Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
20 ғасыр Квебек премьер-министрі
20th century Premier of Quebec
Роберт Бурасса (14 шілде 1933 – 2 қазан 1996) – канадалық заңгер және саясаткер, 1970 жылдан 1976 жылға дейін және 1985 жылдан 1994 жылға дейін Квебектің 22-ші премьер-министрі қызметін атқарған. Квебек либералдық партиясының мүшесі, ол премьер-министр ретінде барлығы 15 жылға жуық қызмет етті. Бурассаның қызмет мерзімі Квебекке әсер еткен маңызды оқиғалармен, оның ішінде Қазан дағдарысы және Мич көлі мен Шарлоттаун келісімдерімен есте қалды.
Robert Bourassa (ʁɔbɛʁ buʁasa; July 14, 1933 – October 2, 1996) was a Canadian lawyer and politician who served as the 22nd premier of Quebec from 1970 to 1976 and from 1985 to 1994. A member of the Liberal Party of Quebec, he served a total of just under 15 years as premier. Bourassa's tenure was marked by major events affecting Quebec, including the October Crisis and the Meech Lake and Charlottetown Accords.
Алғашқы жылдар және білім
Бурасса Монреаль қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келді. Ол Адриен (құрмет аты Курвилл) (1897–1982) мен портовый қызметкер Аубер Бурассаның ұлы болды. Роберт Бурасса 1956 жылы Монреаль университетінің құқық факультетін бітіріп, келесі жылы Квебек адвокатурасына қабылданды. 1958 жылдың 23 тамызында ол Квебек штатының Сорель қаласындағы ықпалды кеме жасаушы Симард отбасының мұрагері Андре Симардқа (1931–2022) үйленді. Кейін Оксфорд университетінің Кебл колледжінде оқыды, сондай-ақ 1960 жылы Гарвард университетінде саяси экономика саласында диплом алды. Квебекке оралғаннан кейін ол Федералдық Ұлттық Кіріс департаментінде салық кеңесшісі болып жұмыс істеді. Ол Монреаль және Лаваль университеттерінде мемлекеттік қаржы профессоры болып та жұмыс істеді.
Bourassa was born to a working class family in Montreal, the son of Adrienne (née Courville) (1897–1982) and Aubert Bourassa, a port authority worker. Robert Bourassa graduated from the Université de Montréal law school in 1956 and was admitted to the Barreau du Québec the following year. On August 23, 1958, he married Andrée Simard (1931–2022), heiress to the powerful shipbuilding Simard family of Sorel, Quebec. Later, he studied at Keble College, University of Oxford and also obtained a degree in political economy at Harvard University in 1960. On his return to Quebec, he was employed at the federal Department of National Revenue as a fiscal adviser. He also worked as a professor of public finance at Université de Montréal and Université Laval.
Квебек заң шығарушысы
Бурса алғаш рет 1966 жылы Мерсье округінен Квебек заң шығарушы ассамблеясының депутаты болып сайланды, содан кейін 1970 жылдың 17 қаңтарында Квебек либералдық партиясының төрағалыққа сайлауында жеңіске жетті. Ол өзін жас, қабілетті басшы ретінде көрсетті. "100 000 жұмыс орны" деген ұранды таңдады, бұл жұмыс орындарын құру оның басты басымдығы екенін көрсетті. Бурса Квебектің кең ауқымды гидроэлектрлік ресурстары Квебектің жаңғыруын аяқтаудың және жұмыс орындарын сақтаудың ең тиімді жолы деп есептеді. Ол 1970 жылғы сайлауда партиясын сәтті түрде үкіметке жеткізіп, консервативті Ұлттық одақ үкіметін жеңіп, Квебек тарихындағы ең жас премьер-министр атанды.
Bourassa was first elected as a member of the Legislative Assembly of Quebec (MLA) for the riding of Mercier in 1966, then won the Quebec Liberal Party leadership election on January 17, 1970. He positioned himself as a young, competent administrator. He chose "100,000 jobs" as his slogan, which emphasized that job creation would be his priority. Bourassa felt the extensive hydro electric resources of Quebec were the most effective means of completing the modernization of Quebec and sustaining job creation. He successfully led his party into government in the 1970 election, defeating the conservative Union Nationale government and becoming the youngest premier in Quebec history.
Квебек премьер-министрі (1970-1976)
Бурассаның премьер-министрлік лауазымындағы алғашқы дағдарыстарының бірі 1970 жылғы Қазан дағдарысы болды, онда оның орынбасары Пьер Лапорт Квебекті азат ету майданының мүшелері тарапынан ұрланып, кейін өлтірді. Бурасса премьер-министр Пьер Трюдодан ФЛК-мен байланысы бар немесе осы ұйымға қатысы бар деп саналатын кез келген адамды іздеуге және тұтқындауға мүмкіндік беретін Соғыс шаралары заңына жүгінуді сұрады. Бурасса Ұлттық қорғаныс заңының ережелерін пайдаланып, Монреальдағы маңызды нысандарды күзетуге және полицияға көмектесу үшін әскерді орналастырды. Канада Қарулы күштері 1971 жылғы 4 қаңтарда қайтарылып алынды, ал Пол Роуз және оның серіктері сол жылдың соңында кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылды. Бурасса мен Трюдо федералды-провинциялық қатынастар және Квебек ұлтшылдығы мәселелері бойынша жиі қақтығысты. Трюдо Квебекке берілген жеңілдіктерді егемендікке қарай бетбұрыс деп қарады. 1971 жылғы маусымда ол конституциялық реформаға, Виктория хартасына қатысты, бірақ Бурасса Квебекке жеткілікті өкілдік берілмегені үшін Квебек саяси элитасы тарапынан қатты сынға ұшырағаннан кейін ұсынылған келісімнен бас тартты, нәтижесінде харта орындалмады. 1971 жылғы 8 қазанда Трюдо Парламентте көп ойластықтан кейін Канадада көпмәдениеттілік саясаты енгізілетінін жариялады. Бурасса Трюдоның саясатына қарсылығын 1971 жылғы 17 қарашада баспасөзге жолдаған хатында білдірді және "көпмәдениеттілік саясатының қағидасына қатысты үлкен күмән" бар екенін айтты. Парламентте ұсынылған құжат "мәдениетті тілден ажыратып отыр", бұл Бурассаға "саясатты негіздеуге лайық емес" болып көрінді. Бурасса Квебек федералды үкіметтің көпмәдениеттілікке қатысты ұстанымын қабылдамайтынын мәлімдеді. Өкімет басында болған кезінде Бурасса Квебекте француз тілінің мәртебесін қорғауға бағытталған шаралар қабылдады. 1974 жылы ол 22-заң жобасын ұсынды, ол француз тілін провинцияның жалғыз ресми тілі деп жариялады. Осының нәтижесінде Квебек енді институционалды түрде екі тілді (француз және ағылшын) болмады, бірақ ағылшын тілдес азаматтардың құқықтары Британдық Солтүстік Америка актілерімен қорғалды. Көптеген кәсіпорындар мен маман иелері мұндай талаптарға сай жұмыс істей алмады. 22-заң жобасы ағылшын тілдес азаматтарды ашуға мәжбүр етті, ал француз тілдес азаматтар үшін жеткілікті емес болды; Бурасса екі топтан да сындарға ұшырады. Трюдо оған жауап ретінде Бурассаны "хот-дог жеуші" деп атады. Бурасса 1971 жылы Джеймс шығанағындағы су электр станциясын салу жобасын бастады, нәтижесінде 1975 жылы Джеймс шығанағы және Солтүстік Квебек келісімі жасалды, ол аймақтың кри және инуит тұрғындарымен жасалды. Бурасса үкіметі Монреальдегі 1976 жылғы Олимпиада ойындарын жоғары шығындар мен құрылыс жұмыстарының кешігуінен құтқаруда да маңызды рөл атқарды. Бурасса үкіметі сыбайлас жемқорлыққа қатысты дауларға ұшырады. 1974 жылғы 21 наурызда Квебек жұмысшыларының федерациясына мүше жұмысшылар Джеймс шығанағы жобасының LG 2 құрылыс алаңында бульдозерлерін пайдаланып, жұмыс істеп жатқан жерді қиратты, ал басқа жұмысшылар ғимараттарды өртеп жіберді. Бұл көтеріліс 35 миллион долларлық зиян келтірді және Квебекте "Құрылыс патшасы" деп танылған кәсіподақ төрағасы Андре "Деде" Дежардиннің қорқыту әрекетінің бөлігі болды. LG 2 алаңындағы зорлық-зомбылыққа жауап ретінде, құрылыс кәсіподақтарының қатыгездік әрекеттері туралы көптен бері айтылып келе жатқан уәделерді растады, Бурасса құрметке ие судья Роберт Клише, Монреальдің белгілі еңбек құқық сақтаушысы Брайан Малрони және Гай Шеврет, Квебектің Centrale de l'enseignement вице-президенті, оның заң кеңесшісі танымал адвокат Люсьен Бушарды құрылыс саласындағы сыбайлас жемқорлықты тергеу үшін тағайындады. Ол 1983 жылғы 15 қазанда Квебек Либералдық партиясының басшылығына сайлауда жеңіске жетіп, саясатқа оралғанға дейін саяси қуғын-сүргінде болды. 1985 жылғы 3 маусымда ол Бертранда өткен қосымша сайлауда жеңіске жетті.
One of Bourassa's first crises as premier was the October Crisis of 1970, in which his deputy, Pierre Laporte, was kidnapped and later murdered by members of the Front de libération du Quebec. Bourassa requested that Prime Minister Pierre Trudeau invoke the War Measures Act, which allowed for search and arrest of anyone associated with, or thought to be associated with the FLQ. Bourassa also requisitioned military assistance using provisions of the National Defence Act, which resulted in the deployment of troops to guard vital points in Montreal and assist police. The Canadian Armed Forces were withdrawn on 4 January 1971, and Paul Rose and some of his accomplices were found guilty of murder later that year. Bourassa and Trudeau often clashed over issues of federal provincial relations and Quebec nationalism, with Trudeau opposing what he saw as concessions to sovereignism. In June 1971 he participated in an attempt at constitutional reform, the Victoria Charter, which quickly unravelled when Bourassa backed away from the proposed deal after it was strongly criticized by Quebec opinion leaders for not giving Quebec more powers. On 8 October 1971, Trudeau announced in the House of Commons that, after much deliberation, the policy of multiculturalism would be implemented in Canada. Bourassa documented his strong opposition to Trudeau's policy in a letter which he released to the press on 17 November 1971, and stated he had "serious misgivings about the principle of the multicultural policy". The policy document tabled in the House "dissociates culture from language", which seemed to Bourassa "a questionable basis on which to found a policy". Bourassa declared that Quebec did not accept the federal government's approach to the principle of multiculturalism. During his time in power, Bourassa implemented policies aimed at protecting the status of the French language in Quebec. In 1974, he introduced Bill 22, which declared French to be the sole official language of the province. As a result, Quebec was no longer institutionally bilingual (French and English), though the rights of anglophones were still protected under the British North America Acts. Many businesses and professionals were unable to operate under such requirements. Bill 22 angered Anglophones while not going far enough for many Francophones; Bourassa was vilified by both groups. In response Trudeau described Bourassa as a “mangeur de hot dogs” (“hotdog eater”). Bourassa initiated the James Bay hydroelectric project in 1971 that led to the James Bay and Northern Quebec Agreement of 1975 with the Cree and Inuit inhabitants of the region. The Bourassa government also played a major role in rescuing the 1976 Olympic Games in Montreal from huge cost overruns and construction delays. Bourassa's government became embroiled in corruption scandals. On 21 March 1974, workers belonging to the Fédération des travailleurs et travailleuses du Québec union working on the LG 2 construction site of the James Bay project rioted using their bulldozers to destroy the site they were working on while other workers set buildings afire. The riot caused $35 million in damage, and was part of an extortion attempt on the part of the union boss André "Dédé" Desjardins, who was known in Quebec as the "King of Construction". In response to the violence at the LG 2 site, which confirmed long standing rumors about thuggish practices on the part of construction unions, Bourassa appointed a commission consisting of a well respected judge Robert Cliche, a prominent Montreal labour lawyer Brian Mulroney and Guy Chevrette, the vice president of the Centrale de l'enseignement du Québec, whose legal counsel was another prominent lawyer Lucien Bouchard to investigate corruption in the construction industry in Quebec. He remained in political exile until he returned to politics by winning the Quebec Liberal Party leadership election on October 15, 1983. On June 3, 1985, he won a by election in Bertrand.
Саясатта жоқ (1976-1985)
Бурса либерал партиясының төрағасы лауазымынан кетіп, тоғыз жылға академиялық есімді жоғалтып, шет елде өмір сүрді. Осы тоғыз жыл ішінде ол шетелде уақыт өткізді. 1980 жылы Бурса федералды үкіметпен егемендік ассоциациясы туралы келісімге қатысты 1980 жылғы Квебек референдумында "жоқ" деп дауыс берушілерді қолдады (соңында бұл сәтті аяқталды). 1983 жылы Бурса Клод Райанның орнына либерал партиясының жетекшісі болып қайта сайланды.
Bourassa resigned as Liberal leader and exiled himself for nine years into academic obscurity. During these nine years, he spent his time overseas. In 1980, Bourassa campaigned in favour of the "no" side (which was eventually successful) of the 1980 Quebec referendum on a sovereignty association agreement with the federal government. In 1983, Bourassa was elected Liberal leader again, replacing Claude Ryan.
Квебек премьер-министрі (1985-1994)
Бураса 1985 жылғы сайлауда ПЛҚ-ны жеңіске жеткізді. Алайда, ол өзінің мандатын Квебек партиясының үміткері Жан Ги Паренге жоғалтты. 1986 жылғы 20 қаңтарда ол либералды бекініс саналатын Сен-Лоран округінде өткен қосымша сайлауда жеңіске жетті, ал бұрынғы либералдық депутат Жермен Ледюк оның пайдасына отставкаға кеткен еді. Премьер-министрлігінің екінші мерзімінде Бураса 1988 жылы Канаданың Жоғарғы сотының француз тілі туралы хартаның бір бөлігін конституцияға қайшы деп таныған шешімін күштен шығару үшін Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасының ерекше ережесін (notwithstanding clause) қолданды, бұл оның ағылшын тілді министрлерінің кейбіреулерінің отставкаға кетуіне әкеп соқты. Бірақ 1993 жылы ол тіл туралы хартаға түзетулер енгізді. Бұл келісімдер Квебек саясатының соңғы онжылдықтардағы басты мәселесі болған тіл дауының шиеленісін азайтты. 1990 жылғы Ока дағдарысы кезінде Бураса Ұлттық қорғаныс заңын екінші рет қолданып, полицияға көмектесу үшін Канада Қарулы күштерін жұмылдырды. Бураса сондай-ақ Квебектің Канада конституциясында "ерекше қоғам" ретінде мойындалуын қадағалап, Квебек тұрғындарына олардың наразылықтары Канада шегінде жаңа конституциялық келісім арқылы шешілетінін уәде берді. Ол премьер-министр Брайан Малронимен тығыз байланыс орнатып, федералды үкіметтен көптеген жеңілдіктер алды, нәтижесінде 1987 жылы Мич-Лейк келісімі мен 1992 жылы Шарлоттаун келісімі жасалды. Мич-Лейк келісімі 1990 жылғы маусымда сәтсіз аяқталды, себебі Манитоба және Ньюфаундленд провинциялары олардың премьер-министрлері қол қойған келісімді ратификациялаудан бас тартты. Бұл сәтсіздік Квебек тәуелсіздік қозғалысын қайта жақтандырды. Шарлоттаун келісімі 1992 жылы өткен жалпыхалықтық референдумда жеңіліске ұшырады; тіпті Квебекте де көп дауыспен жеңіліске ұшырады, себебі Бураса келіссөздерде тым көптен берген деген пікір қалыптасты.
Bourassa led the PLQ to victory in the 1985 election. However, he lost his own seat to Parti Québécois candidate Jean Guy Parent. On January 20, 1986, he was elected in a by election in the Liberal stronghold of Saint Laurent after the sitting Liberal MNA Germain Leduc resigned in his favour. During his second term as premier, Bourassa in 1988 invoked the notwithstanding clause of the Canadian Charter of Rights and Freedoms to override a Supreme Court of Canada ruling that declared parts of the Charter of the French Language unconstitutional, causing some of his anglophone ministers to resign. In 1993, however, he introduced modifications to the language charter. These compromises reduced the controversy over language that had been a dominant feature of Quebec politics over the previous decades. During the Oka Crisis in 1990, Bourassa invoked the National Defence Act for the second time, requisitioning the Canadian Armed Forces to help police. Bourassa also pushed for Quebec to be acknowledged in the Canadian constitution as a "distinct society", promising Quebec residents that their grievances could be resolved within Canada with a new constitutional deal. He worked closely with Prime Minister Brian Mulroney and received many concessions from the federal government, culminating in the Meech Lake Accord in 1987 and the Charlottetown Accord in 1992. The Meech Lake Accord failed in June 1990 when two provinces, Manitoba and Newfoundland, refused to ratify the agreement their premiers had signed. That failure revived the Quebec separatist movement. The Charlottetown Accord was defeated in a nationwide plebiscite in 1992; it was heavily defeated even in Quebec, partly due to the perception that Bourassa had given away too much at the negotiations.
Соңғы жылдар
Бурасса 1994 жылы саясаттан шеттеді. Оның орнына Либералдық партияның басшысы және премьер-министр қызметін Дэниел Джонсон кіші атқарды, ол тек тоғыз айдан кейін суверенитетшіл Квебек партиясына сайлауда жеңіліп қалды. 1996 жылы, көп демалысын ыстық елдерде өткізген Бурасса Монреальде 63 жасында қатерлі меланомадан қайтыс болды және Монреальдегі Нотр-Дам-де-Ньеж зиратына жерленді.
Bourassa retired from politics in 1994. He was replaced as Liberal leader and premier by Daniel Johnson Jr., who lost an election to the sovereigntist Parti Québécois after only nine months. In 1996, Bourassa, who had spent much of his vacation time in hot climates, died in Montreal of malignant melanoma at the age of 63, and was interred at the Notre Dame des Neiges Cemetery in Montreal.
Цитаталар
Кейбір адам не айтса да, не істесе де, Квебек бүгін де, мәңгілікке дейін ерекше қоғам болып табылады, еркін және өзінің тағдыры мен дамуын өз қолына алуға қабілетті. (Түпнұсқа сөйлеу үзінділерін қараңыз) (Английше дубляжды қараңыз) Мич-Лейк келісімі. "Баспанада цензура болған жоқ: жалпы алғанда, Соғыс шаралары заңы одан да күшті болуы мүмкін еді". "Дипломатты және министрді ұрлап алып, өлтірумен қорқытты. Полиция күштері шаршаған еді. Бір апта бойы біз ұрлауды жасағандарды таба алмадық". "Біздің барлығымыздың да өркендеуге мүмкіндігі бар. Біз байлық пен қажеттілік арасындағы тепе-теңдікті табуымыз керек".
"No matter what anyone says and no matter what anyone does, Quebec is, today and forever, a distinct society, free and capable of assuming its destiny and development." (watch excerpts of original speech) (watch English dubbing) Meech Lake Accord. "There was no censorship of the press: in general, the War Measures Act could have been made even more radical." "A diplomat had been kidnapped, a cabinet minister had been kidnapped, they were under threats of murder. The police forces were rather tired. After a whole week, we were unable to find those that had effected the kidnappings." "We all have the means to be prosperous. We have to find the balance between our wealth and our needs."
Құрмет көрсету
2006 жылы 19 қазанда Ұлттық Ассамблея алдында Бурассаның мүсіні мен ескерткіші ашылды. Квебек қаласы 2006 жылдың соңында Квебек қаласындағы маңызды тас жолдың бірі – Ду Валон тас жолын Бурассаның құрметіне қайта атады. Монреальде Университет көшесінің Бонавентур тас жолынан Шербрук көшесіне дейінгі бөлігі Роберт Бурасса бульвары деп аталды. Канаданың ең ірі гидроэлектр станциясы – Роберт Бурасса генераторлық станциясы және оған ілеспе су қоймасы Роберт Бурасса суқоймасы, Джеймс Бей жобасын қолдағандығы үшін Бурассаның есімімен аталып, оның құрметіне берілді. 2015 жылдың наурызында Монреаль қаласының орталық бөлігіндегі Университет көшесінің (Нотр-Дам көшесінен Шербрук көшесіне дейін) бөлігі Роберт Бурасса бульвары деп қайта аталды.
A statue and a memorial of Bourassa was unveiled in front of the National Assembly on October 19, 2006. The City of Quebec renamed Highway Du Vallon, a major road in Quebec City, after Bourassa in late 2006. In Montreal, the portion of Rue University from Bonaventure Expressway to Sherbrooke Street was renamed Boulevard Robert Bourassa. Canada's largest hydroelectric power station, Robert Bourassa generating station, and its accompanying reservoir, Robert Bourassa Reservoir were named after Bourassa in honour of his support of the James Bay Project. In March 2015, a section of University Street (from Notre Dame Street to Sherbrooke Street) in the downtown core of Montreal was renamed Robert Bourassa Boulevard.
Парк-авеню дау-дамайлары
2006 жылдың 18 қазанында Монреаль қаласының мэрі Жеральд Тремблэй Монреальдің Парк-авенюі Бурассаның есімімен аталатынын жариялады. Егер Квебектің Топонимия комиссиясы атауды өзгертуге келісім бергенде, Парк-авенюдің барлық бөлігі мен оның жалғасы Блюри Роберт Бурса даңғылы деп аталған болар еді. Бұл жаңа аталған көше Рене Левеск бульварымен қиылысқан болар еді, ол Бурассаның көп жылғы саяси қарсыласының есімімен аталған. Бұл бульвар 1987 жылы Дорчестер бульвары атауынан өзгертілді, және бұл шешім де әлдеқандай дау-дамайсыз болған жоқ. Монреаль қаласының тұрғындарымен ешқандай кеңес жүргізбей қабылданған бұл шешім дереу дау тудырды, бірақ өзгеріске қарсы болған көптеген адамдар оны іске асырылған жайт деп қарады. Бұл ұсынысқа қарсы кең ауқымды халықтық қарсылық туды, себебі азаматтардың алдын ала пікір білдіруге мүмкіндігі болмады, сондай-ақ Парк атауының өзі қаланың Маунт-Роял паркімен байланысты маңызды есім еді. Атауды өзгертуге қарсылық білдірген Монреаль тұрғындары мен кәсіпкерлердің комитеті ұйымдастырған наразылықтар мен белсенді қарсылықтарға қоса, онлайн петиция 18 000-нан астам қол жинады. 2007 жылдың 5 ақпанында Монреаль мэрі Жеральд Тремблэй Парк-авенюін қайта атау туралы ұсынысын кері қайтарып алды. Алайда, Квебектің Лаваль қаласының Дувернай ауданында Роберт Бурса бульвары бар.
On October 18, 2006, Montreal Mayor Gérald Tremblay announced that Montreal's Park Avenue would be named after Bourassa. If, as had been expected, Quebec's Toponymy Commission had approved the name change, all of Park Avenue and its continuation, Bleury, would have been renamed Robert Bourassa Avenue. This would have caused the newly named street to intersect René Lévesque Boulevard, named after a long time political rival to Bourassa. That boulevard, in turn, had been renamed from Dorchester Boulevard in 1987, in a decision that was also not without controversy. This decision by the City of Montreal without any consultation with the people of the city caused an immediate controversy, though many of those opposed to the change considered it a fait accompli. The proposal spawned substantial grass roots opposition, both because of the lack of prior citizen input and because Park is itself a meaningful street name, associated with the city's Mount Royal park. In addition to protests and active opposition by a committee of Montreal residents and businesses opposed to the name change, an online petition garnered more than 18,000 virtual signatures against this renaming. On February 5, 2007, Montreal mayor Gérald Tremblay withdrew his proposal to rename Park Avenue. However, there is a Robert Bourassa Blvd., located in the Duvernay district of Laval, Quebec.