Кіріспе

Археологиялық орын, Эссекс, Англия

Приттлвелл корольдік англосаксондық жерлеуі немесе Приттлвелл княздік жерлеуі – бұл ағылшын графтығы Эссекстің Саутхенд-он-Си қаласының солтүстігіндегі Приттлвеллде қазылған жоғары мәртебелі англосаксондық жерлеу үйіндісі. Археологтар қабір камерасында тапқан артефактілердің сапасы бастапқыда осы Приттлвеллдегі қабірдің Эссекс патшаларының біріне арналғанын көрсетті, ал алтын фольгадан жасалған кресттердің табылуы осы жерлеудің ерте англосаксондық христиандыққа жататынын білдіреді. Қазіргі кезде бұл жерлеу шамамен 580 жылға датыланады және оның Эссекстің Сэберхтің інісі Сексаның қалдықтарын қамтығаны болжануда. Орын A1159 тас жолы мен Шенфилд-Саутхенд теміржол желісі арасында, Aldi супермаркеті мен The Saxon King пабына жақын жерде орналасқан. Лондон мұражайының археологиялық қызметінің археологтары, Atkins Ltd компаниясының бақылауымен, қазба жұмыстарын жүргізіп, дөңестің астынан 7 ғасырға жататын бұзылмаған камералық қабірді тапты. Олар оны «соңғы 60 жылда жасалған ең таңғажайып жаңалық» деп сипаттады. Барлығы шамамен 110 нысан консерваторлармен екі кезеңде, он күн ішінде шығарылды. Кейбір нысандар олардың ішіндегі топырақпен бірге блокпен көтерілді. Соңғы көтеру 2003 жылдың 20 желтоқсанында аяқталды, ал камера қабырғаларын нақтылау және артқа толтыру үш күн бойы жалғасты. Приттлвелл камералық жерлеуінің сапасы мен сақталуы 1939 жылы табылған Саттон Ху кемесі және оған байланысты қабірлермен, сондай-ақ 1922 жылы Тутанхамон қабірінің табылуымен салыстырылды.

Жерлеу камерасы мен артефактілер

Қазба жұмыстары қабір бөлмесінің терең, бұрын ағаш қабырғалы, мыс, алтын, күміс және темірден жасалған заттарға толы болғандығын көрсетті. Бұл бөлмедегі ағаш қабырғалар мен төбесі шіріген кезде біртіндеп құлап, топыраққа толып қалған. Табылған заттардың ішінде безендірілген гербтері бар ағылшын-саксондық ілулі кесе, таспен қапталған тәре тәрізді жолақтармен әшекейленген, бүгілетін орындық, темір ленталары бар үш бөренеден жасалған ванна немесе шелек, қылыш және лира бар еді. Соңғысы – Британияда табылған ең толық сақталған лира. Қабірдің өзі шаршы пішіндес, Англиядағы ең ірі камералы қабір. Дене ағаштан жасалған табытқа қойылған, әр көзінің үстіне екі алтын қаптамадан жасалған кішкентай айқыш қойылған. Бір пікір бойынша, оны христиандар табытқа салған, ал табытты кейіннен пұтқа табынушылар жерлеген, бұл сол кездегі христиандыққа қатысты екі түрлі көзқарасты көрсетеді. Жерлеудің ерте мерзімі, Сент-Августин Англияға миссиясын бастағанға дейін болған кезең, жақында айқыштардың діни маңызы шектеулі екенін және олар континентпен байланысты екенін көрсетеді деген тұжырымға әкелді. Олар Ломбардияда табылған заманауи айқыштарға ұқсайды; олар «принцпен» бірге жерленген болуы мүмкін, ол римдік мәдениеттің белгісі болған, және оңтүстік Англиядағы континенттік латын христиан мәдениетінің күшейіп келе жатқанын көрсетеді, бірақ жеке сенімнің өзгеруін білдірмейді. Қышқыл құмды топырақ дене сүйектерін және қабірдегі басқа сүйектерді толық ерітіп тастаған, бірақ адам тістерінің кейбір бөліктері табылды, бірақ оларда ДНК табу үшін шіру тым күшті болды. Қабірдегі заттардың тізімі 1883 жылы Таплоу Барроуындағы жерлеуден табылған заттармен салыстыруға болады, және жалпы жиынтық Саттон-Худегі кеме жерлеуінен гөрі азырақ болса да, көптеген жеке заттар ұқсас және бірдей сапаға ие. Мысалы, алтын белбеудің қуыс тұмсығы бар, бірақ Саттон-Худегіден қарапайым, бірақ лира, сусын ыдыстары және мыс қорытпасынан жасалған аяқ киім тұмсықтары өте ұқсас. Саттон-Худегідей, жерлеудің уақытын анықтаудың ең жақсы мүмкіндігі – Меровингтердің алтын монеталары, бірақ олардың уақытын анықтау қиын мәселе, өйткені ол олардың дизайны мен мөрленген ақпараты емес, металл құрамына негізделген. Бұл табылған жердің басқа да аспектілері бойынша зерттеулер жалғасуда, бірақ алғашқы дәлелдер 600-650 немесе 600-630 жылдар аралығында болғандығын көрсетеді. Саттон-Худегідей «стандарт» деп танылған, бірақ басқа типтегі зат бар, және ерте ортағасырлық қолжазбаларда патша портреттерінде жиі кездесетін бүгілетін орындық бар («курульдік орындық» сияқты), бұл Англияда бірегей табылған және, мүмкін, импортталған. Лираның дизайны топырақтан қалған іздер мен металл бөліктерінен қайта құрылды. Оның кем дегенде бір рет жөнделгеніне дәлел бар. Оның көшірмесі тис ағашынан жасалған және Саутхендтегі Сент-Мария шіркеуінде король Сэберхт үшін көне ағылшын және ағылшын тілдерінде орындалған жерлеу әніне сүйемелдеу үшін ойнатылды. Соңғы зерттеулердің қосымша мәліметтері MOLA веб-сайтында жарияланды. Дегенмен, қабірде жатқан адамның басқа да бай және ықпалды тұлға болуы мүмкін, оның кім екені белгісіз. Осы уақытқа дейін ол бай қабір заттарына байланысты «Блинг патшасы» деген лақап атын алды.

Қазбадан кейінгі оқиғалар

2004 жылы Корольдің қабірін қайта бағыштау рәсімін Челмсфорд епископы Джон Гладвин өткізді, сондай-ақ аймақта 5000-нан астам адам қатысқан үлкен мерекелік шара ұйымдастырылды. Рәсім «Ашық Приттлвелл» атты шара аясында, 85 жергілікті шіркеу мен ерікті ұйымдардың қолдауымен Приттлвелл аббаттығында өтті. Шараның демеушісі – жергілікті депутат сэр Тедди Тейлор, ал ұйымдастыру комитетінің төрағасы – Джонатан Улмер. Приттлвелл қабірінің табылуы мен археологиялық қазба жұмыстары аяқталғаннан кейін, жергілікті наразылар Саутхенд қалалық кеңесінен A1159 тас жолын кеңейту жоспарын тоқтатуды талап етті, себебі жоспарланған жол жерлеу орнынан өтуі керек еді. 2005 жылдың қыркүйегінен 2009 жылдың шілдесіне дейін бұл жерде «Кэмп Блинг» деп белгілі болған жол наразылық лагері орналасты. 2009 жылы Саутхенд қалалық кеңесі жақын маңдағы Куку бұрышында жол инфрақұрылымын жақсартудың балама жоспарын жариялады. Приттлвелл қабірі 2005 жылы Channel 4 телеарнасының «Time Team» археологиялық сериясының «King of Bling» атты арнайы эпизодында көрсетілді, бұл эпизод Приттлвеллге арналған еді. Археологиялық жұмыс 2006 жылғы Британдық археологиялық сыйлықтары аясында «Дамушы қаржыландырған археология» сыйлығының иегері атанды. Саутхенд қалалық кеңесі археологиялық жаңалықтарды қала шегінде сақтау үшін оларға үй табуға міндеттелді және артефакттарды көрсету үшін Саутхенд орталық мұражайында жаңа галерея ашылатынын хабарлады. Реставрациялық жұмыстар мен радиокөміртекпен мерзімдеу аяқталғаннан кейін, жаңа мұражай галереясы 2019 жылдың мамыр айында жұртшылыққа ашылды.

Ерте англосаксондық Приттлвелл

Принцтік жерлеуден басқа, Приттлвеллдегі англосаксондықтардың ертедегі қоныстануының басқа да археологиялық дәлелдері бар. 1923 жылы Приория Кресцентінде жүргізілген қазба жұмыстары VI немесе VII ғасырға жататын англосаксондық зиратты ашты, ол қазіргі Приория паркіне дейін созылған болуы мүмкін. Оңтүстікке қарай аз ғана қашықтықта орналасқан приход шіркеуі VII ғасырға жататын шіркеудің қалдықтарын сақтайды.