Кіріспе

Фабиен Рой (17 сәуір 1928 – 31 қазан 2023) – канадалық саясаткер, 1970-ші жылдары Квебекте саяси қызметін жүргізген. Рой Квебектің Ұлттық Ассамблеясына және Канада Парламентінің Төменгі палатасына сайланды, сондай-ақ ақша реформасының әлеуметтік кредит теориясын жақтады.

Өмірбаян

Фабиен Рой Квебек провинциясының Сент-Проспер қаласында дүниеге келген. Ол Сент-Жорж семинариясында бухгалтерлік есеп, сатуды басқару және адам ресурстарын, ал Лаваль университетінде коммерциялық құқық, саяси экономика және бизнес-әкімшілікті оқыды. 1980 жылы саясаттан кеткеннен кейін ол жылжымайтын мүлікті бағалауды үйренді. Рой 1945-1949 жылдары Сент-Проспер ауыл шаруашылығы кооперативінде бухгалтер, 1949-1952 жылдары Кооперативтік жүк тасымалдау федерациясының (Квебек Оңтүстік аймағы) және 1952-1953 жылдары Шербрук аймағының хатшысы болды. Ол 1953 жылдан 1962 жылға дейін басқарған F. Roy Transports жүк тасымалдау компаниясын құрды. 1962 жылдан 1970 жылға дейін ол Ла-Шодьердегі несиелік кооперативтің бас директоры, ал 1968 жылдан 1970 жылға дейін Квебек несиелік кооперативтері федерациясының (Fédération des caisses d'établissement du Québec) әкімшілік және басқару кеңесінің мүшесі болды. 1970 жылы ол федерацияның жұмысқа алу және сату жөніндегі директоры қызметін атқарды. 1960 жылы ол Сент-Проспер сауда палатасын құрды және 1963 жылы оның президенті болды.

Әлеуметтік несие белсендісі

1962 жылдан 1968 жылға дейін ол Дорчестер округінің федералды Ralliement créditiste қауымдастығының президенті болды және 1962, 1963, 1965 және 1968 жылғы федералды сайлауларда партияның аймақтық ұйымдастырушысы қызметін атқарды. 1964 жылдан 1965 жылға дейін ол партияның провинциялық вице-президенті болды.

Заң шығарушы органның мүшесі

Рой 1970 жылы Квебек Ұлттық Ассамблеясына Боусе округінен сайланды және 1970 жылдан 1972 жылға дейін Квебек кредиттік қозғалысының парламенттік фракциясының бас қамшысы болды. 1972 жылдан 1975 жылға дейін партияның парламенттік жетекшісі қызметін атқарды, ал 1973 жылғы ақпан айында өткен партия басшылығына сайлауда жеңіліске ұшырады. 1973 жылғы провинциялық сайлауда ол Боусе-Суд округінен қайта сайланды. Рой 1973 жылдан 1974 жылға дейін партия президенті болды, бірақ 1975 жылдың 3 қарашасында партиядан шығарылды. 1975 жылдың 14 желтоқсанында бұрынғы либералдық кабинет министрі Жером Шокеттпен бірге Parti national populaire партиясын құрды және 1976 жылғы провинциялық сайлауда Ұлттық Ассамблеяның жалғыз PNP депутаты ретінде қайта сайланды.

Федералды саясат

Рой 1979 жылғы 30 наурызда Канаданың федералды әлеуметтік несие партиясының басшысы болып тағайындалды және 1979 жылғы 5 сәуірде Ұлттық Ассамблеядағы мандатын тапсырды. Әлеуметтік несие партиясы сепаратистік және ұлтшыл дауыстарды біріктіруге тырысты: оның сайлау кампаниясының басталуында Канада тулары болмады, ал партияның ұраны «C'est à notre tour» («Біздің кезегіміз») болды, бұл «C'est à votre tour de vous laisser parler d'amour» («Сүйіспеншілік туралы әңгімелеу кезегі сіздің») деген қосымшасы бар танымал сепаратистік әнұран «Gens du pays»-ді еске түсірді. Партия конституциялық өзгерістерге бағытталған бағдарламасын жасады, федералды үкіметтің провинциялық заңдарды вето құқығын жоюға күресуге уәде берді және әр провинцияның «Канада шегінде өз тағдырын өзі анықтау құқығы бар» екенін мәлімдеді. Ұлтшыл және сепаратистік дауыстарды жеңуге жасаған барлық тыранына қарамастан, партия 1979 жылғы федералды сайлауда тек алты орынға ие болды. Рой өзі Квебектің шығысындағы Боусе округінен сайланды. Оның партиясы Канаданың прогрессивті консервативтік партиясының азшылық үкіметіне қолдау көрсеткенімен, премьер-министр Джо Кларк оған жауап қайтаруға мүдделі болған жоқ. Ол Сокредтерді ресми партия ретінде мойындаудан бас тартты (олар палатада ресми мәртебе алу үшін қажетті орын санынң жартысына ие болды) және олармен коалиция құрудан да бас тартты. Коммунистік партия үкіметі желтоқсан айындағы бюджетін ұсынғанда, либералдар мен Жаңа демократиялық партиясы қарсылық білдірген даулы жанармай салығын енгізді, Сокредтер жанармай салығынан түсетін қаражатты Квебекке бөлуді талап етті, бірақ Кларк оған келіспеді. Оған жауап ретінде, НДП бюджеттік заңға «Бұл палата үкіметке сенімсіздік білдіреді» деген қосымшаны тіркегенде, Сокред фракциясы түзетуге дауыс беруден бас тартты, нәтижесінде Кларк үкіметі құлап, 1980 жылғы 18 ақпанда сайлау жарияланды. Социалдық несие партиясының осы маңызды дауыс беруден бас тартуы, төрт жыл бұрын беделді көшбасшы Реал Кауэттің қазасынан кейін партияның маңыздылығы төмендеп бара жатыр деген пікірдің күшеюіне әкелді. Рой және барлық Сокред кандидаттары 1980 жылғы федералды сайлауда жеңіліске ұшырады. Квебектің Фронтенак округіндегі Әлеуметтік несие партиясының кандидатының қазасы осы округтегі сайлауды 24 наурызға кейінге жылдыруға себеп болды. Рой қосымша сайлауда парламентке қайта оралуға тырысты, бірақ либералдық кандидаттан жеңілді. Әлеуметтік несие партиясы енді парламентте орын алуға жақын болған жоқ. Рой 1980 жылғы 1 қарашада басшылық лауазымынан кетті.

Зейнеткерлік

Рой бизнес және қоғамдық өмірге қайта оралды, 1981 жылдан 1988 жылға дейін «Джефрион Леклерк» директоры, 1984 жылдан 1985 жылға дейін қоғамдық колледждің (Сэжеп де Левис Лаузон) директоры, 1981 жылдан бастап Боусе экономикалық кеңесінің мүшесі болды, сондай-ақ «Ротари» клубының шараларына және жергілікті тойларға қатысты. 1987 жылы ол Боусе өңірінің 250 жылдығын мерекелеу комитетінің тең төрағаларының бірі болды. Ол көптеген әлеуметтік-экономикалық ұйымдарда белсенді жұмыс істеді. Мариус Барбо музейінің кеңесшілер тобына мүше болды. 1989 жылы Фабиен Рой Сент-Проспердегі «Дефришеурлер ауылының» негізін қалаушы президенті атанды. Рой 2005 жылы өзінің өмірбаянын («Député à Québec et à Ottawa—mais toujours Beauceron !») жариялады.

Жеке өмір және өлім

1960 жылы 27 тамызда ол Паулин Лессард Эюдорға Сент-Жорж де Боусе приходында үйленді. Олардың төрт баласы болды. Фабиен Рой 2023 жылы 31 қазанда 95 жасында Квебек штатының Сент-Жорж қаласында дүние салды.