Кіріспе

Пётр Ильич Чайковскийдің операсы "Евгений Онегин", Op. 24 – Пётр Ильич Чайковскийдің 3 актіде (7 сахнадан) тұратын операсы ("лирикалық көріністер" деп аталады). Композитордың өзі дайындаған либретто, Александр Пушкиннің 1825–1832 жылдардағы поэмалық романының белгілі бір бөлімдерін өте жақын түрде бейнелейді, оның поэзиясының көп бөлігін сақтайды. Чайковскийдің досы Константин Шиловский 2-ші актінің 1-ші сахнасындағы М. Трикеге арналған өлеңдерге үлес қосты, ал Чайковскийдің өзі 1-ші актінің 1-ші сахнасындағы Ленскийдің ариозосының мәтінін және 3-ші актінің 1-ші сахнасындағы Князь Греминнің ариясының көбін өңдеді. "Евгений Онегин" – лирикалық операның көрнекті мысалы, оған Чайковский драмалық музыкалық элементтер қосты. Оқиғаның негізінде өзімшіл кейіпкердің жас қыздың махаббатын кері қағып, одан кейін өкінуі және жақын досымен өлімге алып келетін дуэльге себеп болуы жатыр. Опера алғаш рет 1879 жылы Мәскеуде қойылды. Оның көптеген жазбалары бар және ол үнемі сахнаға қойылады. Шығарманың атауы басты кейіпкерге сілтеме жасайды.

Құрастыру тарихы

1877 жылдың мамырында опера әншісі Елизавета Лавровская Чайковскиймен Александр Пушкиннің 1825–1832 жылдардағы «Евгений Онегин» поэмасының сюжеті негізінде опера жазу туралы әңгімелесті. Композитордың естеліктерінде айтылғандай, бастапқыда бұл идея оған ақылға сыймас сияқты көрінген. Чайковский поэманың сюжетінің аса мықты емес деп ойлады – бір сәулетшіл жас ауыл қызын қабылдамайды, ол өмірге бейімделіп, әлемдік әйелге айналады, ол оны ұсынуға тырысады, бірақ бұл үшін кеш болады. Поэманың күші кейіпкерлердің дамуы мен әлеуметтік мәселелерге жасаған сыныбында, сондай-ақ оның көркемдік тілінің әсемдігінде жатты. Бір ұйқысыз түнден кейін Чайковский бұл идеяны қабылдады. Ол музыканы жазуды бастамас бұрын бір түнде сценарийлерді жасады. Чайковский, Константин Шиловскийдің шағын көмегімен, Пушкин поэмасынан түпнұсқа өлеңдерді пайдаланып, кейіпкерлерінің сезімдік әлемі мен тағдырына қатысты көріністерді таңдап, операны «лирикалық сахналар» деп атады. Опера эпизодтық; үздіксіз оқиға жоқ, тек Онегин өмірінен алынған таңдаулы сәттер ғана бар. Композитор операны 1878 жылдың қаңтарына дейін аяқтады.

Өнер тарихы

Чайковский өзінің операсын халық қабылдай ма деп уайымдаған, өйткені оперде дәстүрлі сахна ауыстырулар болмады. Ол оның орындалуы үшін ең жоғары қарапайымдық пен шынайылық қажет деп сенді. Осыны ескере отырып, ол алғашқы қойылымды Мәскеу консерваториясының студенттеріне тапсырды. Премьера 1879 жылғы 29 наурызда (ескі стиль бойынша 17 наурыз) Мәскеудегі Малый театрында Николай Рубинштейн дирижерлігімен, Карл Вальцтың (Вальц) сахналық дизайнымен өтті. Екі жылдан кейін Мәскеудегі Большой театрындағы алғашқы қойылым 1881 жылғы 23 қаңтарда (ескі стиль бойынша 11 қаңтар) дирижер Эдуард Направникпен өтті. Ресейден тыс жерлерде бастапқы қабылдау жылы болды, және ол еуропалық қалаларға баяу жетті, ресейлік жаңалық ретінде қарастырылды. Ресейден тыс алғашқы қойылым 1888 жылғы 6 желтоқсанда Прагада Чайковскийдің өзі дирижерлік етіп, бірақ репетицияларға Адольф Чех жауапты болды. Ол чех тілінде орындалды және Мари Червинкова Риегрова аударды. Гамбургтегі алғашқы қойылым 1892 жылғы 19 қаңтарда композитордың қатысуымен Густав Малер дирижерлік етті. Чайковский әр сахнадан кейін қол соққысымен қарсы алынып, қойылым соңында перде шақырды. Ол оның табысын Малерге, оны "жалпыға орташа емес, дирижерлеуге құштарлықпен жанатын гений" деп сипаттады. Англиядағы алғашқы қойылым 1892 жылғы 17 қазанда Лондондағы Олимпиада театрында Генри Дж. Вуд дирижерлігімен, Евгений Один басты рөлде болды. Фанни Муди Татьянаны орындады. Бұл қойылым Генри Сазерленд Эдвардс аударған мәтінмен ағылшын тілінде орындалды. Венада Евгений Онегин алғаш рет 1897 жылғы 19 қарашада Густав Малер дирижерлігімен көрсетілді. Америка Құрама Штаттарындағы премьера 1920 жылғы 24 наурызда Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында өтті. Опера итальян тілінде орындалды. Метрополитен операсының алғашқы ресейлік қойылымы 1977 жылғы 15 қазанда болды.

Рөлдер

РольДауыс түріМәскеудегі тұсаукесер, 1879 жылдың 29 наурызы (дирижері: Николай Рубинштейн) Үлкен театрдың тұсаукесері, 1881 жылдың 23 қаңтары (дирижері: Эдуард Направник) Ларина, помещицамеццо-сопраноТатьяна, оның қызысопраноМария КлиментоваЕлена ВерниОльга, Татьянаның қарындасыконтральтоАлександра ЛевицкаяАлександра КрутиковаФилипьевна, күтімшімеццо-сопраноВладимир ЛенскийтенорМихаил МедведевДмитрий УсатовЕвгений ОнегинбаритонСергей ГилёвПавел ХохловПринц ГреминбассВасилий МахаловАбрам АбрамовКомпания командирібассЗаретскийТрике, французтенорГильо, Онегиннің шалақтары, үнсіз рөлдер: шаруалар, шаруалар, әйелдер, балы кешіндегі қонақтар, помещиктер және помещицалар, офицерлер.

Айтуға арналған сөздер

Принц Греминнің «Любви все возрасты покорны» ариясы – «Жасты да, қартты да махаббатқа бағындырады» (III акт, I көрініс) Антон Чеховтың «Үш әпке» пьесасында Вершинин мен Маша кейіпкерлері ішінара үнсіз ырғайды.

Экран нұсқалары

1958 жылы «Ленфильм» (КСРО) «Евгений Онегин» фильмін түсірді. Оны Роман Тихомиров режиссерлік етті, ал Онегин рөлінде Вадим Медведев, Татьяна рөлінде Ариадна Шенгеля және Ленский рөлінде Игорь Озеров ойнады. Басты партияларды атақты Большой театр опера әншілері орындады. Фильм сыншылар мен көрермендер тарапынан жылы қабылданды. 1988 жылы «Decca/Channel 4» (Ұлыбритания) Петр Вейгль режиссерлік еткен операның киноверсиясын жасады. Дирижерлік еткен – сэр Георг Солти, ал актер құрамында Михал Доколоманский Онегин, ал Магдалена Вашарова Татьяна рөлінде болды (Терэза Кубиак ән айтты).