Кіріспе

Вестминстер аббаттығындағы Марияға арналған шапел

Генрих VII ханымның шапелі, қазір көбінесе Генрих VII шапелі деп аталады, Англияның Вестминстер аббаттығының шығыс жағындағы үлкен ханымдар шапелі. Ол король Генрих VII-нің өсиетімен салынған. Шапел аббаттың қалған бөлігінен мыс есіктер мен баспалдақпен бөлінген. Шапелдің құрылымы – төрт бөлімнен тұратын үш дәлізді негізгі зал, ол алтарь орналасқан апсиске алып келеді, ал оның артында Генрих VII және оның әйелі Елизавета Йорк, сондай-ақ Джеймс I-нің қабірлері орналасқан. Бес апсидалық шапел бар. Генрих VII, Эдуард VI, Мэри I, Елизавета I, Джеймс I, Карл II және Шотландия королевасы Мэри сияқты бірнеше монархтардың қабірлері осы шапелде сақталған. 1725 жылдан бері шапел ванна орденінің бас шіркеуі болып табылады, ал орден мүшелерінің тулары орындықтардың үстіне ілінген.

Тарих

13 ғасырда Мәриямға деген құлшылықтың күшеюі Еуропа бойынша оның құрметіне шағын шіркеулер салуға себеп болды. Генрих III-нің Вестминстер аббаттығындағы әйелдер шіркеуі осы үрдістің бір бөлігі еді. 1502 жылы Генрих VII жаңа шіркеу салуды жоспарлады. Ескі шіркеу 1502 жылы бұзылып, жаңа негіздің құрылысы 1503 жылдың 24 қаңтарында басталды. Генрих VII шіркеуін жоспарлауда үш мақсат қойды. Біріншісі – Генрих VI-ның денесін сақтап, оны қасиетті санауға дайындалған киелі орын салу. Бірақ қасиеттілік мәртебесі берілмеді, Генрих VII және оның әйелі Йорктан шыққан Елизавета Генрих VI үшін арналған қабірге жерленді. Екіншіден, Генрих VII ескі, қарапайым ғимаратты алмастыру үшін Қасиетті Марияға арналған сәндірек шіркеуді құрғысы келді; үшіншіден, ол өзіне, отбасына және ұрпақтарына арналған патшалық мавзолейді қалаған.

Генрих VII 1503 және 1509 жылдар аралығында оның құрылысына 14 000 фунт стерлингтен астам қаржы бөлді. 18 ғасырда бір бақылаушы былай деп мәлімдеді: «Осы шіркеу, айтуынша, тек патшалық қан тамырындағы адамдар ғана жерленетіндей қабір ретінде жоспарланған; сәйкесінше, негізін қалаушының қалауынша, қазірге дейін қабылданғандардың барлығы жоғары текті және олардың шежіресі біздің ежелгі патшаларымыздың бірінен басталады». Арадағы жылдарда аристократиялық тектен емес, Оливер Кромвелл сияқты бірнеше адамдар онда жерленді, бірақ монархия қалпына келтірілген кезде олардың көпшілігі қайтадан жерден шығарылды.

Айналып тұрған желдеткіш

Генрих VII капелласы ең танымал аспалы желдеткіш күмбезді төбесімен белгілі. Эндрю Рейнольдс бұл күмбезді "тікбұрышты кезеңдегі ең амбициялық күмбез түрі – салғышты желдеткіш күмбез" деп атайды. Атап айту керек, бұл төбе салғыштарды желдеткіш күмбезбен біріктірген алғашқы төбе болды. Желдеткіш күмбез ең алдымен төбені қақпақпен бекітілген бөліктерге бөлу арқылы жасалады. Бұл жамбас күмбездері қабырға бойындағы аркалар мен капелланың нефіне көпір салатын үлкен көлденең аркалардың үйлесімінен құрылған. Генрих VII капелласындағы желдеткіш күмбездің бөліктері формасы жағынан төртбұрышты. Содан кейін бөліктер қабырғаланып, панельдермен жабылады. Бірдей қисықтығы мен мөлшері бар қабырғалар бір-бір тастан кесіліп, панельдерге дұрыс орналасу үшін ойылып жасалған. Қабырғадағы бір нүктеден басталатын қисық қабырғалар бір-бірінен тең қашықтықта орналасқан, конус тәрізді пішіндерді құрайды. Дегенмен, алынған конустар пішінін сақтау үшін үлкен қысым күші қажет. Генрих VII капелласында бұл шпандельдер ілініп тұратын салғыштармен алмастырылған. Бұл салғыштар конустарды қолдау үшін қажетті қысымды қамтамасыз етеді және бөлменің эстетикалық келбетіне күрделілік қосады. Сондай-ақ салғыштар қосымша құрылымдық мақсатқа да қызмет етеді. Олар бір тастан кесіліп, көлденең аркаларға тік тастар ретінде орнатылады.

Басқа сәулет ерекшеліктері

Шәулетшісі белгісіз, бірақ құрылыстың көп бөлігін Роберт Джэйнс кіші жасаған деп саналады. Шапелдің құрылымы төрт бөліктен тұратын үш қанатты нефтен тұрады. Қанаттар магонидан жасалған қатарлы орындықтармен солтүстік, оңтүстік және орталыққа бөлінген. Олардың барлығында көптеген ескерткіштер мен түрлі ақсүйектерге арналған еден тастары орналасқан. Орындықтардың үстінде, трифорий деңгейінде көптеген мүсіндер бар. Мүсіндер арасында Баня орденінің рыцарларының геральдикалық тулары ілінген. Одан жоғарыда үш қатарлы кіші терезелері бар көпіршік қабаты орналасқан. Терезелердің ою-өрнегі әр бөлікте төрт үлкен терезеден тұрады, олардың әрқайсысы осы үш қатардағы кіші терезелерден құралған. Түпнұсқа шынының көп бөлігі Англия Коммонвелт кезінде жойылғандықтан, орталық апсидалық шапелдің үстіндегі Шығыс терезесі, сондай-ақ (батыс жағындағы) Донор терезелері, шапелдердің өзінде 2000 және 1995 жылдары орнатылған жаңа қосымшалар. Соңғысы – корольдік гербтарын бейнелейтін батыс терезесі, оны Джон Лоусон жобалап, Годдард пен Гиббс жасаған. 2013 жылы Хьюи О'Донохью жобалаған екі жаңа витраждық терезе Шығыс терезесінің екі жағына орнатылды. Шапелдің апсидасында алтарь орналасқан, ал оның артында Генрих VII және оның әйелі, сондай-ақ Джеймс I қабірлері тұр. Бес апсидалық шапел бар. Бұл шапелдерде бастапқыда алтарлар болған – олар қоршалған және корольдік отбасының мүшелері үшін жеке дұға етуге арналған, бірақ олардың арналуы қазір белгісіз. Шапелге кіргенде, адам күрделі өрнектелген қола қақпалардан өтеді, олар Генрих VII-нің Англия тәжіне деген барлық мүмкін талаптарын көрсетуге деген қатыгез ниетін көрсетеді. Қақпалар оның билігін заңдыландыруға қызмет ететін көптеген корольдік гербтарымен безендірілген. Ішке кіргенде, магонидан жасалған орындықтар қабырға мен төбедегі ақшыл тасқа қарағанда көз тартады. Орындықтар интерьердің тік өсуіне де үлес қосады. Олардың жасалған уақыты әртүрлі; кейбіреулері түпнұсқа, ал кейбіреулері Баня орденінің рыцарларының санының артуына байланысты кейінірек қосылған. Орындықтар Баня орденінің ең құрметті орденінің барлық тірі рыцарларына арналған. Рыцарь орнатылғанда, ол содан кейін оның гербімен, елтаңбасымен және геральдикалық туымен әшекейленген орындық алатын болған, соңғысы рыцарь қайтыс болғаннан кейін де шапелде қалатын. Осы тулар шапелді безендіру үшін сақталған. XIX ғасырда шапелде орын алуға жеткілікті рыцарь болмағандықтан, ХХ ғасырға дейін ешкім орнатылмады. Қазіргі уақытта шапелде тек ең жоғары дәрежедегі рыцарьларға ғана орын беріледі. Альтарь мен Генрих VII қабірін бір итальяндық суретші, Пьетро Торриджано жасаған. Генрих VII қабірі 1512 жылы басталып жасалған. Қабірді Флоренция Ренессансының суретшісі жасағандықтан, стилі ағылшын өнерінен ерекшеленеді. Бұрыштардағы путтилер ерекше ерекшеліктерге ие. Альтарь 1517 жылы басталды, бірақ Торриджано оны аяқтай алмай елден кетті; Бенедетто да Ровеццано оны 1526 жылы аяқтады. Бастапқыда терракотадан, ақ мәрмәрден және алтын қоладан жасалған, ол Коммонвелт кезінде жойылған. Қазіргі альтарь түпнұсқаның суреттеріне негізделген. Қайта құрылған альтарьды қолдау үшін екі сақталған және екі жаңадан салынған бағана бар. Трифорийді әшекейлейтін жоғарыда аталған мүсіндер де маңызды. Мүсіндер қасиеттілер мен апостолдардың бейнесін көрсетеді. Линдлидің айтуынша, "Генрих VII-нің 'Періштелерге, Архангелдерге, Патриархтарға, Пайғамбарларға, Апостолдарға, Евангелистерге, Шейіттерге, Мойындаушыларға және Виргиндерге' деген сенімі" шапелді салуға деген оның ниетін түсіну үшін маңызды: "Генрихтің 'аралықтар мен дұғалардың' тиімділігіне сенімі" оның мақсаты үшін маңызды. Яғни, ол шапелді салып, оны көптеген маңызды діни тұлғалардың мүсіндерімен әшекейлеген, көбінесе жұмаққа қабылданғанын қамтамасыз ету үшін.

Корольдік әуе күштері шіркеуі

Шығыстың ең шеткі жағында 1940 жылдың шілдесі мен қазаны аралығында Британия шайқасында қаза болған Корольдік әуе күштері мен одақтас әскерлерінің құрметіне салынған RAF шіркеуі орналасқан.