Кіріспе
Викинг күмісі Куердейл қазынасы – 8600-нан астам заттан тұратын қазына, оның ішінде күміс монеталар, ағылшын және каролинг әшекейлері, күміс сынықтары мен құймалар бар. Ол 1840 жылдың 15 мамырында Риббл өзенінің қисығының оңтүстік жағалауында, Ланкаширдегі Престон қаласына жақын Куэрдейл деген жерде табылған. Ричард Холлдың сөзіне сүйенсек, Куердейл қазынасы – бұл табылған ең ірі викинг күмісі қазыналарының бірі, ол Ұлыбритания мен Ирландиядағы ең жақын бәсекелесінен төрт есе үлкен. Салмағы және заттар саны бойынша ол Швециядағы Готландтан табылған "Шпиллингс" қазынасынан кейін екінші орында тұрады. Қазынадағы монеталар үш көзден алынған, олардың арақатынасы 5:1:1. Ең үлкен үлесі Шығыс Англияның викинг мемлекеттеріне тиесілі; қалған екі үлесі Альфредтің Уэссекс патшалығы мен шетелдік көздерден алынған монеталарды қамтиды, олардың ішінде Византия, Скандинавия, Ислам, Папалық, Солтүстік Италия және Каролинг монеталары бар, соңғыларының көп бөлігі, мүмкін, 898 жылғы викинг шабуылы кезінде Аквитаниядан алынған, деп Ричард Холл болжайды.
The Cuerdale Hoard is a hoard of more than 8,600 items, including silver coins, English and Carolingian jewellery, hacksilver and ingots. It was discovered on 15 May 1840 on the southern bank of a bend of the River Ribble, in an area called Cuerdale near Preston, Lancashire, England. The Cuerdale Hoard is one of the largest Viking silver hoards ever found, four times larger than its nearest rival in Britain or Ireland, according to Richard Hall. In weight and number of pieces, it is second only to the Spillings Hoard found on Gotland, Sweden. The coins in the hoard are from three sources, represented in the proportions 5:1:1. Viking kingdoms of eastern England are represented in the largest portion; the other two portions are of Alfred's Kingdom of Wessex and of coins from foreign sources, which include Byzantine, Scandinavian, Islamic, Papal, North Italian and Carolingian mintings, many of the last from Aquitaine perhaps, Richard Hall suggests, acquired there in the Viking raids of 898.
Ашылу
Бұл қазынаны өзеннің жағалауын жөндеумен айналысқан жұмысшылар тобы тапқан. Ол қорғасыннан жасалған қорапта болған, ол қазынаның кішкентай қаптарға немесе бумаларға бөлінгенін көрсетеді. Табылғаннан кейін жер иесінің күзетшілері оны дереу алып, жұмысшылар әрқайсысы бір монетаны алып қалғанмен, қазынаны толығымен сақтап қалды. Қалған бөлігі қазына деп жарияланып, Ланкастер герцогы ретінде Виктория патшайымға тапсырылды. Герцог оны Лондондағы Британ мұражайына жіберді, онда қазынаның көп бөлігі бүгінге дейін сақтаулы. Оксфордтағы Эшмолеан мұражайы қазынадан таңдап алынған 60-қа жуық затты сақтап, көрмеге қойған. Солтүстік Франциядағы Квентовик қаласында (болжам бойынша, қазіргі Этапль қаласының жанында) соғылған бірнеше монета Болон-сюр-Мер қалалық мұражайында сақталады.
Шығу тегі
Бұл монеталар 903-910 жылдар аралығында, яғни 902 жылы викингтер Дублиннен қуылғаннан кейін жерленген деп саналады. Осы кезде Риббл аңғары Ирландия теңізі мен Йорк арасындағы маңызды викингтер жолы болған. Жаңа соғылған көптеген норвегиялық монеталардың және көптеген ирландтық-норвегиялық алтын-көмістердің болуы сарапшыларды осы қазынаның Ирландиядан қуылған викингтерге тиесілі соғыс қоры болуы мүмкін деген ойға жетеледі, олар Риббл теңізі арқылы Дублинні қайта басып алуды жоспарлаған. Бірақ оның иесі және мақсаты туралы көптеген басқа теориялар да бар. 1966 жылы нумизмат М. Банкс бұл қазынаны тіпті викингтер жерлемеген, бірақ ол викингтердің қазынасы болған немесе оның көп бөлігі солай болған деседі. Банкс Кьюердейл қазынасы дінге сенбейтін викингтер басып алған Данелау аймақтарында қуғын-сүргінге ұшыраған ағылшын шіркеулеріне жасалған сыйлық болуы мүмкін деп болжады. Банкс атап көрсеткендей, монеталардың көпшілігі арнадан өте соғылғандықтан, олар франк христиандарының ағылшын бауырларына жасаған қайырымдылығы болуы мүмкін. Кьюердейл қазынасын көптеген жұмбақтар қоршап тұр. Куердейл залының орнында археологиялық зерттеулер әлі жүргізілмеген. Мұндай зерттеу қазынаның неге сол жерге жерленгенін анықтауға көмектесер еді. Ескі залдың, жолдардың және далалардың оңтүстікке қарай бағытталуы Куердейл залының қазіргі орнына жақын жерде броды немесе көпір болғандығын көрсетеді. Де Кьюэрдейл отбасының ұрпағы Роб Кьюэрдейл қазынаны Сэр Томас де Молинье жерлеген деген басқаша теорияны ұсынды, ол Куердейл залын басып алып, Ирландия дворяндарының көмегімен бірнеше мыңдық армия жинап, Ричард II-ні қолдаған. Қазына Ричард II-нің бұйрығымен Ирландияның белгісіз бір жерінен әкелініп, Кьюердейлге жерленгенде бірнеше ғасыр бұрын болған болуы мүмкін. Басқа теориялар бойынша, күміс жақын жердегі құю шеберханасына арналған. Қалдықтары сақталған бекіністер мен орлар бір кезде Куердейл залының қазіргі орнында үлкен ғимарат болғандығын көрсетеді.
Фольклорлық
Бұл қазынаның бар екені оның соңынан қайта табылуына дейін көп бұрыннан белгілі болған болуы мүмкін. Жергілікті Престон дәстүрінде Уолтон-ле-Дейлдегі Риббл өзенінің оңтүстік жағасында тұрып, Рибчестерге қарай қараса, Англиядағы ең бай қазынаны көруге болатыны айтылған. Рибчестер дулығасы 1796 жылы римдік қазынаның бір бөлігі ретінде табылған.
Контексті
Викингтердің Престон қаласындағы іздерін бүгін көптеген жер-атаулар арқылы көруге болады. Кьюрдейл қазынасы – Престон аймағындағы бай археологиялық мұраның бір мысалы. Онда тарихқа дейінгі дәуірге және маңызды Рим тарихына қатысты дәлелдер бар. Бұл қазына 2003 жылы BBC телеарнасы көрсеткен «Біздің ең бағалы он қазынамыз» атты деректі фильмінде Британ мұражайының сарапшылары таңдаған британдық археологиялық жаңалықтар тізімінде 9-шы орынға ие болды, осы деректі фильмді Адам Харт-Дэвис жүргізген.