Кіріспе

Данияның сыртқы саясаты Еуропада, Арктикада және Солтүстік Атлантикадағы тәуелсіз мемлекет ретіндегі оның мәртебесіне негізделген. Осыған байланысты, оның басты сыртқы саяси мақсаты – Дания, Гренландия және Фарер аралдарынан құралған үш құрамдас бөліктің тәуелсіздігін сақтай отырып, басқа елдермен қарым-қатынас орнату болып табылады. Данияның басқа ұлттармен қарым-қатынасы ұзақ жылдар бойы жақсы деңгейде қалып келген. Ол Балтық елдеріне (Эстония, Латвия және Литва) Батыс көмегін үйлестіруге белсенді қатысқан. Бұл ел халықаралық бейбітшілікті нығайтуды үнемі қолдайды. Дания әскерлері бұрынғы Югославияда БҰҰ Қорғау күштері (UNPROFOR), IFOR және қазіргі SFOR құрамында кең ауқымда жұмыс істеді. Дания сондай-ақ Ауғанстандағы АҚШ операцияларын күшті қолдады және ISAF-қа қаржылық және материалдық көмек көрсетті. Бұл бастамалар Данияның «белсенді сыртқы саясатының» бір бөлігі болып табылады. Дания Корольдігі дәстүрлі бейімделу саясатынан ауысып, бүгінде адам құқықтары, демократия және өзге де маңызды құндылықтарды белсенді түрде қорғайтын белсенді сыртқы саясатты жүргізуде. Соңғы жылдары Гренландия мен Фарер аралдары балық аулау, кит аулау және геосаяси мәселелер сияқты сыртқы саясат мәселелерінде өз пікірін білдіруге құқық алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дания екі жүз жылдық бейтараптық саясатын тоқтатты. Дания 1949 жылы құрылған НАТО-ның құрылтайшы мүшесі болып табылады және НАТО-ға мүшелік әлі де кең қолдауға ие. 1982–1988 жылдар аралығындағы «футжазық дәуірі» деп аталатын кезеңде АҚШ пен Дания арасында қауіпсіздік саясаты бойынша бірнеше күрделі келіспеушіліктер туды, осы кезде парламенттік көпшілік үкіметті ядролық қаруды және қару-жарақтарды бақылау мәселелерінде нақты ұлттық позицияны қабылдауға мәжбүр етті. Бұл баламалы көпшіліктің себебі – Социал-либералдық партия (Radikale Venstre) экономикалық саясат мәселелерінде үкіметтік көпшілікті қолдағанмен, НАТО-ның кейбір саясатына қарсы болды және осы мәселелерде солшылдармен бірге дауыс берді. Консервативті оңшыл үкімет осы «азаматтық парламентаризмнің» әртүрлілігін, яғни үкіметтің парламенттік тікелей қолдауына қатысты мәселе етпеді. 1992 жылдың желтоқсан айында ЕО-ның қалған бөлігі Данияны Еуропалық Одақтың кейбір аспектілерінен, соның ішінде ортақ қауіпсіздік және қорғаныс саясатынан, ортақ валютадан, ЕО азаматтығынан және құқықтық ынтымақтастықтың кейбір аспектілерінен босатуға келісті. Амстердам шарты 1998 жылдың 28 мамырында өткен референдумда мақұлданды. 2000 жылдың күзінде Дания азаматтары референдумда евро валюталық тобына кіруден бас тартты. Лиссабон шарты тек Дания парламентімен бекітілді. Бұл конституцияның 20-бабына сәйкес референдум өткізуді талап ететін ұлттық егемендіктің шектелуі деп қарастырылмады.

Тарих

1807 жылы Дания бейтарап болғанмен, Ұлыбритания Копенгагенді бомбалап, Дания флотын тартып алды, соның салдарынан Дания Наполеонның одақтасы болды. 1812 жылы Наполеон Ресейде күйрегеннен кейін, одақтастар патша Фредерик VI-ға жақты ауыстырып, Наполеонмен байланысты үзу туралы бірнеше рет ұсыныс жасады. Патша бас тартты. Осы себепті 1814 жылғы Киль шартында Дания Норвегияны Швецияға беруге мәжбүр болды. Осылайша Дания Наполеон соғыстарының басты проигравших-терінің біріне айналды. Дания тарихнамасы патша Фредерик VI-ны жалтақ, қабілетсіз және Наполеонға соқыр адалдықпен әрекет еткен деп бейнеледі. Бірақ, соңғы Дания тарихнамалық зерттеулері Дания мемлекетінің көп территориялық болғанын, және оның құрамында жартылай тәуелсіз Норвегия Корольдігі болғанын көрсетеді. Ол азық-түлік үшін Наполеон бақылауындағы астық импортына тәуелді болды және Швецияның мүдделеріне қатысты алаңдады. Патшаның пікірінше, осы факторлар Наполеонмен одақ құруға итермеледі. Бұдан өзге, король соғыстың халықаралық конференцияда бейбіт аяқталуына үміттенді, онда Наполеон Норвегияны Дания үшін сақтап қалатын күшті рөл атқарады деп есептеді.

1900-1945 жылдар

Дания үкіметі Бірінші дүниежүзілік соғысқа 1914–1918 жылдары бейтараптық жариялау арқылы жауап берді. Ол 1945 жылға дейін осы мәртебені сақтап тұрды және оған сәйкес сауданы, гуманитарлық көмекті, дипломатияны және көзқарастарды бейімдеді. Соғыс осылайша экономикалық қатынастарды қайта құрып, ішкі билік тепе-теңдігін өзгертті.

1990 жыл

Суық соғыс аяқталғаннан бері Дания АҚШ-тың сыртқы саясатын жақтап, көбірек қолдау көрсетуде. Дания 2003 жылы АҚШ-тың Иракқа басып кіруін қолдады және оған күштер мен құралдар жіберді. Дания Ауғанстан соғысына да қатысты.

Халықаралық даулар

Ханс аралы. Гренландия мен Канаданың Арктика аралдарының арасында орналасқан арал. Канада мен Дания арасындағы шешілмеген шекара дауы (Дания мемлекеті Гренландияның сыртқы саясатына жауапты). Бұл дау 2005 жылдың шілдесінде Канада министрінің даулы аралға сапарынан кейін қайта күшейді. 2022 жылдың 14 маусымында екі ел де даулы аралды тең бөлісуге келісті. Гренландияның ішкі басқару шарты бойынша Дания шекаралық даулар сияқты кейбір сыртқы істерді Дания патшалығының атынан жүзеге асырады.

Америка

Елдің ресми қарым-қатынасы басталды. Данияның Сент-Джон қаласында консулдығы бар. Аргентина–Дания қатынастары туралы қараңыз. Аргентинаның Копенгагенде елшілігі бар. Дания 2022 жылдың шілде айында Буэнос-Айрестегі елшілігін жапты. Дания Багам аралдарында Мексикадағы елшілігі арқылы өкілдік етеді, Насауда консулдығы бар. Дания Мексикадағы елшілігі арқылы Барбадосқа өкілдік етеді. Барбадос Данияда Брюссельдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Дания Никарагуадағы елшілігі арқылы Белизге өкілдік етеді. 9 қараша 1931. Дания Боливияға Колумбияның Богота қаласындағы елшілігінен аккредиттелген. Бразилия–Дания қатынастары туралы қараңыз. Бразилияның Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Бразилиада елшілігі бар. Канада–Дания қатынастары туралы қараңыз. Канаданың Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Оттавада елшілігі бар. 4 ақпан 1899. Чили–Дания қатынастары туралы қараңыз. Чилидің Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Сантьягода елшілігі бар. Колумбия Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Коста-Риканың Копенгагенде бір бас консулдығы бар. Кубаның Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Гаванада бас консулдығы бар. 20 ақпан 2019. Дания Мексикадағы елшілігі арқылы Доминикада өкілдік етеді. Дания Мексикадағы елшілігі арқылы Доминикан Республикасында өкілдік етеді. Доминикан Республикасы Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Китода бас консулдығы бар. Данияның Сан-Сальвадорда консулдығы бар. Дания Мексикадағы елшілігі арқылы Гренадада өкілдік етеді. Гренада Данияда Брюссельдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Гватемала қаласында бас консулдығы бар. Дания Гвианада Бразилиадағы елшілігі арқылы өкілдік етеді. Гвиана Данияда Брюссельдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Гаити Данияда Берлиндегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Тегусигальпада бас консулдығы бар. Дания Мексикадағы елшілігі арқылы Ямайкада өкілдік етеді. Ямайка Лондондағы елшілігі арқылы Данияда өкілдік етеді. Дания–Мексика қатынастары туралы қараңыз. Мексиканың Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Мексика қаласында елшілігі бар. 1967 жылғы қараша. Дания–Никарагуа қатынастары туралы қараңыз. Данияның Манагуада елшілігі бар. Никарагуаның Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Панама қаласында және Колон қаласында бас консулдығы бар. Парагвай Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Дания Парагвайда Буэнос-Айрестегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Асунсьонда құрметті консулдығы бар. Перу Берлиндегі елшілігі арқылы Данияда өкілдік етеді. Дания Вашингтондағы елшілігі арқылы Сент-Китс пен Невисте өкілдік етеді. Дания Мексикадағы елшілігі арқылы Сент-Люсияда өкілдік етеді. Дания Мексикадағы елшілігі арқылы Сент-Винсент және Гренадиндерде өкілдік етеді. Дания Бразилиадағы елшілігі арқылы Суринамда өкілдік етеді. Данияның Парамарибода консулдығы бар. 23 мамыр 1972. Дания Мексикадағы елшілігі арқылы Тринидад және Тобагода өкілдік етеді. Данияның Порт-оф-Испанияда бас консулдығы бар. Дания–АҚШ қатынастары туралы қараңыз. Дания 1792 жылы АҚШ-ты мойындады. Данияның Вашингтонда елшілігі және Чикаго, Хьюстон, Нью-Йорк және Пало-Альтода бас консулдықтары бар. АҚШ-тың Копенгагенде елшілігі және Гренландияның Нуук қаласында консулдығы бар. Дания Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы елшілігінен Уругвайға аккредиттелген. Уругвай Швецияның Стокгольм қаласында орналасқан Дания елшілігімен аккредиттелген. Дания Бразилияның Бразилия қаласындағы елшілігінен Венесуэлаға аккредиттелген.

Таяу Шығыс

Ел ресми қарым-қатынастар басталды. Дания Бахрейнде Риядтағы елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Манамада Корольдік консулдық агенттігі бар. Египеттің Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Тегеранда елшілігі бар. Иранның Копенгагенде елшілігі бар. Дания мен Ирак арасындағы қатынастар: Данияның Бағдадта елшілігі бар. Ирактың Копенгагенде елшілігі бар. Дания мен Израиль арасындағы қатынастар: Данияның Тель-Авивте елшілігі бар. Израильдің Копенгагенде елшілігі бар. Дания Дамаскідегі елшілігі арқылы Иорданияда өкілдік етеді. Иордания Берлиндегі елшілігі арқылы Данияда өкілдік етеді. Дания Кувейтте Эр-Риядтағы елшілігі арқылы өкілдік етеді. Кувейт Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Бейрутта Данияның елшілігі бар. Ливан Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Дания Оманда Эр-Риядтағы елшілігі арқылы өкілдік етеді. Оман Берлиндегі елшілігі арқылы Данияда өкілдік етеді. Дания мен Палестина арасындағы қарым-қатынастар: Данияның Рамалла қаласында өкілдігі бар. Палестинаның Копенгагенде миссиясы бар. Дания Біріккен Араб Әмірліктеріндегі елшілігі арқылы Катарда өкілдік етеді. Катар Данияда Гаагада орналасқан елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Эр-Риядта елшілігі бар. Сауд Арабиясының Копенгагенде елшілігі бар. Дания мен Сирия арасындағы қарым-қатынастар: Данияның Дамаскіде елшілігі бар. Сирия Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Дания мен Түркия арасындағы қарым-қатынас: Данияның Анкарада елшілігі және Стамбулда бас консулдығы бар. Түркияның Копенгагенде елшілігі бар. Екі ел де НАТО-ның толыққанды мүшелері. Дания - Еуропалық Одақтың мүшесі, ал Түркия - Еуропалық Одаққа кандидат ел. Дания Түркияның ЕО-ға кіру келіссөздеріне қарсы, бірақ келіссөздер қазір тоқтатылды. Дания мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы қарым-қатынастар: Данияның Әбу-Дабидегі елшілігі және Дубайдағы бас консулдығы бар. Біріккен Араб Әмірліктері Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Йемен Берлиндегі елшілігі арқылы Данияда өкілдік етеді. Данияның Кабулда елшілігі бар. Ауғанстан Данияда Ослодағы елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Даккада елшілігі бар. Бангладеш Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Тымпхуде өкілдігі бар. Бутанның Брюсселдегі елшілігі арқылы Данияда өкілдігі бар. Дания Брунейде Сингапурдағы елшілігі арқылы өкілдік етеді. Бруней Данияда Бандар-Сери-Бегаван қаласында орналасқан резидент емес елші арқылы өкілдік етеді. Данияның Бангкоктегі елшілігі арқылы Камбоджада өкілдігі бар. Камбоджаның Лондондағы елшілігі арқылы Данияда өкілдігі бар. Данияның Пекинде елшілігі бар. Қытайдың Копенгагенде елшілігі бар. 12 ақпан 2003 жыл. Шығыс Тимор Брюсселдегі елшілігі арқылы Данияда өкілдік етеді. Данияның Нью-Делиде елшілігі бар. Үндістанның Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Жакартада елшілігі бар. Индонезияның Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Токиода елшілігі бар. Жапонияның Копенгагенде елшілігі бар. Дания Қазақстанда Мәскеудегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Қазақстан Данияда Берлиндегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Қырғызстанда Мәскеудегі елшілігі арқылы өкілдігі бар. Дания Лаоста Ханойдағы елшілігі арқылы өкілдік етеді. Лаос Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Куала-Лумпурдағы елшілігі бар. Малайзия Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Дания Мальдивтерде Нью-Делидегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Мальдивтер Лондондағы елшілігі арқылы Данияда өкілдік етеді. Данияның Улан-Баторда бас консулдығы бар. Монголия Стокгольмдегі елшілігі арқылы Данияда өкілдік етеді. Данияның Бангкоктегі елшілігі арқылы Бирмада өкілдігі бар. Бирманың Лондондағы елшілігі арқылы Данияда өкілдігі бар. Данияның Катмандуда елшілігі бар. Непалдың Копенгагенде елшілігі бар. Дания Солтүстік Кореяда Пекиндегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Солтүстік Корея Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Исламабадта елшілігі бар. Пакистанның Копенгагенде елшілігі бар. Данияда шамамен 20 000 пакистандық тұрады және жұмыс істейді, бұл оларды елдің батыстан тыс бесінші ірі қауымдастығына айналдырады. Алты пакистандық иммигрант / иммигранттардың ұрпақтары жергілікті парламенттер мен кеңестерде орын алады, бұл иммигранттар тобының ең көп саны. Данияның Маниладе елшілігі бар. Филиппин Республикасының Копенгагенде елшілігі бар. Данияның Сингапурде елшілігі бар. Сингапур Данияда Сингапурда орналасқан резидент емес елші арқылы өкілдік етеді. Дания мен Оңтүстік Корея арасындағы келісім: екі елдің азаматтары бір жылға дейін тұрып, жұмыс істеп, оқуға және саяхаттауға мүмкіндік беретін жұмыс және демалыс бағдарламасы бар, сондай-ақ даниялықтар мен оңтүстік кореялықтардың екі елде жұмыс істеуіне және саяхаттауына квоталар жоқ. Корольдік Данияның Сеулдегі елшілігі. Оңтүстік Кореяның Копенгагендегі елшілігі. Данияның Коломбода бас консулдығы бар. Шри-Ланка Данияда Стокгольмдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Дания Таджикстанда Мәскеудегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Тайпейде сауда кеңесі бар. Тайваньтың Копенгагенде өкілдік кеңсесі бар. Данияның Бангкоктегі елшілігі бар. Таиландтың Копенгагенде елшілігі бар. Дания Түрікменстанда Мәскеудегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Өзбекстан Данияда Мәскеудегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Дания Өзбекстанда Мәскеудегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Ханойда елшілігі бар. Вьетнамның Копенгагенде елшілігі бар.

Океания

Елдер Ресми қарым-қатынастар басталды. Ескертулер: 1947 жылғы 12 қыркүйекте Данияның Кук аралдарында Канберрадағы елшілігі арқылы өкілдігі бар. 1997 жылғы 1 желтоқсанда Фиджи Лондондағы жоғары комиссариаты арқылы Данияда өкілдік етеді. Данияның құрметті консулдығы және консулдығы бар.

1971 жылы Дания мен Фиджи арасында визаларды жою туралы келісімге қол қойылды. 1974 жылдың қазанында Дания мен Фиджи екі есе салық салудан аулақ болу туралы келісімге қол қойды. 2003 жылдың қарашасында Данияның Фиджидегі елшісі Герт Агаард Андерсен Данияның Фиджимен даму ынтымақтастығын қайта бастау туралы Еуропалық Одақтың шешімін қолдайтынын және Данияның Фиджиде демократияны қалпына келтірудегі прогреске қуанышты екенін айтты. Ол Дания мен Фиджи арасындағы сауданың өсу әлеуеті бар екенін айтты. 2009 жылы Копенгагенде өткен Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясында Фиджидің премьер-министрі Франк Байнимарама: "Біз Фиджиде осы жылдың ақпан айында бұрын-соңды болмаған су тасқыны болды. Мұндай апаттардың тудырған орасан зор зиян коммерциялық және экономикалық қиындықтарға ғана емес, сонымен қатар азық-түлік өндірісіне де зиян келтіреді, климаттың өзгеруінің зиянды әсерін әлі де азайтуға болады" деді. 2011 жылдың шілдесінде Данияның Фиджиге экспорты шамамен 1 млн. DKK құрады, ал Фиджидің Данияға экспорты шамамен 100.000 DKK құрады. Дания Сингапурдағы елшілігі арқылы Кирибатиде өкілдік етеді. Данияның Канберрадағы елшілігі арқылы Науруда өкілдігі бар. Папуа-Жаңа Гвинея Данияда Брюссельдегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Дания Самоада Канберрадағы елшілігі арқылы өкілдік етеді. Данияның Соломон аралдарында Сингапурдағы елшілігі арқылы өкілдігі бар. 1981Дания Канберрадағы елшілігі арқылы Тонгада өкілдік етеді. Данияның Канберрадағы елшілігі арқылы Тувалуда өкілдігі бар. 2018 жылғы 25 қазан.

1940 жылға дейінгі

Фелдбек, Оле. "18 ғасырдағы Данияның бейтараптығы: оның дипломатиясы, экономикасы және құқығы". Скандинавия тарих журналы 8.1–4 (1983): 3–21. Фелдбек, Оле. "Дания мен 1814 жылғы Киль келісімі". Скандинавия тарих журналы 15.3–4 (1990): 259–268. Фелдбек, Оле. "Дания Наполеон соғыстарында: Сыртқы саясатқа шолу". Скандинавия тарих журналы 26.2 (2001): 89–101. Фелдбек, Оле. "Дания мен Балтық теңізі 1720–1864". "Сауда және қауіпсіздік іздестірілімінде". Балтық теңізі билік саясатында 1500–1990. 1-том. 1500–1890 (Probus Förlag, 1995) 257–95 беттер. Фогдалл, Сорен Якоб Мариус Петерсон. Даниялық-американдық дипломатия, 1776–1920 (1922). Грам Скьолдагер, Карен. "Дания Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде: бейтарап саясат, экономика және мәдениет". Қазіргі Еуропа тарихы журналы 17.2 (2019): 234–250. Йонссон, Мар. "Дания-Норвегия XVII ғасырдың басындағы әлемдік держава ретінде". Itinerario 33.2 (2009): 17–27. Мёрдок, Стив. Ұлыбритания, Дания, Норвегия және Стюарт әулеті, 1603–1660: Дипломатиялық және әскери талдау (Tuckwell Press, 2000). Наум, Магдалена және Джонас М. Нордин. "Кіріспе: Скандинавиялық отаршылдықтың орналасуы". Скандинавиялық отаршылдық және заманауилықтың қалыптасуы (Springer, 2013) 3–16 беттер.