Кіріспе

Балық туысы Xiphophorus – Мексика мен Орталық Американың солтүстігінде таралған, Cyprinodontiformes отрядының Poeciliidae тұқымдасына жататын, тұзды және тұщы су балықтарының туысы. Көптеген Xiphophorus түрлері плати (немесе плати балығы) және семсерқұйрық балығы деп белгілі. Бұрын плати балықтары Platypoecilia деген басқа туысқа жатқызылған, бірақ қазір бұл туыс қолданылмайды. Тіпті түрі – X. hellerii, яғни жасыл семсерқұйрық. Жаңа дүниедегі басқа Poeciliidae балықтары сияқты, платилер мен семсерқұйрықтар ішкі ұрықтандыру арқылы көбейеді және көптеген балықтар сияқты жұмыртқа салмай, тірі шабақ туады. Xiphophorus атауы грек тіліндегі ξίφος (қылыш) және φόρος (тасымалдаушы) сөздерінен алынған, ол еркектердегі гоноподийге сілтеме жасайды. Бұл балықтардың барлығы салыстырмалы түрде кішкентай, олардың ұзындығы нақты түріне байланысты өзгереді. Аквариум саудасында үш түр және олардың будандары көп кездеседі: жасыл семсерқұйрық (X. hellerii), оңтүстік платисі (X. maculatus) және өзгермелі платисі (X. variatus). Осы үш түр ғана кең жергілікті ареалдарда таралған. Ал қалған Xiphophorus түрлерінің барлығы Мексикаға тән және көбінесе эндемиктер. Жергілікті түрлердің тек үш түрі – Чиапас семсерқұйрығы (X. alvarezi), X. mayae және X. signum Мексикадан тыс жерлерде кездеседі, соңғы екеуі Мексикада табылмайтын жалғыз Xiphophorus түрлері.

Адамға қолдану

Зифофорус түрлері генетикалық зерттеулерде кеңінен қолданылады, және ғалымдар 1920 жылдардан бері, әсіресе меланома зерттеулерінде көптеген түрлер аралық гибридтерді жасап шығарды. 1939 жылы Майрон Гордон құрған «Ксифофорус» генетикалық қоры зерттеулер үшін осы балықтардың маңызды көзі болып табылады.

Түрлер мен таксономия

FishBase мәліметтері бойынша, қазіргі уақытта бұл туыстың 28 түрі тіркелген. Олардың екеуі, X. clemenciae және X. monticolus, табиғи гибридтік түрдәсудің нәтижесі болуы мүмкін (екеуінің де ата-тегі пластиналы және семсерқұйрықты түрлер). Басқа жағдайда, бұл туыста жабайы ортада будандасу сирек кездеседі және көптеген жерлерде екі бірге тіршілік ететін түр болғанымен, үш немесе төрт ғана жерден белгілі. Дәстүрлі түрде семсерқұйрықтар мен платилерге бөлінгенімен, бұл жіктеме филогенетикалық зерттеулермен расталмады, олар семсерқұйрықтардың платилерге қарағанда парафилетикалық екенін көрсетті. Бұл зерттеулер туысты үш монофилетикалық топқа бөлуді ұсынады: солтүстік семсерқұйрықтар (Пануко өзені бассейнінен, тізімде жұлдызшамен* белгіленген), оңтүстік семсерқұйрықтар (Оңтүстік Мексикадан Гондурасқа дейін) және платилер. Балықтың терісіндегі меланин пигменті пиримидин димерлерінің пайда болуына қарсы жартылай қорғаныс қамтамасыз етеді.