Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей империясында туған композитор (1751–1825)
Russian Empire born composer (1751–1825)
Дмитрий Степанович Бортнянский (28 қазан 1751 – 10 қазан 1825 [ескі стиль бойынша 28 қыркүйек 1825]) – украиндық казақ тегінен шыққан Ресей империясының композиторы. Ол сонымен қатар Екатерина II сарайында қызмет еткен клавесинші және дирижер болды. Бортнянский Ресей мен Украинаның музыка тарихында маңызды тұлға, екі ел де оны өздерінің композиторы деп санайды. Палестринамен салыстырылатын Бортнянский бүгінде литургиялық шығармаларымен және хорлық концерттер жанрына мол үлес қосуымен танымал. Ол өз заманының Артемий Ведель мен Максим Березовскиймен бірге "Алтын үштігіне" кірді. Бортнянский Ресей империясында осыншалықты танымал болғандықтан, оның бейнесі 1862 жылы Новгород Кремліндегі Ресейдің мыңжылдық ескерткішінің қола мүсінінде бейнеленген. Ол түрлі музыкалық стильдерде шығармалар жазды, оның ішінде француз, итальян, латын, неміс және шіркеу славян тілдеріндегі хор композициялары бар.
Dmitry Stepanovich Bortniansky (28 October 1751 – 10 October 1825 [O. S. 28 September 1825]) was a Russian Imperial composer of Ukrainian Cossack origin. He was also a harpsichordist and conductor who served at the court of Catherine the Great. Bortniansky was critical to the musical history of both Russia and Ukraine, with both nations claiming him as their own. Bortniansky, who has been compared to Palestrina, is known today for his liturgical works and prolific contributions to the genre of choral concertos. He was one of the "Golden Three" of his era, alongside Artemy Vedel and Maxim Berezovsky. Bortniansky was so popular in the Russian Empire that his figure was represented in 1862 in the bronze monument of the Millennium of Russia in the Novgorod Kremlin. He composed in many different musical styles, including choral compositions in French, Italian, Latin, German, and Church Slavonic.
Студент
Дмитрий Бортнянский 1751 жылғы 28 қазанда Глухов қаласында, Ресей империясының (қазіргі Украина) казак гетмандығында дүниеге келген. Оның әкесі Стефан Скурат (немесе Шкурат) – Лемко русині, Польшаның Малопольск аймағындағы Бартне ауылынан діни босқын. Скурат Кирилл Разумовскийдің басшылығымен казак қызметін атқарды; ол 1755 жылы казак тізіліміне енгізілді. Дмитрийдің анасы казак тегінен шыққан. Оның бірінші күйеуінен кейінгі есімі Марина Дмитриевна Толстая болды, ол Глухов қаласында тұратын орыс жер иесі Толстойдың жесірі еді. Жеті жасында Дмитрийдің жергілікті шіркеу хорындағы өте қабілеті оған империя астанасына барып, Санкт-Петербургтегі Императорлық шіркеу хорында ән салу мүмкіндігін берді. Дмитрийдің жартылай інісі Иван Толстой да Императорлық шіркеу хорында ән шырқады. Дмитрий сол жерде Императорлық шіркеу хорының жетекшісі, итальяндық шебер Балдассаре Галуппиден музыка және композицияны оқыды. 1769 жылы Галуппи Италияға кеткенде, ол баласын өзімен бірге алып кетті. Италияда Бортнянский опералар жазуда үлкен жетістікке жетті: Венецияда «Креонте» (1776) және «Алкид» (1778), ал Моденада «Квинто Фабио» (1779). Ол сондай-ақ латын және неміс тілдерінде а капелла және оркестрлік сүйемелдеумен (соның ішінде екі дауыс пен оркестрге арналған «Ave Maria») киелі туындылар жазды.
Dmitry Bortniansky was born on 28 October 1751 in the city of Glukhov, Cossack Hetmanate, Russian Empire (in present day Ukraine). His father was Stefan Skurat (or Shkurat), a Lemko Rusyn Orthodox religious refugee from the village of Bartne in the Małopolska region of Poland. Skurat served as a Cossack under Kirill Razumovski; he was entered in the Cossack register in 1755. Dmitry's mother was of Cossack origin; her name after her first marriage was Marina Dmitrievna Tolstaya, as a widow of a Russian landlord Tolstoy, who lived in the city of Glukhov. At age seven, Dmitry's prodigious talent at the local church choir afforded him the opportunity to go to the capital of the empire and sing with the Imperial Chapel Choir in Saint Petersburg. Dmitry's half brother Ivan Tolstoy also sang with the Imperial Chapel Choir. There Dmitry studied music and composition under the director of the Imperial Chapel Choir, the Italian master Baldassare Galuppi. When Galuppi left for Italy in 1769, he took the boy with him. In Italy, Bortniansky gained considerable success composing operas: Creonte (1776) and Alcide (1778) in Venice, and Quinto Fabio (1779) at Modena. He also composed sacred works in Latin and German, both a cappella and with orchestral accompaniment (including an Ave Maria for two voices and orchestra).
Қожайыны
1779 жылы Бортнянский Санкт-Петербургтің императорлық капелласына оралды және шығармашылықпен гүлденді. Ол кем дегенде тағы төрт опера жазды (барлығы француз тілінде, Франц Герман Лафермиердің либреттоларымен): Le Faucon (1786), La fête du seigneur (1786), Don Carlos (1786) және Le fils rival ou La moderne Stratonice (1787). Бортнянский осы кезеңде көптеген аспаптық туындылар жазды, оның ішінде фортепиано сонаталары, арфасы бар фортепиано квинтеті және француз әндерінің циклі болды. Ол сондай-ақ Шығыс православие шіркеуі үшін литургиялық музыка жазды, ол Шығыс және Батыс Еуропаның қасиетті музыка стильдерін үйлестірді, Италияда оқыған полифониясын қолданды; кейбір туындылары Габриелилердің венециялық полихоралық әдісінен бастау алған стильде полихоралды болды. Біраз уақыттан соң Бортнянскийдің таланты елеусіз қалмай, 1796 жылы ол Ресей империясынан шыққан алғашқы директор болып, Императорлық шіркеу хорының директоры болып тағайындалды. Осындай зор мүмкіндіктерге ие болған ол көптеген шығармалар жазды, олардың ішінде 100-ден астам діни туынды, қасиетті концерттер (35-і төрт бөлімді аралас хорға, 10-ы екі хорға), кантаталар мен гимндер бар. Бортнянский 1825 жылғы 10 қазанда Санкт-Петербургте қайтыс болды және Санкт-Петербургтегі Смоленск зиратына жерленді. Оның мәйіті 20 ғасырда Александр Невский монастырына көшірілді.
Bortniansky returned to the Saint Petersburg Court Capella in 1779 and flourished creatively. He composed at least four more operas (all in French, with libretti by Franz Hermann Lafermière): Le Faucon (1786), La fête du seigneur (1786), Don Carlos (1786), and Le fils rival ou La moderne Stratonice (1787). Bortniansky wrote a number of instrumental works at this time, including piano sonatas, a piano quintet with a harp, and a cycle of French songs. He also composed liturgical music for the Eastern Orthodox Church, combining the Eastern and Western European styles of sacred music, incorporating the polyphony he learned in Italy; some works were polychoral, using a style descended from the Venetian polychoral technique of the Gabrielis. After a while, Bortniansky's genius proved too great to ignore, and in 1796 he was appointed Director of the Imperial Chapel Choir, the first director from the Russian Empire. With such a great instrument at his disposal, he produced scores upon scores of compositions, including over 100 religious works, sacred concertos (35 for a four part mixed choir, 10 for double choruses), cantatas, and hymns. Bortniansky died in St. Petersburg on 10 October 1825, and was interred at the Smolensky Cemetery in St. Petersburg. His remains were transferred to the Alexander Nevsky Monastery in the 20th century.
Музыкалық мұра
1882 жылы Пётр Ильич Чайковский Бортнянскийдің он томдық діни шығармаларын өңдеді. Бортнянский опералар мен аспаптық туындылар жазды, бірақ оның қасиетті хор музыкасы бүгінде көбірек орындалады. Бұл зор шығармалар жиынтығы 18 ғасырғы православие діни музыкасын түсіну үшін ғана емес, сонымен қатар 19 ғасырдағы орыс және украин композиторларына әсер етті. Ол Латын тіліндегі Tantum Ergo әнұраны үшін жазған мелодия славян елдерінде «Коль славен» (Kol Slaven) деп белгілі болды және бүгінге дейін шіркеу әнұраны ретінде орындалады. Бұл мелодия масондардың да сүйіктісі болған. Ол ағылшын тілінде сөйлейтін елдерге таралып, «Ресей», «Санкт-Петербург» немесе «Уэллс» деген аттармен танылды. Германияда бұл ән Герхард Терстегеннің мәтінімен үйлестіріліп, танымал хоралға айналды және әскери рәсімнің дәстүрлі бөлігі – «Гроссер Запфенстрейх» (Ұлы татуировка), неміс армиясының ең жоғары салтанатты актісі, ерекше жағдайларда ерекше көзге түскендерге көрсетілетін құрмет ретінде пайдаланылды. 1917 жылғы Қазан революциясына дейін бұл мелодия Кремльдің колокольнясынан күн сайын түскі уақытта ойнатылатын. «Жұлдыздар жолы» сериалының көптеген бөлімдерін романға айналдырған Джеймс Блиш «Құдайлар кімді жояды» атты әңгімесінде Бортнянскийдің «Мен махаббат күшіне жалбарынамын» (Ich bete an die Macht der Liebe) туындысы «Жұлдыздық флот академиясының барлық курсанттары бітіру салтанатына осы мелодия астында жүріп өтетін» деп атап көрсетті. Бортнянский «Перуште Ангел мейірімдіге сәлем берді» (Пасхада қолданылатын Құдай анасына арналған ән) әнін Пасха маусымында көптеген православие шіркеулерінде орындалатын трио ретінде жазды.
In 1882, Pyotr Ilyich Tchaikovsky edited Bortniansky's liturgical works, which were published in ten volumes. Bortniansky wrote operas and instrumental compositions, but his sacred choral works are performed most often today. This vast body of work remains central not only to understanding 18th century Orthodox sacred music, but also subsequently influenced Russian and Ukrainian composers in the 19th century. The tune he wrote for the Latin hymn Tantum Ergo eventually became known in Slavic lands as Коль славен (Kol Slaven), in which form it is still sung as a church hymn today. The tune was also popular with freemasons. It travelled to English speaking countries and came to be known by the names Russia, St. Petersburg or Wells. In Germany, the song was paired with a text by Gerhard Tersteegen and became a well known chorale and traditional part of the military ceremony Großer Zapfenstreich (the Grand Tattoo), the highest ceremonial act of the German army, rendered as an honor for distinguished persons on special occasions. Before the October Revolution in 1917, the tune was played by the Kremlin carillon every day at midday. James Blish, who novelized many episodes of the original series of Star Trek, noted in one story, "Whom Gods Destroy", that Bortniansky's Ich bete an die Macht der Liebe was the theme "to which all Starfleet Academy classes marched to their graduation." Bortniansky composed "The Angel Greeted the Gracious One" (hymn to the Mother of God used at Pascha) as a trio used by many Orthodox churches in the Easter season.