Кіріспе

Химиялық қосылыс

Сутек пероксиді мочевина (сонымен қатар Hyperol, artizone, мочевина сутек пероксиді және UHP деп аталады) – сутек пероксиді мен мочевинаның тең мөлшерінен тұратын ақ кристалды қатты химиялық қосылыс. Оның құрамында қатты және сусыз сутек пероксиді бар, ол тотықтырғыш ретінде қолданылғанда сұйық сутек пероксидіне қарағанда жоғары тұрақтылықты және жақсы басқару мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Тіс медицинасында карбамид пероксиді деп аталатын бұл зат, сумен еріткенде ақтарту, дезинфекциялау және тотығу процестерін жүргізу үшін сутек пероксидінің көзі ретінде қолданылады.

Өндіріс

Кешенді дайындау үшін мочевина 30% сутек пероксидімен (молярлық қатынасы 2:3) 60°C төмен температурада ерітіледі. Бұл ерітінді салқындатылғанда, сутек пероксиді мен мочевина ұсақ жапырақшалар түрінде тұнбаға түседі. Кристаллдық суға ұқсас, сутек пероксиді 1:1 стехиометриясымен мочевинамен бірге ко-кристалданады. Бұл қосылыс, жылына бірнеше жүз тонна көлемінде, мочевинаның артық концентрацияланған сутек пероксиді ерітіндісінде ерітілуі және одан кейін кристалдану арқылы қарапайым түрде өндіріледі. Зертханалық синтез де осыған ұқсас.

Құрылымы мен қасиеттері

Бұл аддуктың қатты күйдегі құрылымы нейтрон дифракциясы арқылы анықталды. Сутек пероксидінің мочевинасы – суда оңай еритін, иісі жоқ, кристалды қатты зат, ол ақ ұнтақ немесе түссіз инелер немесе жалақтар түрінде кездеседі. Оны, әсіресе таза күйде 60 °C-тан жоғары қыздырмау керек. Саудалық үлгілердің ерігіштігі 0,05 г/мл-ден 0,6 г/мл-ге дейін ауытқиды.

Дезинфекциялау және ағарту құралдары

Сутек пероксидінің карбамиді негізінен косметикалық және фармацевтикалық өнімдерде дезинфекциялау және ағартқыш зат ретінде қолданылады. Сонымен қатар, ол қант жаралары және тіс қабынуы сияқты ауыз қуысының шырыш қабығы мен еріндердің шағын қабынуын басуға, сондай-ақ құлақ кірігін эмульсиялау және таратуға пайдаланылады. Карбамид пероксиді дезинфекциялау құралы ретінде де қолданылуы мүмкін, мысалы, контактты линза бетіндегі микроорганизмдерді азайту үшін немесе ауыз шаю ерітінділерінде, құлақ тамшыларында немесе беткі жаралар мен ойық жараларды антисептик ретінде қолдануға болады.

Органикалық синтездегі реагент

Зертханада сутек пероксидінің орнына қолдануға ыңғайлырақ. Ол тұрақты, қолдануға оңай және тиімді тотықтырғыш зат болып табылады, оны реакция жағдайларын тиісті түрде таңдау арқылы оңай бақылауға болады. Ол тотығу өнімдерін экологиялық таза түрде және көбінесе жоғары шығыммен, әсіресе цис-бутендиойқ ангидриді сияқты органикалық катализаторлар немесе натрий вольфраматы сияқты бейорганикалық катализаторлардың қатысуымен қамтамасыз етеді. Ол тиолдарды дисульфидтерге, нитрилдерді амидтерге және N гетероциклдерді амин тотықтарына айналдырады. Гидроксибензальдегидтер дигидроксибензолдарға (Дакин реакциясы) айналады және тиісті жағдайларда сәйкес бензой қышқылдарын береді, немесе циклобутанондар лактондарға (Бейер-Виллигер тотығуы) айналады. Бензонитрилдің қатысуымен әртүрлі алкендердің эпоксидталуы 79-96% шығыммен оксирандарды береді. Алкенге берілетін оттек атомы бензонитрилден аралықта түзілген пероксоимид қышқылынан шығады. Соның нәтижесінде пайда болған имид қышқылы таутомерленіп бензамидке айналады.

Қауіпсіздік

Бұл қосылыс күшті тотықтырғыш зат ретінде әрекет етеді және теріде тітіркеніс тудырып, көзге ауыр зақым келтіруі мүмкін. Зәртегі пероксиді күшті импульс әсерінен, тығыз жағдайда жарылатын сезімтал емес, жоғары қуатты жарылғыш зат екені анықталды.