Кіріспе

Балықтар тұқымдасы

Поэцилиедалар – Cyprinodontiformes отрядының тіс карптарына жататын тұщы су балықтарының тұқымдасы. Бұл тұқымға гуппи, молли, плати және кенеспе сияқты кең танымал, тірі туатын аквариум балықтары кіреді. Тұқымның бастапқы таралған аймағы – АҚШ-тың оңтүстік-шығысынан Рио-де-ла-Платаның солтүстігіне дейін, Аргентина және Мадагаскарды қоса Африка болды. Алайда, аквариумдағы балықтардың босатылуы және масаларды жою үшін Поэцилия және Гамбузия туыстарының түрлерін кеңінен пайдаланудың нәтижесінде, бүгінде поэцилидтер әлемнің барлық тропикалық және субтропикалық аймақтарында кездеседі. Сонымен қатар, Поэцилия мен Гамбузия үлгілері Альберта провинциясының Банфф қаласына дейін солтүстікке қарай орналасқан ыстық сулы көлдерде табылған.

Тірілік

Поэцилидейлер тұқымдасының барлығы "тірі туушылар" (viviparous) ретінде танымал болғанымен, кейбір түрлер сыртқы ұрықтандыру арқылы жұмыртқа шашады. Африкалық түрлердің бәрі жұмыртқа салады, ал (Tomeurus туыстың өкілдерін қоспағанда) американдық түрлердің бәрі тірі туады. Үш суотбасының ішінде Aplocheilichthyinae тек Африкаға тән, Poeciliinae негізінен Америкадан (бір ғана ерекшелік – африкалық Rhexipanchax), ал Procatopodinae негізінен Африкадан (олардың арасында Оңтүстік Америкадағы Fluviphylax және Pseudopoecilia). Бұл таралу поэцилидейлердің Африка мен Оңтүстік Американың 100 миллион жыл бұрын бөлінуінен бұрын пайда болғанын және тірі туудың кейіннен Оңтүстік Америкада дамығанын көрсетеді. Поэцилидтер Солтүстік Американы Антиль аралдары арқылы мекендеген, ал олар 44 миллион жыл бұрын байланысқан. Содан кейін поэцилидтер Кариб теңізіндегі Авес құрлық көпірі арқылы Орталық Америкаға қоныс аударды. Оңтүстік Америка үш миллион жыл бұрын Орталық Америкамен қосылғанда, оңтүстікке қарай одан әрі таралу орын алды, бірақ Оңтүстік Америка түрлері Орталық Америкаға көшпеді. Тірі туатын түрлердің арасында аналықтың дамушы дернәсілдерге қолдауының әдісі мен деңгейі бойынша айырмашылықтар байқалады. Poeciliidae тұқымдасының көптеген өкілдері лецитотрофты (ана ұрықтанғанға дейін жұмыртқаны барлық қажетті ресурстармен қамтамасыз етеді, сондықтан жұмыртқа анадан тәуелсіз) деп саналады, ал басқалары матротрофты (сөзбе-сөз "ананы тамақтандыру": ана ұрықтанғаннан кейін дамушы ұрпаққа көптеген ресурстарды береді). Лецитотрофия мен матротрофия дискретті белгілер емес. Көптеген ғылыми зерттеулер матротрофияны матротрофиялық индекс (МИ) арқылы өлшеуге мүмкіндік береді, ол толық дамыған ұрпақтың құрғақ массасының ұрықтандырылған жұмыртқаның құрғақ массасына қатынасы. Мысалы, Poeciliopsis туыстың өкілдері репродуктивті өмір тарихының өзгермелі бейімделуін көрсетеді. Poeciliopsis monacha, P. lucida және P. prolifica осы туыстың бір кладының құрамына кіреді. Алайда, олардың аналық қамтамасыз ету әдістері өте әртүрлі. P. monacha лецитотрофты деп санауға болады, өйткені ол ұрықтанғаннан кейін ұрпағына ешқандай ресурс ұсынбайды – жүкті ана негізінен жүзуші жұмыртқа қапшығы болып табылады. P. lucida матротрофияның орташа деңгейін көрсетеді, яғни белгілі бір дәрежеде ұрпақтың метаболизмі ананың метаболизміне әсер етеді, бұл қоректік заттар алмасуын арттырады. P. prolifica өте матротрофты болып саналады, және ұрықтың дамуына қажетті барлық тағамдық заттар мен материалдар овуляциядан кейін ұрықтанғаннан кейін жеткізіледі. Бұл матротрофия деңгейі Poeciliopsis-ке дамудың әртүрлі кезеңдерінде бірнеше ұрықты алып жүруге мүмкіндік береді, бұл құбылыс суперфетация деп аталады. Дамушы эмбриондарға арналған орын шектеулі болғандықтан, тірі туу ұрық көлемін азайтады. Суперфетация бұл шығынды ембриондарды даму барысында әртүрлі сатыда және әртүрлі мөлшерде ұстап, өтеуге мүмкіндік береді. P. elongata, P. turneri және P. presidionis P. monacha, P. lucida және P. prolifica кладына сыртқы топ болып саналатын тағы бір клады құрайды. Бұл үш түр өте матротрофты, сондықтан 1947 жылы К. Л. Тернер P. turneri фолликулярлық жасушаларын "псевдоплацента, псевдохорион және псевдоаллантоис" деп сипаттады. Бір түрдегі матротрофияның жоғары дәрежесі плацентацияның жоғары дәрежесімен байланысты, соның ішінде "аналық фолликулдің қалыңдығы, тамырланудың жоғары дәрежесі және плацентадағы виллилердің саны". Адаптациялық гипотезалар, оның ішінде локомоторлық гипотеза, Трекслер ДеАнгелис моделі (репродуктивті бөлу) және өмір тарихының жеңілдетілуі.