Кіріспе

Symphysodon (әдетте дискус немесе дискус балығы деп аталады) – Бразилиядағы Амазонка өзенінің бассейнінде табиғи ортада өсетін цихлидтер туысы. Дискус балығы ерекше пішіні, тыныш мінезі, көптеген жарқын түстері мен өрнектері және ұрпақ тәрбиелеудегі ерекше тәсілдерімен танымал. Сондықтан дискус тұщы су аквариумында өте танымал, ал Азияның бірнеше елінде (әсіресе Таиландта) оны өсіру ірі өнеркәсіп саласы болып табылады. Кейде оларды помпадур балығы деп те атайды. Дискус балығы коллекционерлердің қызығушылығын тудырды және миллиондаған долларлық халықаралық индустрияны құрды, оған көрмелер, жарыстар және беделді онлайн өсірушілер кіреді.

Таксономия

Дискус – Symphysodon туысына жататын балық, қазіргі таңда 2006 жылы жарияланған таксономиялық шолуға сүйене отырып, құрамына S. aequifasciatus, S. discus және S. tarzoo түрлері кіреді. 2007 жылы жарияланған шолу да көбінесе сол нәтижеге келді, бірақ номенклатурада айырмашылықтар болды. 2006 жылғы зерттеуде S. tarzoo деп аталған түр 2007 жылғы зерттеуде S. aequifasciatus деп, ал 2006 жылғы S. aequifasciatus 2007 жылы S. haraldi деп аталды. Сондай-ақ, S. tarzoo ICZN ережелеріне сәйкес сипатталмаған, демек жарамсыз деп есептеліп, FishBase жүйесінде S. aequifasciatus-тың синонимі саналатын S. haraldi-мен алмастырылуы керек деген пікірлер айтылды. Басқа да түрлер мен подвидтер ұсынылған, бірақ морфометриялық деректер (Pterophyllum, тұщы судың періште балығынан айырмашылығы) бір локациядағы жеке дарақтар арасында да, дискустың барлық түрлерінің ареалы бойынша да бірдей деңгейде өзгереді. S. tarzoo 1959 жылы сипатталған және қызыл дақты батыс популяциясына қатысты. Ал S. aequifasciatus және S. discus табиғатта жиі будандасады немесе жақында ғана бөлінген болуы мүмкін, себебі олардың митохондриялық ДНК-сының тармақталуы байқалмайды, бірақ түс үлгісімен және хромосомалық транслокация үлгілерімен ерекшеленеді. S. discus негізінен Рио-Негрода кездеседі. S. haraldi-дің S. aequifasciatus-тан шынымен ерекшеленетіні әлі анықталған жоқ; егер жарамды болса, кең таралған, бірақ ол тек түстік морф болуы да мүмкін. 2011 жылғы молекулалық зерттеуде бес негізгі топ анықталды, олар бұрын танылған фенотиптермен көбінесе сәйкес келді. Олар оларды эволюциялық маңызды бірліктер және түрлер деп таныды. Олардың түрлерге ғылыми атау беруі бұрынғы авторлардың пікірінен кейбір жағдайларда ерекшеленді: Геккель (S. discus; Рио-Негро, Жоғарғы Уатума, Нхамунда, Тромбетас және Абакаксис), жасыл (S. tarzoo; Батыс Амазонка су алаптары Пюрус Аркасынан жоғары), көк (S. sp. 1; Амазонканың орталық бөлігі Пюрус Аркасынан Сулар Қосылысына дейін), қоңыр (S. aequifasciatus; Шығыс Амазонка Сулар Қосылысынан төмен), Сингу тобы (S. sp. 2; Сингу және Токантинс). Қоңыр дискустар мен көршілес формалар арасында кейбір будандасу орын алады (немесе болған), бірақ жалпы алғанда олар өздерінің жеке эволюциялық бағыттарын сақтайды.

Сипаттама

Pterophyllum (аңке балық) тұқымдасына жататын цихлидтер сияқты, барлық Symphysodon түрлерінің дене пішіні бүйірлік қысылған. Pterophyllum-нан айырмашылығы, кеңейтілген қанаттары болмайды, бұл Symphysodon-ға көбірек дөңгелек пішін береді. Дәл осы дене пішінінен олардың "дискус" деген жалпы атауы шыққан. Балықтың бүйірлері көбінесе жасыл, қызыл, қоңыр және көк түстердің теріс бояуларымен өрнектелген. Көзге жарқын түспен ерекшеленетін кейбір түрлер аквариумдарда селекциялық өсірудің нәтижесінде алынған және жабайы табиғатта кездеспейді. Дискус әдетте ұзындығы 15 см-ге дейін жетеді, бірақ тұтқындағылары 20 см-ге дейін өсе алады. Ересек дискұстар әдетте 200 грамм салмаққа жетеді. Сонымен қатар, ересек дискұстар тері арқылы секреция ("дискус сүті") бөліп шығарады, оның көмегімен дерліктері алғашқы 4 аптада тіршілік етеді. Алғашқы екі аптада ата-аналары балапандарының жанында қалады, осылайша олар оңай тамақтана алады. Соңғы 2 аптада олар жүзіп кетеді, нәтижесінде жас балапандар біртіндеп "шешіледі" және өздерін-өздері қамтамасыз ете бастайды. Жыныстық жетілуге бір жыл уақыт керек. Зерттеулер көрсеткендей, осы ерекше ата-аналық күтім арқасында (дискус ата-аналары ұрпақтарын тері шырышымен қоректендіру арқылы) дискұс балықтарының ата-аналары дерліктеріне маңызды микроорганизмдерді жеткізеді. Маңызды микроорганизмдердің ата-анадан ұрпаққа берілуі дискұс балапандарының ата-аналарымен бірге өсірілгенде жоғары тіршілік ету деңгейін, ал балық өсірушілер қолмен өсірген ұрпақтың (мысалы, жұмыртқа сарысы, тұздалған креветка немесе басқа да алмастырушы тағамдар) төмен тіршілік ету деңгейін түсіндіруі мүмкін.

Үй аквариумы

Балық өсірушілер дискаларды үйдегі аквариумда ұстайды, олардың әдемі сыртқы түрі үшін бағаланады. Су сапасына қатысты қатаң талаптар мен топтап ұстау қажеттілігіне байланысты оларды ұстау қиын деп есептеледі. Үйдегі аквариумдарда дискалар әдетте 10 жылға жуық өмір сүреді, бірақ 15 жылға дейін де өмір сүре алады және 8 дюймға дейін өседі. Үйдегі аквариумдағы көптеген балықтар сияқты, олар аузына сыятын кез келген нәрсені жейді. Олардың өлшеміне байланысты, оларға көбінесе кеміндегі – аквариум қажет болады. Солтүстік Америка Дискус қауымдастығы хоббистерді қолдауға және жабайы дискаларды сақтауға көмектесуге бағытталған.