Кіріспе

Шалимар бақшасы (Пенджаби, ) – Пәкістанның Лахор қаласында, Пенджаб провинциясында орналасқан Моғол бақша кешені. Бұл бақтар Моғол империясының өнер және эстетикалық жағынан гүлденген кезеңінен бастау алады және қазір Пакистанның ең танымал туристік орындарының бірі болып табылады. Шалимар бақшасы – адамдар мен табиғаттың барлық элементтері арасындағы үйлесімді байланысты бейнелейтін, жер бетіндегі жұмаққа ұқсас парсы бағы ретінде жоспарланған және 1642 жылы аяқталған. 1981 жылы Шалимар бақшасы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, өйткені ол Моғол бақша дизайнының дамуының шыңына жеткенін көрсетеді. "Түркі тіліндегі сөздің мағынасын түсіндіруге тырысқан сарай кеңесшілерінің сөздері Ранжит Сингхке әсер етпеді, ол баққа өз атын қойып, оны “Шахла Бағ” (شهلا باغ) деп атады, мұндағы “Шахла” парсы тілінде қара-сұр көздері мен қызыл түстес сүйікті деген мағынаны білдіреді, ал “Бағ” – бақша дегенді білдіреді."

Орналасқан жері

Шалимар бақшасы Лахордың қабырғалы қаласындағы Дели қақпасының шығысында, Гранд-Транк жолының жанында орналасқан. Бағбанпураның жанында, Лахорда.

Өмірбаян

Лахордағы Шалимар бақтарын Моғол әулеті негізінен қонақтарды қабылдау және көңіл көтеру үшін салған. Кашмирдегі бақтар табиғи еңістерге сүйенгенімен, Лахордағы су жүйесі жасанды шаршылар мен террасаларды құру үшін кең ауқымды инженерлік жұмыстарды талап етті. Шалимар бақтарының жері бастапқыда Бағбанпурадағы Араин Миан әулетіне тиесілі болған. Араин Миан әулетінің басшысы Миан Мұхаммед Юсуф бақтар салынуы үшін Исақ Пура жерін император Шахжаханға өткізді. Қарсылығында Шахжахан Араин Миан әулетіне Шалимар бақтарын басқару құқығын берді, және бақтар 350 жылдан астам уақыт бойы олардың қамқорлығында болды.

Тарих

Бақтардың құрылысы 1641 жылдың 12 маусымында басталды және аяқталуына 18 ай уақыт кетті. Ал бақтардың қымбат ағатынан жасалған қақпасы Лехна Сингх Маджития тарапынан жойылды және сатылды. 1806 жылы Махаража Ранжит Сингх Шалимар бақтарын жөндеуге бұйрық берді. Бақтар 1962 жылы генерал Аюб Хан тарапынан мемлекеттік меншікке алынды, себебі жетекші Арайн Миан отбасының мүшелері Пәкістандағы әскери үкімшілікті орнатуына қарсылық көрсеткен болатын. Жыл сайынғы Мела Чираган фестивалі 1958 жылы генерал Аюб Хан тыйым салғанға дейін бақтарда өтетін.

Құрылымы мен орналасуы

Моғол бақтары 14-16 ғасырларда Орталық Азия мен Иранда салынған Тимурид бақтарының негізінде құрылған. Күрделі өрнектермен әшекейленген биік кірпіш қабырға, жер бетіндегі утопияның шағын нұсқасы – Шарбағ жұмақ бағын жасау үшін аумақты қоршап тұрады. Бұл Лахордың қайнар жаздарындағы ыстықтан құтылуға мүмкіндік береді, кейде температура өте жоғарылайды. Су бұлақтарының таралуы төмендегідей:

Жоғарғы деңгейдегі террасада 105 бұлақ бар. Ортаңғы деңгейдегі террасада 152 бұлақ бар. Төменгі деңгейдегі террасада 153 бұлақ бар. Барлығы 410 бұлақтан тұрады. Бақта, үлкен мәрмәр сарқырамасы мен Саван Бхадунды қоса алғанда, 5 су сарқырамасы бар.

Қорғау

1981 жылы Шалимар бақтары Лахор бекінісімен бірге 1972 жылғы әлемдік мәдени және табиғи мұраны қорғау жөніндегі ЮНЕСКО конвенциясы бойынша ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне қосылды.