Кіріспе

Австралиялық ғылымды таратушы Карл Свен Войтек Сас Конкович Мэтью Крузелницки (1948 жылы туған), көбінесе "Доктор Карл" деп аталады, австралиялық радио, теледидар және подкасттардағы ғылым туралы пікір білдіруші және автор ретінде танымал. Крузелницки – Сидней университетінің физика мектебіндегі физика ғылымдары қорының Джулиус Самнер Миллер ғылыми стипендиаты.

Ерте өмір

Крузельницкий Швецияның Хельсингборг қаласында поляк ата-анасы Рина мен Людвиктің отбасында дүниеге келді. Крузельницкийдің шығуы ұзақ уақыт бойы одан жасырылды, өйткені анасы оған өзі швед және лютеран екенін айтқан, бірақ шын мәнінде ол поляк және еврей болған. Оның әкесі Людвик, поляк емес еврей емес, Польшадан яһудилерді контрабандамен шығарғаны үшін гестапоға тапсырылды және Саксенхаузен концентрациялық лагеріне қамалды, ол негізінен саяси тұтқындарға арналған. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңы жақындаған кезде Людвик қайтыс болған адаммен жеке басын ауыстырып, өлім жазасынан құтылды. Рина нацистер тұтқындарды уландыру үшін қолданған "Циклон В" газы біткеннен кейін Аушвиц концентрациялық лагерінен қашып шықты. Австралияға келгеннен кейін, отбасы Виктория штатының Бонегилла қаласындағы көшіп келушілер лагерінде орналасты. Олар онда үш жыл тұрып, содан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Волонгонг қаласына қоныстанды. Крузельницкий Волонгонгтағы босқын ретінде өткен балалық шағының қиын болғанын, мектепте зорлық-зомбылыққа ұшырағанын айтты; ол "ирландтық католик емес кез келген адам шеттен келген деп есептелді" деді. Крузельницкий Волонгонгтағы Эдмунд Райс Христиан бауырлары колледжіне қатысты. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол Вуллонгонг университетіне түсіп, 1968 жылы физика мамандығы бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алды. 1980 жылы Крузельницкий Нью-Саут Уэльс университетінде биомедициналық инженерия магистрі дәрежесін алды. 1986 жылы Сидней университетінде медицина және хирургия бакалавры дәрежесін аяқтады. Сиднейде такси жүргізушісі болып жұмыс істеген кезде, ол бір жолаушыны бір топ адамнан қашып кетуге тырысқаннан кейін есінен танып қалды. 1980 жылдардың басында Крузельницкий офтальмолог Фред Холлоустың жұмысында болды. Оның биомедициналық инженерия магистрі дәрежесі оған адамның торшасынан электр сигналдарын алуға және белгілі бір көз ауруларын диагностикалау үшін машинаны жобалауға және құрастыруға мүмкіндік берді. Крузельницкий 32 жасында Сидней университетінде медицина факультетіне түсіп, 1986 жылы бітірді. Осыдан кейін ол Сидней маңындағы бірнеше ауруханаларда, соның ішінде Кампердаундағы балалар ауруханасында жұмыс істей бастады.

Теледидар

Крузленицкий 1985 жылы Quantum (Catalyst) бағдарламасының бірінші сериясын ұсынды. Ол ғылымды таныстырушы және жүргізуші ретінде Seven Network-тың Weekend Sunrise және ABC TV телеарналарында көрінеді. 2008 жылдың басынан 2010 жылға дейін Адам Спенсермен бірге Sleek Geeks атты телесериалды жүргізді.

Журналистика, радио және подкасттар

Крузленицкий апта сайын радио бағдарламалары мен подкасттарда жұмыс істейді. Оның ABC радиостанциясындағы бір сағаттық бағдарламасы 1981 жылдан бері түрлі форматтарда жалғасып келеді; осы апталық ғылым талқылау бағдарламасы, «Д-р Карлпен ғылым», бейсенбі күні таңертеңгі сағат 11:00-ден түскі сағат 12:00-ге дейін хабар таратады және 300 000-ға дейін тыңдаушыны қамтиды; ол сондай-ақ подкаст ретінде қолжетімді. Крузленицки сонымен қатар Адам Спенсер және Кэролайн Пеграммен бірге «Sleek Geek Week» роудшоуы сияқты басқа да ғылым мен білім беруге бағытталған Triple J акцияларына көмектеседі. Ол Адам Спенсермен бірге 2015 жылдың желтоқсанына дейін «Sleek Geeks» подкастын жүйелі түрде шығарып отырды. Сондай-ақ, 2016 жылдан бері ол «Shirtloads of Science» подкастын жүргізушісі. Көп жыл бойы, 2020 жылдың наурызына дейін Крузленицки BBC Radio 5 Live-тің «Up All Night» бағдарламасында апта сайын кешкі тікелей эфирде қатысып, Род Шарппен бірге ғылыми сұрақтарға жауап берді. 2017 жылы ол Discovery Channel (Австралия) арнасында «Dr. Karl's Outrageous Acts of Science» бағдарламасын жүргізді. Крузленицки «Australian Geographic» журналында «Need to Know» деген тұрақты бағана жазады, ол журналдың веб-сайтында блог ретінде қайта жарияланады. Ол сондай-ақ «Sydney Morning Herald» газетінің «Good Weekend» журналына материалдар жазды.

Саясат

Крузленицки 2007 жылғы Австралия федералды сайлауында Австралия Сенатына үміткер болған, бірақ сайлауда жеңіліске ұшырады. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Климаттық өзгерістер коалициясының тізімінде екінші орында болды. 2015 жылы Крузленицки жақында жарияланған ұрпақтар аралық есеп бойынша Австралия үкіметінің жарнамалық науқанында қатысты. Ол бұрын науқанға қатысуға келіскен, себебі ол бұл есептің «саяси емес, екі партиялық келісіммен қабылданған, тәуелсіз есеп» болады деп ойлаған. Бірақ жарияланғаннан кейін, ол науқаннан бас тартып, оны «кемшіліктері бар» деп сипаттады. «Егер келесі 40 жылды қарастыратын есепте климаттың өзгеруі туралы ештеңе айтылмаса, қалай мүмкін? Ол климаттың өзгеруінің нақты екенін және оны біздің қызметіміздің нәтижесінде болатынын, сондай-ақ бұл жағдайдың қиынға айналатынын мойындауы керек еді».

Жеке өмір

Крузельницкий әйелі Мэримен медицина мектебінің бірінші курсында танысты. Олардың үш баласы бар: Карл, Элис және Лола. Крузельницкийде просопагнозия бар, яғни ол адамдардың беттерін тану қабілетінен айырылған. Әріптестерін тануға көмектесу үшін ол таныс кеңселердің отыру жоспарын алып жүреді. Ол өзінің бұл жағдайының себебін бақытсыз, жалғыз балалық шағымен байланыстырады, соның салдарынан беттерді есте сақтау үшін жауапты ми бөлігінің дамуына кедергі келгенін айтады.