Кіріспе

Ішкі жанатын қозғалтқыштан шығатын қалдық жылуды кетіру үшін ауа немесе сұйықтық қолданылатын жүйе. Ішкі жанатын қозғалтқышты салқындату үшін ауа немесе сұйықтық пайдаланылады. Шағын немесе арнайы мақсаттағы қозғалтқыштар үшін ауаны пайдалану арқылы салқындату жеңіл және салыстырмалы түрде қарапайым жүйе болып табылады. Су кемелері қозғалтқыштарын салқындату үшін айналадағы ортадан тікелей суды пайдалана алады. Ұшақтар мен құрлықтағы көліктердегі сумен салқындатылатын қозғалтқыштарда қалдық жылу, қозғалтқыш арқылы сорылатын судың жабық айналымы арқылы радиаторға беріліп, айналадағы атмосфераға таратылады. Судың ауаға қарағанда жылу сыйымдылығы жоғары болғандықтан, ол қозғалтқыштан жылуды жылдамрақ кетіруге мүмкіндік береді, бірақ радиатор мен сорғы жүйесі салмақты, күрделілікті және құндылықты арттырады. Жоғары қуатты қозғалтқыштар көбірек қалдық жылуды бөліп шығарады, бірақ олар көбірек салмақты жылжыта алады, сондықтан олар көбінесе сумен салқындатылады. Радиалды қозғалтқыштар ауаның әрбір цилиндрдің айналасын тікелей ағып өтуіне мүмкіндік береді, бұл оларды тік, жалпақ және V тәрізді қозғалтқыштарға қарағанда ауамен салқындатуда артықшылыққа ие етеді. Роторлық қозғалтқыштардың құрылымы ұқсас, бірақ цилиндрлер де үздіксіз айналады, көлік тұрғанда да ауа ағынын қамтамасыз етеді. Ұшақтардың конструкциясы көбінесе жеңіл салмаққа және ауамен салқындату жүйелеріне басымдық береді. Роторлық қозғалтқыштар Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін ұшақтарда танымал болды, бірақ олар тұрақсыздық және тиімділік мәселелеріне тап болды. Радиалды қозғалтқыштар Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін кеңінен қолданылды, содан кейін оларды газ турбиналық қозғалтқыштар ауыстырды. Қазіргі заманғы поршенді ұшақтардың ішкі жанатын қозғалтқыштары көбінесе ауамен салқындатылады. Қазіргі заманғы автомобильдер көбінесе салмақтан гөрі қуатқа басымдық береді және әдетте сумен салқындатылатын қозғалтқыштармен жабдықталған. Қазіргі заманғы мотоциклдер автомобильдерге қарағанда жеңіл, сондықтан екі типті салқындату жүйесі де қолданылады. Кейбір спорттық мотоциклдер ауа және маймен бірге салқындатылады (май поршень басының астына шашыратылады).

Шолу

Жылу қозғалтқыштары жылу ағынынан энергия алып, осы арқылы механикалық қуатты өндіреді, дәл сияқты су доңғалағы бір биіктіктен төмен құлайтын масса ағынынан механикалық қуат алады. Қозғалтқыштар тиімді болмайды, сондықтан қозғалтқышқа кіретін жылу энергиясы, механикалық қуат ретінде шығарылатын энергиядан артық болады; ал айырмашылығы – пайдасыз жылу, оны сыртқа шығару қажет. Ішкі жану қозғалтқыштары пайдасыз жылуды салқын кіріс ауасы, ыстық эгзостык газдар және арнайы қозғалтқыш салқындату жүйесі арқылы шығарады. Жоғары тиімділікке ие қозғалтқыштарда энергияның көбірек бөлігі механикалық қозғалысқа айналады, ал пайдасыз жылу аз болады. Кейбір пайдасыз жылудың болуы қажет: ол жылуды қозғалтқыш арқылы өткізеді, су доңғалағы сияқты, егер қалдық суда оны алып кетуге және жаңа суға орын ашуға жеткілікті шығу жылдамдығы (энергия) болса ғана жұмыс істей алады. Осылайша, барлық жылу қозғалтқыштары жұмыс істеу үшін салқындатуды қажет етеді. Салқындату сондай-ақ қажет, себебі жоғары температуралар қозғалтқыш материалдары мен майлау материалдарына зиян келтіреді, және ыстық климатта бұл мәселе одан да өзекті болады. Ішкі жану қозғалтқыштары отынды қозғалтқыш материалдарының балқу температурасынан жоғары температурада жағайды, тіпті майлау материалдарын тұтандыруға жеткілікті ыстыққа дейін. Қозғалтқышты салқындату энергияны жеткілікті жылдамдықпен алып тастайды, температураны төмен ұстап, қозғалтқыштың жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Кейбір жоғары тиімділікке ие қозғалтқыштар арнайы салқындатусыз, тек жылу жоғалту арқылы жұмыс істейді, мұндай конструкция адиабатикалық деп аталады. Мұндай қозғалтқыштар жоғары тиімділікке қол жеткізе алады, бірақ қуаттылығы, жұмыс циклы, қозғалтқыштың салмағы, сенімділігі және шығарындыларына кедергі келтіреді.

Негізгі қағидалар

Ішкі жану қозғалтқыштарының көпшілігі ауамен (газ тәрізді сұйықтық) немесе ауамен салқындатылған жылу алмастырғыш (радиатор) арқылы айналатын сұйық салқындатқышпен салқындатылады. Теңіз және кейбір стационарлық қозғалтқыштарда қолайлы температурадағы судың көп көлеміне қол жеткізіледі. Суды тікелей қозғалтқышты салқындату үшін пайдалануға болады, бірақ көбінесе оның құрамында тұнбалар болады, олар салқындатқыш өткелдерін бітеуі мүмкін, немесе химиялық заттар, мысалы, тұз, қозғалтқышқа химиялық зақым келтіруі мүмкін. Сондықтан, қозғалтқыш салқындатқышы су көлемімен салқындатылатын жылу алмастырғыш арқылы айналады. Сұйықпен салқындатылатын қозғалтқыштардың көпшілігі су мен антифриз және тотқа қарсы заттар сияқты химиялық заттардың қоспасын пайдаланады. Антифриз қоспасы "қозғалтқыш салқындатқышы" деп аталады. Кейбір антифриздер суды мүлдем қолданбайды, оның орнына пропиленгликоль немесе пропиленгликоль мен этиленгликольдің қоспасы сияқты басқа қасиеттері бар сұйықтықты пайдаланады. Көптеген ауамен салқындатылатын қозғалтқыштарда маңызды қозғалтқыш бөліктері мен майдың өзінің қалыпты температурасын сақтау үшін сұйық маймен салқындату қолданылады. Сұйықпен салқындатылатын қозғалтқыштардың көпшілігі ауамен салқындатуды да пайдаланады, ауаның сору кезінде жану камерасын салқындатады. Ванкель қозғалтқышында бұл жағдайдан өзгешелік бар, онда жану камерасының кейбір бөліктері сору арқылы салқындатылмайды, сондықтан қалыпты жұмыс істеу үшін қосымша күш-жігер қажет. Салқындату жүйесіне көптеген талаптар қойылады. Бір маңызды талап – бүкіл қозғалтқышты тиімді қызмет ету, өйткені бір бөлігі ғана қызып кетсе, бүкіл қозғалтқыш бұзылады. Сондықтан салқындату жүйесінің барлық бөліктерді тиісті төмен температурада ұстауы өте маңызды. Сұйықпен салқындатылатын қозғалтқыштар қозғалтқыш блогы арқылы өтетін өткелдердің мөлшерін өзгерте алады, сонда салқындатқыш ағыны әр аймақтың қажеттіліктеріне сәйкес келеді. Жоғары температуралы жерлер (жану камерасының айналасындағы тар аралдар) немесе жоғары жылу ағыны (эскек портының айналасында) көп мөлшерде салқындатуды қажет етуі мүмкін. Бұл ауамен салқындату арқылы болдырмау қиын болатын ыстық нүктелердің пайда болуын азайтады. Ауамен салқындатылатын қозғалтқыштар сол аймақтағы салқындатқыш қабыршақтарын тығыз орналастыру арқылы салқындату қабілетін өзгерте алады, бірақ бұл олардың өндірісін қиындатып, қымбатқа соғуы мүмкін. Тек қозғалтқыштың блогы және бас бөлігі сияқты тұрақты бөліктері ғана негізгі салқындатқыш жүйесімен тікелей салқындатылады. Поршень сияқты қозғалатын бөліктер, сондай-ақ коленвал және жалғау тағандары, майлау майына салқындатқыш ретінде немесе блокқа шектеулі мөлшерде жылу өткізгіштік арқылы сүйенуі керек. Жоғары өнімділіктегі қозғалтқыштарда майлау үшін қажетті мөлшерден артық қосымша май болады, ол қосымша салқындату үшін поршеньнің түбіне шашыратылады. Ауамен салқындатылатын мотоциклдер цилиндр барабандарын ауамен салқындатумен қатар маймен салқындатуға көптеген жағдайларда сүйенеді. Сұйықпен салқындатылатын қозғалтқыштарда әдетте айналымдық сорғы болады. Алғашқы қозғалтқыштар тек термосифондық салқындауға негізделген, онда ыстық салқындатқыш қозғалтқыш блогының жоғарғы жағынан шығып, радиаторға өтіп, онда салқындатылып, қозғалтқыштың төменгі жағына қайта оралады. Айналым тек конвекция арқылы жүзеге асырылды. Басқа талаптар: құн, салмақ, сенімділік және салқындату жүйесінің беріктігі. Жылу өткізгіштігі материалдар арасындағы температура айырмашылығына пропорционалды. Егер қозғалтқыш металлы 250 °C және ауа 20 °C болса, онда салқындату үшін 230 °C температура айырмасы болады. Ауамен салқындатылатын қозғалтқыш осы айырмашылықтың бәрін пайдаланады. Керісінше, сұйықпен салқындатылатын қозғалтқыш қозғалтқыштан сұйықтыққа жылуды шығарып, сұйықтықты 135 °C-қа дейін қыздырады (судың стандартты қайнау температурасы 100 °C-тан асып кетуі мүмкін, өйткені салқындату жүйесі қысымға ие және антифриз қоспасын қолданады), содан кейін 20 °C ауамен салқындатылады. Сұйықпен салқындатылатын қозғалтқыш әр қадамда температураның жартысы әртүрлі болады, сондықтан бастапқыда салқындату ауданы екі есе қажет болады. Алайда, салқындатқыштың қасиеттері (су, май немесе ауа) де салқындатуға әсер етеді. Су мен майды салқындатқыш ретінде салыстыратын мысал ретінде, бір грамм май температураның бірдей өсуі үшін судың 55%-ына жуық жылуды сіңіре алады (бұл нақты жылу сыйымдылығы деп аталады). Майдың тығыздығы судың 90%-ына жуық, сондықтан майдың белгілі бір көлемі судың сол көлеміне қарағанда энергияның шамамен 50%-ын ғана сіңіре алады. Судың жылу өткізгіштігі майдан шамамен төрт есе жоғары, бұл жылу беруге көмектеседі. Майдың тұтқырлығы судан он есе жоғары болуы мүмкін, бұл салқындату үшін майды соруға қажетті энергияны арттырады және қозғалтқыштың жалпы қуатын азайтады. Ауа мен суды салыстырғанда, ауа грам және көлем бойынша төмен жылу сыйымдылығына (4000) және оннан кем өткізгіштікке ие, бірақ сонымен қатар тұтқырлығы да төмен (шамамен 200 есе төмен: ауа үшін 17,4 × 10−6 Па·с, су үшін 8,94 × 10−4 Па·с). Екі абзас бұрынғы есептеуді жалғастыра отырып, ауамен салқындату үшін он есе үлкен беттік аудан, демек қабыршақтар және ауа ағыны 2000 есе жылдам болуы керек, сондықтан қайта айналымды ауа желдеткішіне қайта айналымды су сорғысынан он есе көп қуат қажет. Цилиндрден ауамен салқындату үшін үлкен беттік ауданға жылуды беруге қатысты қиындықтар туындауы мүмкін, оның ішінде жақсы жылу алмасу үшін қажетті пішіндерді жасаудағы қиындықтар және ауаның еркін ағыны үшін қажетті кеңістік. Су қозғалтқышты салқындату үшін қажетті температурада қайнайды. Бұл энергияны аз температураның өсуімен көп мөлшерде сіңіретін (бұл буланудың жолтық сыйымдылығы деп аталады) артықшылықты ұсынады, бұл нәрселерді салқындатуға, әсіресе бірнеше ыстық нысандар арқылы салқындатқыш ағынын өткізуге және біркелкі температураға қол жеткізуге пайдалы. Керісінше, бірнеше ыстық нысандар арқылы ауа өткізгенде ауа әр қадамда жылынады, сондықтан біріншісі тым салқындатылып, соңғысы жеткіліксіз салқындатылуы мүмкін. Алайда, су қайнағаннан кейін оқшаулағышқа айналады, бұл бу көпіршіктері пайда болғанда салқындатудың кенеттен жоғалуына әкеледі. Бу салқындатқышпен араласқанда суға қайта оралуы мүмкін, сондықтан қозғалтқыш температурасының индикаторы қалыпты температураны көрсетуі мүмкін, тіпті жергілікті температуралар зақым келтіруге жеткілікті болса да. Қозғалтқышқа әртүрлі температуралар қажет. Компрессорды қоса алғандағы сору, сору трубалары және сору клапандары мүмкіндігінше салқындатылуы керек. Мәжбүрлі салқындату ауасы бар кері ағынды жылу алмастырғыш жақсы жұмыс жасайды. Цилиндр қабырғалары қысым алдында ауаны қыздырмауы керек, бірақ сонымен қатар жану кезінде газды салқындатпауы керек. 90 °C қабырға температурасы компромисс болып табылады. Майдың тұтқырлығы осы температураға қарай бапталады. Эскек және турбокомпрессордың турбинасын салқындату турбинаға қол жетімді қуат мөлшерін азайтады, сондықтан эскек жүйесі қозғалтқыш пен турбокомпрессор арасында эскек газдарының мүмкіндігінше ыстық болуын сақтау үшін оқшауланған. Салқындату ауасының температурасы мұздан төменнен 50 °C-қа дейін өзгеруі мүмкін. Бұдан әрі, ұзақ қашықтықтағы кемелерде немесе пойыз қызметіндегі қозғалтқыштар тұрақты жүктемеде жұмыс істейтін болса, жол көліктері көбінесе кең ауқымда және жылдам өзгеріп отыратын жүктемені көреді. Сондықтан салқындату жүйесі қозғалтқыш тым ыстық немесе тым салқын болмауы үшін салқындатуды өзгерте алады. Салқындату жүйесін реттеуге ауа ағынындағы реттелетін жалюзилер (кейде "жалюзилер" деп аталады және әдетте пневматикалық "жалюзистат" арқылы басқарылады), қозғалтқыштан тәуелсіз жұмыс істейтін желдеткіш, мысалы, электр желдеткіші немесе реттелетін муфтасы бар желдеткіш және термостаттық клапан немесе салқындатқыш ағынын тым салқын болғанда тоқтата алатын термостат кіреді. Бұған қоса, қозғалтқыш, салқындатқыш және жылу алмастырғыш температураның өсуін қысқа спринттерде тегістететін белгілі бір жылу сыйымдылығына ие. Кейбір қозғалтқыш басқару жүйелері қозғалтқышты өшіреді немесе оны жартылай газға дейін шектейді, егер ол қызып кетсе. Қазіргі заманғы электрондық қозғалтқыш басқару жүйелері температураның өсуін күту үшін газ педаліне сүйене отырып салқындатуды реттейді және шектеулі салқындатуды өтеу үшін қозғалтқыш қуатын шектейді. Соңында, салқындату жүйесін жобалауда басқа да мәселелер маңызды болуы мүмкін. Мысалы, ауа салыстырмалы түрде нашар салқындатқыш, бірақ ауамен салқындату жүйелері қарапайым және бұзу жиілігі әдетте бұзу нүктелерінің санының квадратына пропорционалды.

Жалпылау қиындықтары

Ауамен және сұйықпен салқындатылған қозғалтқыштар туралы жалпылама тұжырым жасау қиын. Ауамен салқындатылған дизельдік қозғалтқыштар тіпті ең қатты ыстықта да сенімділігі үшін таңдалады, себебі ауамен салқындату, сумен салқындату жүйелеріне қарағанда, қыс мезгілінің суығы мен жаздың күшті ыстығындағы температураның шектен тыс өзгеруімен күресуде қарапайым және тиімді болады. Олар көбінесе қозғалтқыштың бірнеше ай бойы ешкім бақыламастан жұмыс істейтін жағдайларда қолданылады. Сонымен қатар, әрбір сатыдағы температура айырмашылығын барынша арттыру үшін жылу алмасу сатыларының санын азайту қажет. Алайда, Detroit Diesel екі тактілі қозғалтқыштары сумен салқындатылған майды пайдаланады, ал су өз кезегінде ауамен салқындатылады. Көптеген сұйықпен салқындатылған қозғалтқыштарда қолданылатын салқындатқышты мерзімді түрде жаңарту қажет, және ол қалыпты температурада қатып, кеңейгенде қозғалтқышқа зақым келтіруі мүмкін. Ауамен салқындатылған қозғалтқыштарға салқындатқыш күтім қажет емес, сондай-ақ мұздаудан зақымдануы да сирек, бұл ауамен салқындатылған қозғалтқыштардың екі жиі айтылатын артықшылығы. Дегенмен, пропиленгликоль негізіндегі салқындатқыш -55°C дейін сұйық күйде қалады, көптеген қозғалтқыштардың жұмыс істейтін температурасынан төмен; кристалдану кезінде сәл қысқарады, осылайша зақымданудың алдын алады; және 10,000 сағаттан астам қызмет ету мерзіміне ие, бұл көптеген қозғалтқыштардың өмір сүру ұзақтығымен шамалас. Әдетте, ауамен салқындатылған қозғалтқыштарда төмен шығарындыларға немесе төмен шу деңгейіне қол жеткізу қиын, осы екі фактор көптеген жол көліктерінің сұйықпен салқындатылған қозғалтқыштарды пайдалануына себеп болады. Сонымен қатар, үлкен ауамен салқындатылған қозғалтқыштарды жасау қиын, сондықтан ауамен салқындатылған барлық қозғалтқыштардың қуаты 500 кВт (670 а.к.) төмен, ал үлкен сұйықпен салқындатылған қозғалтқыштар 80 МВт (107000 а.к.) асып кетеді (Wärtsilä Sulzer RTA96 C 14 цилиндрлі дизель).

Ауамен салқындату

Тура ауамен салқындатылған (аралық сұйықтықсыз) автомобильдер мен жүк көліктері ұзақ жылдар бойы, бастапқы кезеңнен бастап, шағын және көбінесе байқалмайтын техникалық өзгеріспен аяқталды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сумен салқындатылатын автомобильдер мен жүк көліктері тау жолдарына көтерілгенде жиі қызып, қайнаған судың ағындары шығатын. Бұл жағдай қалыпты саналды және сол кезде таулық жолдардың көпшілігінде қозғалтқыштары қызып кеткен көліктерді жөндеу үшін шеберханалар болды. ACS (Auto Club Suisse) Састен асуында сол дәуірге қатысты тарихи ескерткіштерді сақтап тұр, онда екі радиаторды толтыру станциясы әлі де бар. Оларда металл тақтаға жазылған нұсқаулар және су құбысының жанында ілінген шар тәрізді түбі бар су құю ыдысы орналасқан. Шар тәрізді түбінің мақсаты – оны еденге қоймау, соның салдарынан үй шаруасында қолданусыз болуы, бірақ суретте көрсетілгендей, ол ұрланып кетті. Осы кезеңде Magirus Deutz сияқты еуропалық компаниялар ауамен салқындатылатын дизельді жүк көліктерін, Porsche ауамен салқындатылатын шаруашылық тракторларын жасады, ал Volkswagen ауамен салқындатылатын жеңіл автомобильдерімен танымал болды. АҚШ-та Franklin ауамен салқындатылатын қозғалтқыштарды өндірді. Көп жылдар бойы ауамен салқындату әскери қолдануда артықшылыққа ие болды, себебі сұйық салқындату жүйелері шрапнельден зақымдануға осал. Чехиядағы Tatra компаниясы үлкен көлемді ауамен салқындатылатын V8 қозғалтқыштарымен белгілі. Tatra инженері Юлиус Маккерле осы тақырыпта кітап жариялады. Ауамен салқындатылатын қозғалтқыштар өте суық және ыстық ауа райы температурасына жақсы бейімделген: сумен салқындатылатын қозғалтқыштар тоқтағанда, ал ауамен салқындатылатын қозғалтқыштар мұздаған жағдайда да жұмыс істей алады. Ауамен салқындатылатын қозғалтқыштар жоғары жұмыс температурасының арқасында термодинамикалық тұрғыдан тиімді болуы мүмкін. Әуемен салқындатылатын ұшақ қозғалтқыштарында кездесетін ең үлкен мәселе – "шок салқындату" деп аталатын құбылыс, яғни ұшақ көтерілгеннен кейін немесе бірқалыпты ұшу кезінде газ педалі толық ашық болса, қозғалтқышқа жүктеме түспегенде, ұшақ сүңгіп түсіп, жылу өндірісі төмендеп, ал қозғалтқышты салқындататын ауа ағыны күшейеді. Нәтижесінде, қозғалтқыштың әртүрлі бөліктерінің температурасы әртүрлі болғандықтан, катастрофалық істен шығу мүмкін, себебі әртүрлі жылулық кеңеюге байланысты. Мұндай жағдайларда қозғалтқыш тоқтауы мүмкін, ал қозғалтқыш өндіретін және салқындату арқылы таралатын жылу арасындағы кез келген күрт өзгеріс немесе тепе-теңдік бұзылуы қозғалтқыштың тозуын күшейтеді, бұл қозғалтқыштың бөліктеріндегі жылулық кеңеюдің айырмашылығынан туындайды. Сұйықпен салқындатылатын қозғалтқыштар тұрақты және біркелкі жұмыс температурасын сақтайды.

Сұйықпен салқындату

Қазіргі уақытта автомобильдердің және ірі IC қозғалтқыштардың көпшілігі сұйықпен салқындатылады. Сұйық салқындату теңіз көліктерінде де (кемелерде) қолданылады. Кемелер үшін, көбінесе салқындату үшін теңіз суы ғана қолданылады. Кейбір жағдайларда химиялық салқындатқыштар да қолданылады (жабық жүйелерде) немесе олар теңіз суымен араластырылып салқындату жүргізіледі.

Ауамен салқындатудан ауысу

Ауамен салқындатуды сұйық салқындатуға ауыстыру Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда АҚШ әскеріне сенімді көліктер қажет болды. Қозғалтқыштардың қайнауы мәселесі зерттелді, талқыланды және шешімі табылды. Бұрынғы радиаторлар мен қозғалтқыш блоктары дұрыс жобаланған және беріктік сынақтарынан өтті, бірақ олар насос білігіндегі графитпен майланған, "арқан" сияқты тығыздағыш (жыныс) бар су сорғыларын пайдаланды. Бұл тығыздағыш бу машиналарынан мұраланған, онда судың жоғалуы қалыпты жағдай, себебі бу машиналары көп мөлшерде су жұмсайды. Сорғы тығыздағышы негізінен сорғы жұмыс істеп тұрғанда және қозғалтқыш ыстық болғанда ағып шықты, сондықтан судың жоғалуы көзге түспей буға айналып, қозғалтқыш тоқтағанда және салқындағанда ең көп дегенде кішкентай тотық із қалдыратын, судың маңызды жоғалуын жасырып тұрды. Автомобиль радиаторларында (немесе жылу алмастырғыштарында) салқындатылған суды қозғалтқышқа жіберуге арналған шығыс бар, ал қозғалтқышта қыздырылған суды радиатордың үстіне жіберуге арналған шығыс бар. Су айналымына айналмалы сорғы көмектеседі, бірақ оның әсері шамалы, себебі оның қанатшасы өте кең ауқымдағы айналымдарда жұмыс істеуге мәжбүр, сондықтан сорғы ретінде тиімділігі төмен. Ағып тұратын сорғы салқындату суын сорғының радиатордың үстіне су қайтара алмайтын деңгейге дейін төмендетті, соның салдарынан су айналымы тоқтады және қозғалтқыштағы су қайнады. Дегенмен, судың жоғалуы қызып кетуге және қайнаудан одан әрі судың жоғалуына әкелді, сондықтан бастапқы судың жоғалуы жасырылды. Сорғыдағы мәселені анықтағаннан кейін, соғысқа арналған машиналар мен жүк көліктері (сол кезде азаматтық машиналар жасалмады) тығыздағышы ағып шықпайтын көміртегі тығыздағышты сорғыларымен жабдықталды, бұл енді судың ағып кетуіне және гейзерлерге себеп болмады. Осы аралықта, қайнаған қозғалтқыштардың естелігінде ауамен салқындату дамыды, тіпті қайнау енді жиі кездеспесе де. Ауамен салқындатылатын қозғалтқыштар бүкіл Еуропа бойынша танымал болды. Соғыстан кейін Volkswagen АҚШ-та өнімдерін қайнамайды деп жарнамалады, тіпті жаңа сумен салқындатылатын машиналар енді қайнамай қалса да, бірақ машиналар жақсы сатылды. Бірақ 1960 жылдары ауа сапасына назар аударылып, шығарындыларды реттеу туралы заңдар қабылданғанда, қорғасынды бензиннің орнына қорғасынсыз бензин қолданыла бастады және отын қоспалары жұмылды. Субару 1966 жылы ұсынған EA сериялы (жаппай) қозғалтқыштары үшін сұйық салқындатуды таңдады.

Аз жылуды лақтыратын қозғалтқыштар

Бірнеше онжылдықтар бойы жылу жоғалтуды азайту арқылы тиімділікті арттыру мақсатымен эксперименталды прототиптік ішкі жану поршеньді қозғалтқыштардың ерекше класы әзірленді. Бұл қозғалтқыштар адабатикалық кеңейуге жақындығы, аз жылу шығаруы немесе жоғары температуралы қозғалтқыштар деп әртүрлі аталады. Олар көбінесе керамикалық жылу оқшаулағыш қаптамасы бар жану камераларына ие дизельді қозғалтқыштар болып табылады. Кейбіреулері титан поршеньдерін және оның төмен жылу өткізгіштігі мен жеңіл салмағының арқасында басқа титан бөлшектерін пайдаланады. Кейбір конструкциялар салқындату жүйесін және оған байланысты қосымша шығындарды толығымен жоюға мүмкіндік береді. Күрделі температураға төтеп бере алатын майлау материалдарын жасау коммерциялық өндіріске үлкен тосқауыл болды.