Кіріспе
Меланоциттер – теріде меланин өндіретін нейроқабаттан туындаған жасушалар. Олар тері эпидермисінің ең төменгі қабатында (базалық қабатта), көздің ортаңғы қабатында (увеяда), ішкі құлақта, қынап эпителийде, ми қабығында, сүйектерде және жүректе орналасқан. Меланин – тері түсіне жауапты болатын қара пигмент. Синтезделгеннен кейін меланин меланосомалар деп аталатын арнайы органеллаларда жиналады, олар пигментацияны күшейту үшін жақын жердегі кератиноциттерге тасымалдануы мүмкін. Сондықтан, қараңғы тері тонды жандарда ашық тері тонды жандарға қарағанда көбірек меланосомалар болады. Меланин ультракүлгін сәулеленуден қорғаныс қызметін атқарады. Меланоциттер иммундық жүйеде де маңызды рөл атқарады.
Melanocytes are melanin producing neural crest derived cells located in the bottom layer (the stratum basale) of the skin's epidermis, the middle layer of the eye (the uvea), the inner ear, vaginal epithelium, meninges, bones, and heart. Melanin is a dark pigment primarily responsible for skin color. Once synthesized, melanin is contained in special organelles called melanosomes which can be transported to nearby keratinocytes to induce pigmentation. Thus darker skin tones have more melanosomes present than lighter skin tones. Functionally, melanin serves as protection against UV radiation. Melanocytes also have a role in the immune system.
Функция
Меланоциттер меланогенез процесі арқылы меланин өндіреді. Меланин – теріде, көздерде, шаштарда, мұрын қуысында және ішкі құлақта кездесетін пигмент. Бұл меланогенез ұзақ сақталатын пигментацияға алып келеді, ол бұрыннан бар меланиннің тотығуынан пайда болатын пигментациядан өзгеше. Меланогенездің базалық және белсенді деңгейлері болады; әдетте, ашық терілі адамдарда меланогенездің базалық деңгейі төмен. Ультракүлгін В сәулесіне (UV B) ұшырау меланогенезді күшейтеді. Меланогенездің мақсаты – тері астындағы қабатты, яғни гиподермисті, ультракүлгін сәулесінен қорғау. Меланиннің түсі қара болып келеді, ол ультракүлгін сәуленің көп бөлігін сіңіріп алып, эпидермис арқылы өтуіне тосқауыл қояды. Күн күйігінің және меланогенездің әсер ету спектрлері дерлік бірдей болғандықтан, олардың бірдей механизммен шақырылатыны болжанады. Әсер ету спектрінің ДНК сіңіру спектрімен сәйкес келуі циклобутан пиримидин димерлерінің (CPD) пайда болуына және тікелей ДНК зақымдануына себеп болады. Әдетте, терінің бір шаршы миллиметрінде 1000-нан 2000-ға дейін меланоциттер табылады, немесе эпидермистің базалық қабатындағы жасушалардың шамамен 5%-10%-ы. Олардың мөлшері әртүрлі болғанымен, меланоциттердің ұзындығы әдетте 7 мкм құрайды. Ашық және қараңғы пигментті теріде меланоциттердің саны шамамен бірдей, ал тері түсінің айырмашылығы кератиноциттердің меланосомаларына эумеланиннің жиналу деңгейіне байланысты: қараңғы түсті теріде эумеланин «ядроға жақын орналасқан, эллипсоидты» меланосомаларға жиналады, ал ашық түсті теріде «іріктеліп жиналған, кішкентай, дөңгелек» меланосомаларға жиналады. Эумеланин мен феомеланиннің мөлшері мен арақатынасында да айырмашылықтар бар. Альбинизмге OCA2, SLC45A2, TYRP1 және HPS1 сияқты басқа да гендер де себеп болуы мүмкін. Барлығында 17 түрлі окулокутанды альбинизм анықталды. Әр ген пигмент өндірісіне қатысатын әртүрлі белокпен байланысты. Шедіак-Хигаши синдромы бар адамдарда микротубулалардың бұзылуына байланысты меланин гранулалары жиналып қалады.
Иммундық жүйедегі рөлі
Меланоциттер ультракүлгін радикалдарды жоюмен қатар, иммундық жүйенің де бөлігі болып табылады және иммундық жасушалар саналады. Иммундық жауапта меланоциттердің толыққанды рөлі әлі толыққанды түсінілмегенімен, меланоциттер дендриттік жасушалармен көптеген қасиеттерді бөліседі: тармақталған морфология; фагоциттік қабілеттер; Т-жасушаларына антигендерді ұсыну; цитокиндерді өндіру және бөліп шығару. Меланоциттердің дендриттік пішінде болуына және дендриттік жасушалармен көптеген қасиеттерді ортақтасуына қарамастан, олар әртүрлі жасушалық тектік желілерден пайда болады. Дендриттік жасушалар сүйек кемігіндегі гематопоэтикалық дің жасушаларынан туындайды. Ал меланоциттер нейрондық гребен жасушаларынан пайда болады. Осылайша, морфологиялық және функционалдық тұрғыдан ұқсас болғанымен, меланоциттер мен дендриттік жасушалар бір емес. Меланоциттер MHC II класын экспрессиялай алады, меланоциттер IL 1, IL 3, IL 6, IL 8, TNF α және TGF β сияқты көптеген қабынуға қарсы цитокиндерді экспрессиялайды және эпидермисге енген патогендерді ұстауға қабілетті. Меланосомалар – плазмалық мембрананың ішіне химиялық заттарды жинақтайтын көпіршіктер. Меланосомалар кератиноцит ядросын қорғайтын қапшық ретінде ұйымдастырылған. Ультракүлгін сәулелері теріге еніп, ДНК-ны зақымдағанда, зақымдалған ДНК-дан тимидин динуклеотидінің (pTpT) фрагменттері меланогенезді күйзетеді және меланоциттерге меланосомалар өндіруге себеп болады, содан кейін олар дендриттер арқылы кератиноциттердің жоғарғы қабатына жеткізіледі.
Көздік жасушалар
Меланоциттің алғы құрылымы – меланобласт. Ересектерде дің жасушалары шаш түбіршектерінің сыртқы түбір қабығындағы дөңгелек бөлігінде орналасады. Шаш түсіп, шаш түбіршегі жаңару кезінде бұл дің жасушалары белсендіріледі. Бұл дің жасушалары кератиноциттердің алғы құрылымдары мен меланобластарға айналады, ал бұл меланобластар шаш пен теріні қамтамасыз етеді (эпидермистің базалық қабатына өтеді). Сонымен қатар, меланоциттердің дің жасушалары терідегі жүйкелерде де кездеседі деген деректер бар, онда жүйке сигналдары бұл жасушаларды тері үшін меланоциттерге дифференциалдануға итермелейді.