Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Торнедалиялықтар – Торне аңғары аймағына және одан батысқа қарай қазіргі Швецияның солтүстігіне қоныстанған финдердің ұрпақтары. Торнедалиялықтар Швецияда мойындалған ұлттық азшылық тобы болып табылады.
National minority group of Sweden
The Tornedalians are descendants of Finns who, at some point, settled in the areas of today's northern Sweden near the Torne Valley district and west from there. Tornedalians are a recognized national minority in Sweden.
Тарих
Торнедалиялықтар қазіргі Финляндияның батыс және шығысынан келген фин шаруаларының ұрпақтары. Орта ғасырларда Ботния шығанағының солтүстік жағында және жақын маңдағы өзен аңғарлары бойында (Каликс өзені, Торне өзені және Кемийоки өзені) қоныстар пайда болды. Фредрикшамн келісімінен кейін Торне өзенінің батыс жағындағы фин тілінде сөйлейтін қауымдар Финляндияның Ұлы Герцогтігіне айналған халықтың қалған бөлігінен бөлінді, бұл ұзақ мерзімді перспективада тілдің айырмашылығына да себеп болды. Торнедальдықтар "расалық биология" және шведтендіру саясаты деп аталатын кең ауқымды шаралардың нысаны болды. 1900 жылдардың басында Герман Лундборг және Мемлекеттік нәсілдік биология институтынан басқалар Торнедалиялықтардың бас сүйегін өлшеді, ал Лундборг 1913 жылы алғашқы өлшеулерді жүргізді. Сонымен қатар, елдің кейбір аймақтарында, соның ішінде Торне аңғарында мектептерде фин тілінде сөйлеуге тыйым салынды. 2000 жылы жаңа заң күшіне енді, ол торнедальдарды ресми ұлттық азшылық ретінде, ал меенкили тілін ресми азшылық тілі ретінде таниды. Халыққа қатысты тарихи кемсітушілік туралы ақиқатты анықтау және татуласу комиссиясы 2020 жылы құрылды және 2023 жылдың 15 мамырында соңғы есебін жариялады. Ол драма, сценарий, ән және опера жазған. Ол жазбаларында үш тілді қолданады. Торнедалиялық автор Микаэль Ниемидің "Populärmusik från Vittula" (2000) романы Швецияда да, Финляндияда да кең танымал болды. Роман Торнедалияның Пажала қалашығындағы күнделікті өмірдің жарқын оқиғаларынан тұрады. Роман бірнеше сахналық қойылымдарға және 2004 жылы түсірілген фильмге бейімделді.
Tornedalians descend from Finnish peasants who arrived from today's western and eastern Finland. Settlements began during the Middle Ages around the northern end of the Gulf of Bothnia and along the river valleys nearby (Kalix River, Torne river and Kemijoki River). Following the Treaty of Fredrikshamn the Finnish speaking communities on the west side of the Torne river were separated from the rest of the population in what became the Grand Duchy of Finland, in the long term also causing a divergence of language. Tornedalians were the targets of extensive so called "racial biology" and swedification policies. In the early to mid 1900s, Herman Lundborg and others from the State Institute for Racial Biology performed skull measurements on Tornedalians, with Lundborg performing the first measurements in 1913. At the same time, speaking Finnish in schools was banned in parts of the country, including the Torne Valley. In 2000, a new law went into effect recognising the Tornedalians as an official national minority and Meänkieli as an official minority language. A truth and reconciliation commission on historical discrimination against the population was appointed in 2020, and made its final report on 15 May 2023. He has written dramas, screenplays, songs and opera. He is trilingual in his writing. The novel Populärmusik från Vittula (Popular Music from Vittula) (2000) by the Tornedalian author Mikael Niemi became very popular both in Sweden and in Finland. It is composed of colourful stories of everyday life in the Tornedalian town of Pajala. The novel has been adapted for several stage productions, and as a film in 2004.
Ту
Ту сары, ақ және көк түстерден тұратын көлденең жолақты мата.
The flag is a horizontal tricolour of yellow, white and blue.