Терідегі меланин дақтары және күйге шығу белгілері
Freckle
Күндегі дақтар (көңіл тобырлары) – терідегі меланиннің артық өндірісінен пайда болады. Әсіресе ақ теріде жиі кездеседі, бірақ барлық түстерде болуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Терідегі меланин дақтары
Melanin spots on skin
Көкпарлар – ашық түсті теріде оңай көрінетін, шоғырланған меланизацияланған жасушалардың жиынтығы. Көкпарлардың пайда болуына меланин өндіретін жасушалардың, яғни меланоциттердің санының артуы себеп емес, керісінше, меланоциттердің меланин гранулаларын (меланосомалар) артық өндіруіне байланысты. Бұл сыртқы тері жасушаларының (кератиноциттер) түсінің өзгеруіне алып келеді. Осылайша, көкпарлар линтигиналар мен шешкелерден өзгеше, себебі линтигиналар мен шешкелер меланоциттердің шағын аймақта жиналуынан пайда болады. Көкпарлар барлық түсті теріде кездесуі мүмкін. Фицпатриктің алты тері түрінің ішінде олар ең көп 1 және 2 түсті теріде кездеседі, бұл түстер көбінесе Солтүстік Еуропалықтарға тән. Дегенмен, оларды бүкіл әлемде де кездестіруге болады. Англияда көкпарлар үшін тарихи термин – жазғы voys, кейде summervoise деп жазылады, және ол неміс тіліндегі "summersprosse" сөзімен байланысты болуы мүмкін.
Freckles are clusters of concentrated melaninized cells which are most easily visible on people with a fair complexion. Freckles do not have an increased number of the melanin producing cells, or melanocytes, but instead have melanocytes that overproduce melanin granules (melanosomes) changing the coloration of the outer skin cells (keratinocytes). As such, freckles are different from lentigines and moles, which are caused by accumulation of melanocytes in a small area. Freckles can appear on all types of skin tones. Of the six Fitzpatrick skin types, they are most common on skin tones 1 and 2, which usually belong to North Europeans. However, it can also be found on people all over the world. In England a historical term for freckles is summer voys, sometimes spelt summervoise, which may be related to the German "summersprosse".
Биология
Күн сәулесінің әсерінен түкпірлер пайда болады. Ультрафиолеттік В сәулеленуі меланоциттерді белсендіріп, меланин өндірісін арттырады, нәтижесінде түкпірлер қараңғыланып, көзге көріне бастайды. Бұл, егер адамда бұрын түкпір болмаған болса, ұзақ күн сәулесіне ұшырағаннан кейін кенеттен пайда болуы мүмкін екенін білдіреді. Түкпірлер көбінесе бетте кездеседі, бірақ қол, иық сияқты күнге ұшыраған кез келген теріде де пайда болуы мүмкін. Меланиннің жоғары концентрациясы түкпірлердің көбеюіне және бет сияқты терінің кең аумағын жабуына себеп болуы мүмкін. Түкпірлер нәрестелерде сирек кездеседі, ал жасөспендеу кезеңіне дейінгі балаларда жиірек кездеседі. Егер түкпірлер кремдермен немесе лазерлермен жойылған болса және күннен қорғалмаса, күнге ұшыраған кезде қайта пайда болады, бірақ кейбір жағдайларда жас өте келе азайады. Түкпірлер тері ауруы емес, бірақ түкпірлері бар адамдардың фотоқорғаушы меланинінің деңгейі төмен болады, сондықтан олар ультракүлгін сәулеленудің зиянды әсеріне көбірек бейім. Терісі түкпірленуге бейім адамдардың күнге шамадан артық ұшыраудан сақтануы және күннен қорғайтын кремдерді пайдалануы ұсынылады.
The formation of freckles is caused by exposure to sunlight. The exposure to UV B radiation activates melanocytes to increase melanin production, which can cause freckles to become darker and more visible. This means that one who has never developed freckles may develop them suddenly following extended exposure to sunlight. Freckles are predominantly found on the face, although they may appear on any skin exposed to the sun, such as arms or shoulders. Heavily distributed concentrations of melanin may cause freckles to multiply and cover an entire area of skin, such as the face. Freckles are rare on infants, and more commonly found on children before puberty. Upon exposure to the sun, freckles will reappear if they have been altered with creams or lasers and not protected from the sun, but do fade with age in some cases. Freckles are not a skin disorder, but people with freckles generally have a lower concentration of photo protective melanin, and are therefore more susceptible to the harmful effects of UV radiation. It is suggested that people whose skin tends to freckle should avoid overexposure to sun and use sunscreen.
Генетика
Шыршалардың болуы MC1R генінің сирек аллельдерімен байланысты, бірақ бұл геннің бір немесе екі көшірмесі бар болса, адамда шыршалар пайда болады ма, жоқ па, оны анықтамайды. Сондай-ақ, MC1R генінің көшірмесі жоқ адамдарда да кейде шыршалар кездеседі. Дегенмен, көптеген шыршалы жерлері бар адамдарда MC1R генінің бір немесе бірнеше варианты болады. MC1R генінің Arg151Cys, Arg160Trp және Asp294His варианттары шыршалы адамдарда ең көп кездеседі. MC1R гені шыршаларға қарағанда қызыл шаштың пайда болуымен күштірек байланысты. Көптеген қызыл шашты адамдар MC1R генінің екі вариантына ие, ал көбінесе кемінде біреуі болады. Шыршалармен байланысты MC1R генінің варианттары адамдар Африкадан шыққан кезде адам генотипінде пайда бола бастады. Val92Met варианты шамамен 250 000 – 100 000 жыл бұрын пайда болған, бұл генді адамдар Орталық Азияға жеткізуге жеткілікті уақыт болды. Arg160Trp вариантының шамамен 80 000 жыл бұрын пайда болғаны болжанады, ал Arg151Cys және Asp294His варианттарының шамамен 30 000 жыл бұрын пайда болғаны есептеледі. MC1R генінің кең таралған түрлері еуропалық текті адамдарда генге күшті қоршаған ортаның әсері болмауына байланысты кездеседі. MC1R генінің бастапқы аллелі жасушалардағы жоғары меланин мөлшерімен қараңғы теріге кодталған. Жоғары меланин мөлшері жоғары ультракүлгін сәулеленуге ұшырайтын аймақтарда қорғаныш қызметін атқарады. Мысалы, Плиний Ескі шыршаларды рухани және діни белгілер деп сипаттаған. Бұл көзқарас 20-ғасырдың ортасынан кейін өзгерді, одан кейін күңгірт тері және оған байланысты шыршалар демалысқа толы өмірді көрсететін мәртебе символы ретінде қабылдана бастады. 1960 жылдардағы «жастар қозғалысы» және модель Твигги мен музыкант Джейн Биркин сияқты танымал тұлғалармен байланысты болғандықтан, 20-ғасырдың соңында шыршаларға деген сұраныс артты. 2000 жылдардың басында жарнама мен сән индустриясында шыршалы модельдер трендке айналды. 2020 жылдары TikTok сияқты әлеуметтік желілерде танымал болғандықтан, шырша татуировкаларының танымалдылығы одан әрі артты.
The presence of freckles is related to rare alleles of the MC1R gene, though it does not differentiate whether an individual will have freckles if they have one or even two copies of this gene. Also, individuals with no copies of the MC1R do sometimes display freckles. Even so, individuals with a high number of freckling sites have one or more of variants of the MC1R gene. Of the variants of the MC1R gene Arg151Cys, Arg160Trp, and Asp294His are the most common in the freckled subjects. The MC1R gene is also associated with red hair more strongly than with freckles. Most red haired individuals have two variants of the MC1R gene and almost all have one. The variants of the MC1R gene that are linked with freckles started to emerge in the human genotype when humans started to leave Africa. The variant Val92Met arose somewhere between 250,000 and 100,000 years ago, long enough for this gene to be carried by humans into central Asia. Arg160Trp is estimated to have arisen around 80,000 years ago while Arg151Cys and Asp294His have been estimated to arise around 30,000 years ago. The wide variation of the MC1R gene exists in people of European descent because of the lack of strong environmental pressures on the gene. The original allele of MC1R is coded for dark skin with a high melanin content in the cells. The high melanin content is protective in areas of high UV light exposure. For example, Pliny the Elder described freckles as spiritual and religious stains. This perception changed after the mid 20th century, when a tan, and the freckles associated with it, came to be desired as a status symbol indicating a life of leisure. Freckles became increasingly fashionable in the late 20th century as a result of the 1960s "youthquake" movement and through association with popular figures such as the model Twiggy and the musician Jane Birkin. In the early 2000s, freckled models were a trend in advertising and fashion. By the 2020s, the popularity of freckle tattoos further increased due to their popularity on social media such as TikTok.