысалы, Documenta бес жылда бір рет, ал Skulptur Projekte Münster он жылда бір рет өтеді). Бұл термин басқа шығармашылық шаралар үшін де қолданылады, мысалы, Берлин халықаралық кинофестивалі үшін "Berlinale" және Вена халықаралық кинофестивалі үшін "Viennale" – екеуі де жыл сайын өткізіледі.
In the art world, a Biennale (bi. enˈnaːle), Italian for "biennial" or "every other year", is a large scale international contemporary art exhibition. The term was popularised by the Venice Biennale, which was first held in 1895, but the concept of such a large scale, and intentionally international event goes back to at least the 1851 Great Exhibition in London. Although typically used to refer to art festivals or exhibitions which occur every two years, the term is not always applied strictly. Since the 1990s, the terms biennale and biennial have both been used to refer to large scale international survey shows of contemporary art that recur at regular intervals (Documenta is held every five years, and Skulptur Projekte Münster every ten). The term has also been adopted for other creative events, such as "Berlinale" for the Berlin International Film Festival and "Viennale" for Vienna's international film festival, both of which are held annually.
Сипаттамалары
Автор Федерика Мартинидің пікірінше, қазіргі биеннальдерде дипломатиялық және халықаралық қатынастар мүмкіндіктері, сондай-ақ қалалық жаңару жоспарлары маңызды мәселелер болып табылады. Мәдени шаралар негізінен қазіргі уақытқа ("осында және қазір" мәдени оқиға өтетін жер және "күнделіктінің тамашалануы" әсері) бағытталған болса да, олардың орналасқан жеріне байланысты мәдени шаралар сол жердің тарихын, қауымдастықтардың ұжымдық естелігін қайта жаңартуға, жаңаруға немесе қалыптастыруға мүмкіндік береді. Биеннальдердің және жалпы ірі халықаралық көрмелердің күшті және ықпалды символы – 1851 жылы Ұлы көрмені қабылдаған Лондонның алып және болашақты көре білуге қабілетті архитектуралық ескерткіші Кристалл сарайы. Философ Питер Слоттердейктің сөзіне сүйенсек, Кристалл сарайы – әлемді біртұтас көрме алаңында көрсетуге жасалған алғашқы әрекет, онда негізгі экспонат – тарихи емес, тамаша жағдайдағы қоғамның өзі. Кристалл сарайының басты мақсаты – британдық экономикалық және ұлттық лидерлікті бекіту және тамаша сәттер жасау болды. Осы тұрғыдан алғанда, 19 ғасырдағы әлемдік көрмелер отаршылдық мәдениеттің айқын бейнесін жасады және қазіргі заманғы ойын-сауық парктерінің алға басушысы болды.
Венеция биенналесі - архетип
1895 жылы құрылған, үлкен ауқымды мәдени шара – Венеция биенналесі, биеннальдердің аркеттипі болды. Қазіргі заманғы өнерге бағытталған әлемдік көрмеге айналу ниетімен, Венеция биенналесі итальян корольінің тойын сылтау ретінде пайдаланып, 1861 жылы Италия біріккеннен кейін өткізілген бірнеше ұлттық көрмелерді жалғастырды. Биеннале бірден қаланың имиджін жақсарту, мәдени туризм және қалалық жаңару мәселелерін көтерді, себебі ол Венецияны Гранд Тур дәуірінің аяқталуы және Венеция сурет мектебінің әлсіреуі салдарынан туындаған дағдарыстан кейін халықаралық мәдени картада жаңадан орналастыруды мақсат тұтты. Сонымен қатар, биеннале өтетін бақтар – қаланың тоқырап, қайта қолдануға мұқтаж болған аймағы еді. Мәдени тұрғыдан алғанда, биеннале қазіргі заманғы өнер практикасын, сол кездегі көркем өнер музейлерінде ұсынылмаған, екі жылда бір рет талқылауға платформа ұсынуды көздеді. Биенналенің алғашқы моделі қазіргі күні де ірі халықаралық өнер көрмелерінің құрамындағы маңызды элементтерді қамтыды: қаланың имиджін жақсарту, халықаралық байланыс, джентрификация мәселелері, туризм және шараның әсерлі, кең ауқымы.
90-шы жылдардан кейінгі биеннальдер
Қазіргі контексте биенальдердің жағдайы өзгерді: 1895 жылы Венеция бірегей мәдени шара болған, бірақ 1990 жылдардан бері әлем бойынша жүздеген биенальдер ұйымдастырылды. Кейбір биенальдердің уақытша және жиі ұйымдастырылмауы себепті, қанша биеналь бар екені туралы нақты пікір қалыптасу қиын. Сонымен қатар, Венеция заманауи өнерді таныстыруда бірегей роль атқарған кезде, 1960 жылдардан бері заманауи өнерге арналған бірнеше мұражайлар тұрақты түрде заманауи өнерді көрсетеді. Тағы бір ерекшелік – 19 ғасырдағы өнердегі халықаралық байланыс, ол постколониалдық пікірталастармен және заманауи өнердің "этникалық маркетингіне" сынмен күмәндандырылды, сондай-ақ Венеция және Әлемдік көрмелердің ұлттық өкілдік жүйесіне де қарсылық танытты. Осының салдарынан, Кристалл сарайы мен Венеция биенналесіне тән бүкіл әлемді көрме алаңына сығымдауға бағытталған еуроцентризм, дәстүрлі түрде маргиналды саналатын өнердің географиялық картасының кеңеюімен әсер етеді. 1984 жылы Гавана биенналінің құрылуы Венеция моделіне маңызды қарсы салмақ ретінде қарастырылады, себебі ол Ғлобал Оңтүстікте жұмыс істейтін суретшілерге басымдық берді және ұлттық павильон моделін қабылдаудан бас тартты.