Кіріспе

шыны мұныздар Тұқым мұныздары немесе рокаилдері біркелкі пішінделген, шар тәрізді мұныздар, олардың мөлшері бір миллиметрден бірнеше миллиметрге дейін жетеді. Тұқым мұнызы – кез келген кішкентай мұнызды белгілейтін жалпы атау. Әдетте дөңгелек пішіндес, тұқым мұныздары көбінесе тоқыма және тоқымастан мұныз тоқу үшін қолданылады. Оларды қарапайым тізбекке тізуге немесе әшекей бұйымдарындағы басқа мұныздардың арасына тығыз салуға болады. Ірі тұқым мұныздары әртүрлі талшықты қолөнерде безендіру үшін немесе талшықпен немесе жұмсақ, иілгіш сыммен тоқуға қолданылады. Тұқым мұнызының ең ірісі 1/0 («бір ноль», кейде 1/° деп жазылады), ал ең кішісі 24/0, құмның бір түйіршігінің шамасындай. Дегенмен, 5/0 немесе 6/0 өлшемді тұқым мұныздары көбінесе «тұқым мұнызы» емес, «пони мұнызы» деп аталады; тұқым мұныздарының келесі үлкен класы, 3/0-ден 4/0-ге дейін, әдетте «сауда мұнызы» деп аталады; тұқым мұныздарының ең ірі класы, 1/0, 2/0 және одан да ірілері, «қара мұнызы» деп аталады. Көптеген қазіргі заманғы мұныз тоқу жұмыстарында 6/0, 8/0, 11/0, 12/0, 13/0 және 15/0 өлшемдері қолданылады. 6/0, 8/0 және 11/0 өлшемдері мұнызбен тоқуда, сондай-ақ мұнызбен тоқуда жиі қолданылады. 15/0-ден кішкентай тұқым мұныздарының өте кішкентай класы 1890 жылдан бері өндірілмейді және бар болса, көбінесе антиквариат саналады. Көптеген тұқым мұныздарының ортасындағы өте кішкентай тесіктер оларды тізу үшін әдетте мұныз инесі деп аталатын арнайы ұзын, тар ине қолдануды қажет етеді.

Құрылыс техникасы

Тұқымдық бұрандаларды өндіру үшін екі негізгі әдіс қолданылады: жаралау әдісі және сызу әдісі. Жаралау әдісі – көне дәстүрлі әдіс, көп уақытты қажет етеді және қазіргі заманғы бұранда өндірісінде қолданылмайды: осы әдісте, негізінен кремний қышқылынан тұратын, шыны жасаушылардың терминімен «жинау» деп аталатын шынының бөлігі темір таяқшада балқығанша қыздырылады. Содан кейін екінші темір таяқша «жинауға» енгізіледі және екі таяқша тез арада бір-бірінен алыстатылып, ұзын шыны таяқша жасалады (оның соңғы ені шыны қатып қалғанға дейін таяқшалардың қаншалықты жылдам және қаншалықты алыс бөлінгеніне байланысты болады). Бұл таяқша ұстауға ыңғайлы болу үшін қысқа таяқшаларға кесіледі. Содан кейін олардың бірі қайта қыздырылып, қызған металл сымға оралады, нәтижесінде шыны сақина пайда болады, ол тегіс және дөңгелек болу үшін өңделеді. Бұл әрекет бір сымға бірнеше рет қайталанып, бірнеше шыны сақиналар жасалады. Сым суығаннан кейін сақиналар сымнан сығарылып, бұранда ретінде қолданылады. Сызу әдісінде «жинаудың» ішінде ауа көпіршігі жасалады және темір таяқшалар алыстатылғанда таяқша емес, ұзын түтік пайда болады. Бұл түтікше суытылып, сақиналарға бөлінеді, ал бұрыштардың өткір жиектерін жою үшін сақиналар домалатылады, содан кейін бұранда ретінде қолданылады.

Ұлттық шығу тегі

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, әсіресе Богемияда, шығыс Еуропада белсенді әшекей жасау өнеркәсібі болды. 1918 жылға дейін Богемия Австро-Венгрия империясының бір бөлігі болса, кейін Чехословакия Республикасының құрамына кірді. Алайда, Германия, Италия және Франция да шыны әшекейлердің ірі өндірушілері болды. Бұл әшекейлердің көпшілігі шыныдан жасалған, бірақ кейбіреулері алюминий немесе болаттан жасалған металлдан да болды және көбінесе "үш кесімді" кесілген; олар халық арасында "болат кесімдері" деп белгілі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген ескі фабрикалар жабылды немесе қиратылды. "Темір перде" құлағаннан кейін, батыс нарықтарына ескі әшекейлердің көптеген қоймалары жеткізілді. Бұл "винтаждық" әшекейлерге жоғары баға беріледі және қазір оларды табу қиын. Қазіргі кездегі жоғары сапалы ұсақ әшекейлердің көп бөлігі Жапонияда, Үндістанда немесе Чехияда жасалады. Жапондық ұсақ әшекейлер көбінесе өлшем, пішін және өңдеу жағынан біркелкі болады, сондай-ақ бірдей өлшемдегі чех ұсақ әшекейлеріне қарағанда үлкен тесіктері бар, бірақ жапондықтар стильдері аз. Францияда шығарылатын кейбір ұсақ әшекейлер тарихи "ескі заман" түстерінде болады және көне заттарды жөндеу немесе қайта жасау үшін танымал. Үндістанда, Қытай Халық Республикасында (ҚХР) және Тайваньда сапасы төмен ұсақ әшекейлер өндіріледі. Бұл елдердегі әшекейлер пішін, тесік өлшемі және өңдеу жағынан біркелкі емес. Боялған ұсақ әшекейлер бояуын киімге немесе теріге өткізе алады. Кейбір ұсақ әшекейлердің сыртқы жабыны бар, ол тоза бастап, астындағы мүлдем басқа түсті көрсетеді. Жалпы, ең арзан әшекейлер, олардың қай елден шыққандығына қарамастан, уақыттың әсеріне көбірек ұшырайды.

Құрбық бұрандалары

Түтікше моншақтары қалыңдығынан ұзын болып келеді, осылайша түтік тәрізді пішінге ие. Олардың ұзындығы 2 мм, 3 мм-ден 35 мм-ге дейін әртүрлі болуы мүмкін, және олар тегіс, бұралған немесе кескен (жақтары бар) болуы мүмкін. Ең кішкентайы, 2 мм-лік #0, Toho компаниясымен шығарылады. Түтікше моншақтары көбінесе өлшемдері (ұзындығы) бойынша сатылады, мысалы: #1 – 3 мм, #2 – 4 мм, #3 – 6 мм, #4 – 12 мм, ал одан ірілері (ұзынырақтары) нөмірленбейді, яғни 30 мм, 35 мм. Miyuki компаниясы өздерінің түтікше моншақтарын #1 – 3 мм, #2 – 6 мм, #3 – 9 мм, #4 – 12 мм деп белгілейді. Түтікше моншақтарында дөңгелек немесе шаршы тесіктер болуы мүмкін, олардың диаметрі 0,6 мм-ден 1,2 мм-ге дейін, ұзындығы артқан сайын үлкейеді. Түтікше моншақтарының стилі мен жабыны әр компанияның өндіріс стиліне сәйкес келеді. Көптеген компаниялар өз веб-сайттарында қарауға болатын үлгілік карталарды ұсынады.

Өлшем бірліктері

Тұқымдық бұрандаларды жіктеудің аугтық жүйесі кеңінен қолданылады, бірақ ол дәл емес және өндірушілер арасында өзгереді. Төменде келтірілген бұранда диаметрінің өлшемдері өнеркәсіптік стандартты көрсетуге арналған, бірақ абсолютті емес – шындығында, бір өндірушіден екіншісіне ауытқу, бір аугт өлшемі ішіндегі ауытқудан да көп болуы мүмкін. Бұранданың аугт өлшемі әдетте санмен, содан кейін жоғары индекстегі нөлмен (мысалы, 8°), немесе көбінесе санмен, содан кейін слэш және нөлмен (мысалы, 8/0) көрсетіледі. Қалай болғанда да, бұл "Сегіз аугт" деп айтылады, бірақ "аугт" бөлігі көбінесе еске алынбайды және 8/0 өлшемді тұқымдық бұранда әдетте жай ғана "Сегіздік өлшем" немесе "8 бұранда" деп сипатталады.

Аугт өлшемі Диаметр (мм)
1/0 6,5
2/0 6,0
3/0 5,5
4/0 5,0
5/0 4,5
6/0 4,0–4,3
7/0 3,4–4,0
8/0 2,5–3,1
9/0 2,2–2,7
10/0 2,0–2,3
11/0 1,8–2,1
12/0 1,7–1,9
13/0 1,5–1,7
14/0 1,4–1,6
15/0 1,30–1,40
16/0 1,25–1,35
17/0 1,2
18/0 1,15–1,20
20/0 1,0–1,17
22/0 1,02
24/0 0,91

Қаптамалау әдістері

Тұқымдық бұрандалар шоғыр, грамм салмағы немесе түтікше түрінде сатылады. Шынының түрі (қалың емес, мөлдір, матовый) және жабыны, түсі мен атауы компанияның өнім нөмірімен бірге (немесе берілмеуі мүмкін) көрсетілуі мүмкін. Атаулар (түстер) көбінесе сатушылардың сатып алуға қызығушылық тудыру үшін ойлап табуымен байланысты және сатушылар арасында әртүрлі болады. Аз ғана атаулар өндірушілерден алынып, көптеген сатушылар қолданады: мысалы, Toho компаниясының African Sunset Gold #329 түсі.

Ханкс

Ханк – тұқымдық немесе керней бұрандаларының жіптерінің бірлік жиынтығы. Әдеттегі ханкта он екі 20 дюймдік (51 см) бұранда болады. Олар көбінесе 5 граммнан 40 граммға дейін немесе одан да көп мөлшерде бөлшек саудаға арналған қораптарға, түтіктерге немесе басқа ыдыстарға қайта жинақталады. Чех бисересі қайта жинақталғанда, әдетте грамммен сатылады, бұл бір ханкта қанша бисер бар екендігі туралы шатасу тудырады. 11/0 өлшемді 20 дюймдік бұрандалардың салмағы бірдей болмайды. Дегенмен, ханктан граммға және граммнан ханкқа аудару үшін қолданылатын онлайн калькуляторлар бар. 2/0 өлшемді кернейлердің немесе 11/0 өлшемді тұқымдық бисердің ханкы әдетте 30-40 грамм аралығында салмақтайды, бұл өндіріс айырмашылықтарына, жабынға немесе қаптамаға байланысты. Чех бисерін ханк бойынша сатып алу, қайта жинақталған бисерге қарағанда көбінесе тиімдірек. Тұқымдық бисердің бір өндіріс партиясы сегіз килограммды құрайды. Бисер Чехияда түсті шыныдан жасалған он килограммдық таяқшадан өндіріледі. Артық шыны жаңа таяқшалар жасау үшін қайта өңделеді. Түсті шыны таяқшалар шамамен он тонналық ірі массалық қорытудан жасалады.

Салмағы

Жапондық моншақтар грамм салмағымен сатылады, сирек кездесетін жағдайларда – тізбектей. Жапондық моншақтарды тізбектей сатып алу көбінесе екі есе қымбатқа түседі, сондықтан оларды Жапониядан осылай сату немесе сатып алу жиі кездеспейді. Көптеген жапондық тұқымдық моншақтар баға кодтарына сәйкес, бөлшек саудаға сату үшін қайта жинақталады. Қымбат моншақтар (қымбат металдар) 2,5 немесе 5 граммдық өлшемдермен сатылуы мүмкін. Стандартты жапондық тұқымдық моншақтар әдетте 5 немесе 10 граммдық қаптамаларда сатылады. Ірі жеткізушілердің бірі – Миюки, 1 кг-ға дейін моншақтары бар фабрикалық қаптамаларды сатады, және олар көбінесе бөлшек сауда үшін түтікшелерге немесе басқа ыдыстарға қайта жинақталады. Орташа "көтерме" клиентті, ол моншақ дүкені немесе дизайнер болсын, қамтамасыз ету үшін, кейбір ірі дистрибьюторлар өздерінің көтерме қаптамаларын кішірек (50-ден 250 граммға дейін) алдын ала қаптамаланған өлшемдерде алуға келісім жасады. Тохо, жапондық ірі жеткізуші, көбірек икемді қаптама саясатын ұстанады. Көбінесе қолөнер дүкендерінде табатын тұқымдық моншақтардың түбінде олардың атауы басылған, бұл көтерме және бөлшек саудаға арналған екенін көрсетеді.