Кіріспе
Екі немесе одан көп тараптың ортақ мүдделерін қамтамасыз ету үшін жасалған одақ – бұл өзара пайда немесе ортақ мақсатқа жету үшін біріккен адамдар, топтар немесе мемлекеттер арасындағы қарым-қатынас, олардың арасында нақты келісім болғанына қарамастан. Одақтың мүшелері одақтас деп аталады. Одақтар саяси, әскери және бизнес одақтарды қоса алғанда, көптеген жағдайларда құрылады. Бұл термин соғыс немесе қарулы қақтығыс контекстінде қолданылғанда, мұндай бірлестіктер одақтас державалар деп аталуы мүмкін, әсіресе Бірінші немесе Екінші дүниежүзілік соғыс туралы сөз болғанда. Ресми әскери одақсыз-ақ одақтас ретінде қарастырылуы мүмкін – бірге шайқасу, жанынан қалу жеткілікті. Осы түсінік бойынша, одақтастар одақтастық шарты жасасқанда емес, соғысқа қабысқанда одақтас болады. "Одақтастар" деген сөз бас әріппен жазылғанда, әдетте Бірінші дүниежүзілік соғыста Орталық державаларға қарсы күш біріктірген елдерді (Бірінші дүниежүзілік соғыстың одақтастары) немесе Екінші дүниежүзілік соғыста Ось державаларына қарсы күш біріктірген елдерді (Екінші дүниежүзілік соғыстың одақтастары) білдіреді. АҚШ армиясы да осы терминді Вьетнам соғысы кезінде Оңтүстік Вьетнамға көмек көрсеткен елдерді сипаттау үшін қолданды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы одақтас державалар (Антанта державалары деп те аталады) бастапқыда Ұлыбритания, Франция, Ресей империясы, Бельгия, Сербия, Черногория және Жапония болды, кейін Италия, Португалия, Румыния, АҚШ, Грекия және Бразилия қосылды. Ресей империясы сияқты кейбір елдер төңкеріс немесе жеңіліске байланысты соғыстан шықты. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және суық соғыс кезінде Солтүстік Атлантика шарты ұйымы (НАТО) коммунистік идеологияға қарсы тұратын саяси және әскери одақ ретінде құрылды. Соңғы кезде "Одақтас күштері" термині, көбінесе "Коалиция күштері" деп аталатын, немесе Джордж Буш әкімшілігі сияқты "еріктілердің коалициясы" деп аталатын, Ирактағы көпұлттық күштерге қарсы, Шығанақ соғысы коалициясын сипаттау үшін де қолданылды.
An alliance is a relationship among people, groups, or states that have joined together for mutual benefit or to achieve some common purpose, whether or not an explicit agreement has been worked out among them. Members of an alliance are called allies. Alliances form in many settings, including political alliances, military alliances, and business alliances. When the term is used in the context of war or armed struggle, such associations may also be called allied powers, especially when discussing World War I or World War II. A formal military alliance is not required for being perceived as an ally—co belligerence, fighting alongside someone, is enough. According to this usage, allies become so not when concluding an alliance treaty but when struck by war. When spelled with a capital "A", "Allies" usually denotes the countries who fought together against the Central Powers in World War I (the Allies of World War I), or those who fought against the Axis Powers in World War II (the Allies of World War II). The term has also been used by the United States Army to describe the countries that gave assistance to South Vietnam during the Vietnam War. The Allied Powers in World War I (also known as the Entente Powers) were initially the United Kingdom, France, the Russian Empire, Belgium, Serbia, Montenegro and Japan, joined later by Italy, Portugal, Romania, the United States, Greece and Brazil. Some, such as the Russian Empire, withdrew from the war before the armistice due to revolution or defeat. After the end of World War II and during the Cold War, the North Atlantic Treaty Organization (NATO) was formed as a political and military alliance that promotes anti communist values. More recently, the term "Allied forces" has also been used to describe the coalition of the Gulf War, as opposed to forces the Multi National Forces in Iraq which are commonly referred to as "Coalition forces" or, as by the George W. Bush administration, "the coalition of the willing".
Әсерлер
Ғалымдар одақтардың әсеріне қатысты пікірлерде бөлінеді. Бірнеше зерттеу қорғаныс одақтарының қақтығыстың алдын кететінін көрсетсе, бір зерттеу бұл тұжырымға күмән келтіреді. Онда одақтастық міндеттемелері ядролық қару пайда болғанға дейін соғыстың туындауына кедергі келтіргенімен, ядролық қарудан кейінгі кезеңде соғысқа статистикалық жағынан маңызды әсер етпегені анықталды. Тағы бір зерттеуде одақтастық міндеттемелері жақында қақтығыс өткізген тараптар арасындағы қақтығыстарды болдырмаса да, мұндай тарихы жоқ мемлекеттер арасында қақтығыстарды тудыруға бейім екені көрсетілді. 2000 жылы «Conflict Resolution» журналында жарияланған зерттеуде одақтастар одақтастық міндеттемелерін шамамен 75% жағдайда орындайтыны анықталды. Көптеген зерттеулер демократиялық мемлекеттердің демократиялық емес мемлекеттерге қарағанда сенімдірек одақтас екенін көрсетеді. Дегенмен, 2004 жылғы зерттеу демократиялық одақтастық міндеттемелерінің беріктігіне күмән келтірді. 2018 жылғы зерттеу 2000 жылғы «Conflict Resolution» журналындағы зерттеу деректерін жаңартып, кеңейтіп, одақтастардың 1816 жылдан 2003 жылға дейінгі кезеңде міндеттемелерін шамамен 50% ғана орындағанын анықтады. Зерттеуде былай делінген: «Мемлекеттер 1945 жылға дейін одақтастық міндеттемелерін 66% жағдайда орындаса, 1945 жылдан 2003 жылға дейін бұл көрсеткіш 22%-ға төмендеді. Сонымен қатар, қорғаныс пактілері (41%) мен шабуыл жасамау пактілерінің (37%) орындалу деңгейі шабуылдық одақтардың (74%) және бейтараптық келісімдерінің (78%) көрсеткіштерінен едәуір төмен».